INHOUD - HOME‎ > ‎

De buurtspoorweg "Vlaams Hoofd" - Hamme

     
De buurtpoorwegtram Antwerpen "Vlaams Hoofd of "Tête de Flandre"
Linkeroever - Burcht - Kruibeke - Temse - Hamme
     
     
 
Uitsnede van een post- prentkaart met de stoomtram op het "Vlaamsch Hoofd", vermoedelijke aan de terminus, omstreeks 1900.
     
Reeds in 1896 zou de hierboven getoonde prent- postkaart reeds in 1896 verstuurd zijn geweest? en zou de exploitatie van de tramlijn in handen zijn geweest van de "S.A. vicinaux des Flandres, met zetel in Dendermonde". bron
De "S.A. des Vicinaux des Flandres" exploiteerde reeds een tramlijn Gent-Zele-Hamme-Wetteren die op 17 april 1891 in gebruik werd genomen. De concessie was verpacht aan de ene J. Heintz, ingenieur van Dendermonde. In 1893 werd de concessie overgedragen aan de "S.A. des Vicinaux des Flandres" en in 1903 aan "S. A. de transports urbains et vicinaux".bron
Volgens een uitgaven van de Heemkundige Kring Osschaert te Hamme n.a.v. de tentoonstelling in 1988: De "buurtspoorweg Hamme-Temse-Antwerpen L.O. 1882-1959" zou deze lijn of een deel ervan reeds in 1882 aangelegd zijn. bron
     
     
     
     
De "S.A. de transports Urbains et Vicinaux" die de Oostvlaamse buurtspoorwegen, uitbaatte die van uit Gent vertrokken, was eveneens exploitant van de lijn van Hamme naar het "Vlaams Hoofd" (vanaf 1903).

Het "Vlaams Hoofd" of "Tête de Flandre" was dan nog grondgebied van Zwijndrecht.

Rupelmonde, de stoomtram van de buurspoorweg naar Hamme maak vlak naast de kerk
een scherpe bocht om de Kloosterstraat te kunnen indraaien. 
     
     
Het traject Hamme - Temse opende op 17 november 1904, het traject Temse - Basel op 1 maart 1906 en het traject tussen Basel en Zwijndrecht "Vlaams Hoofd" op 15 mei 1908.
     
     
De uurregeling van de buurtspoorwegtram , 1909, "Hamme - Zwijndrecht".

De stoomtram (later elektrisch) vertrok aan de "statie" van het "Vlaamsch Hoofd", toen nog bij Zwijndrecht.

Op het traject lagen de volgende haltes: Zwijndrecht Laarstraat, daar stond toen ook het station van Zwijndrecht, Burcht dorp, Kruibeke dorp, Basel dorp, Rupelmonde kerk, Steendorp dorp, Temse station, Temse August Wautersstraat, Tielrode station, Elversele dorp en Hamme station. Volledige reisduur ongeveer twee uren.
 
     
     
Omstreeks 1920 kostte een heen en terug ticket met de stoomtram van Zwijndrecht "Vlaams Hoofd" tot Rupelmonde 1,2 fr.  
 
Het traject naar Rupelmonde ging vanaf het station "staatstatie" van het Vlaams Hoofd naar de Laarstraat te Zwijndrecht waar toen ook het treinstation stond. Daarna richting Schelde tot aan het veer te Burcht om via Burcht dorp tot te Guano frabriek te rijden tot het fort van Kruibeke. Mits volgende vrdere tussenhaltes kwam men dan te Rupelmonde aan : Schiphoek, Langestraat, Dorp, Houten kruis, Basel statie, dorp, Gendarmerie, Rapenberg, Rupelmonde drijhoek en kerk of Sinte-Anna.
     
Alhoewel op het ticket "staatstatie' vermeld stond was dat uiteraard niet in het station zelf, de terminus was een "kopspoor" dat aan de zuidelijke muur van de kazerne eindigde. Nadat de N.M.V.B. kort na de eerste wereldoorlog de privaatlijn had overgenomen werd het spoor verder in de Rijsselsebaan doorgetrokken, tot aan het Palinghuis, op de hoek van de kade, waar het een lus maakte.
     
     
     
 
     
Na het einde van het "stoomtramtijdperk", rond 1930 werd niet onmiddellijk op een geëlektrificeerde lijn overgegaan maar werd een, "Railbus" of "Spoorautobus" ingezet.
de spoorautobus op het draaiplatform  
     
Aan het eindpunt werden deze het bijna 7 ton zware voertuigen gekeerd op een draaibaar onderstel dat in het zwaartepunt gemonteerd was en handmatig omhoog of omlaag kon gebracht worden.

Lang bleven deze "spoorautobussen" niet in gebruik en werden ze vervangen door "elektrische trams".
de spoorautobus op Linkeroever  
     
     
     
Op 1 september 1931 werden ze vervangen door elektrische trams tussen Linkeroever (Vlaams Hoofd) en Temse.
Pas op 15 oktober 1937 was het ganse traject tot in Hamme geëlektrificeerd.
     
 
 
Een foto eind De jaren 1920, begin de jaren 1930, met de restaurantjes en eethuisjes aan de kade van het "Vlaams Hoofd". Het tramspoor werd ondertussen van de kazerne tot de kade doorgetrokken. Enkele jaren later verdween deze kade door de aanleg van de voetgangerstunnel. Een dienstdoende politieagent houdt toezicht.
     
     
Met de herstructurering van de linker scheldeoever, waaronder het aanleggen van de tunnels door IMALSO, verdween in 1932 ook het fort en werden ondermeer het Frederik Van Eedenplein en de Blancefloerlaan aangelegd. Het spoor dat voorheen vanaf de kade via de Rijsselsebaan rond de watergracht van het fort liep kon nu rechtdoor getrokken worden. De tramsporen volgden dit nieuwe traject tot ongeveer de huidige Katwilgweg om daar onder de spoorweg door richting Burcht af te buigen, voorheen reed de tram tot aan het oude station van Zwijndrecht aan de Laarweg.
     

Het Frederik Van Eedenplein, waar een grote lus werd aangelegd, werd tevens de nieuwe termunis.

Een tramstel bestond soms uit een "Motrice" met wel drie wagons. Een lange trein die langs de hoofdbaan, maar ook door de smalle passages van de oude gemeente kernen moest rijden.

een tramstel aan de terminus linkeroever 
     
Antwerpen linkeroever; de buurtspoorwegtram van lijn "H" naar Hamme, aan het Frederik Van Eedenplein. De Gloriantlaan is nog niet bebouwd, zodat de huizenrij van de Paul van Ostaijenlaan nog te zien is (links). Aan de elektriciteitspaal hangt een bord voor de automobilisten. "Temsche via Burcht" en "Gent via Zwijndrecht". Een ander tramstel is onderweg naar Burcht.  
     
     
     
In de beginjaren hadden de buurtspoorwegtram nog geen nummer maar een letter, vermoedelijk de eerste letter van de eindhalte. Op onderstaande kaart is te zien dat de lijn de letter "H" droeg van Hamme. Er is tevens een letter lijn met letter "T" opgetekend, vermoedelijk reed deze tram dan slechts tot in Temse.
 
Detail uit een stadsplan van 1945, met de tramlijn vanaf het Frederik Van Eedenplein.
     
     
     
Op 19 september 1959 werd als laatste het elektrisch baanvak van het van de buurtspoorwegtram afgeschaft en werd de dienst verzekerd door een autobus.

Alhoewel er reeds in 1929 ook al een autobusdienst was tot in Temse.
 
     
     
     
     

petite histoire:

De familie "Frans Keutgens" uit Berchem ging in 1950 met de tram op vakantie naar het vankantiehuis van de toenmalige "N.M.V.B." (Nationale Maatschapij van Buurtspoorwegen) in Wenduine .

Augustus was de vakantie maand voor mijn ouders, mijn broer en mijn drie zussen . Vader werkte bi j de N. M.V.B., groep Antwerpen in het directiegebouw, toen nog gevestigd op het Tramplein in Berchem, waar nu de autobusgarage van "De Lijn" gevestigd is. We beschikten over een "familievrijkaart" met 12 rittenvakjes. Vader vulde dan een ritvakje in voor het traject Antwerpen- Gent- Brugge- Wenduine .

Bij de eerste opstap op de tram naar Hamme keek de ontvanger natuurlijk verwonderd op en vroeg dan bijkomende uitleg. Met de tram van Berchem naar Wenduine was hij niet gewoon van zien. (lees volledig artikel)

     
     
     
     
Bronnen:
Hoekjes en Kantjes, G.K. Kockelberg, Oud Sint Annke heleeft
etwie , waaserfgoed
     
Comments