It may not be always true that in a conversation, both, the listener and the speaker conceive the words in the same way. This is more so when we speak about Spirituality. 

When we use the word 'Spirituality' before a westerners, mostly they take it as something to do with the spirits of the dead. 

Most people, when they use the word spirituality, they are not very clear about its meaning. Many even don't differentiate between Religion and Spirituality. Both the words are used interchangeably. While the fact remains that it is possible that a person can be Religious but not spiritual at all; a truly Spiritual person can never be Religious any more. We are so much conditioned to take the things as granted that we continue with such ambiguity for a very long time. ( Read here about difference between 'Religious' and 'Spiritual'.)

We have a number of scriptures discussing one or the other topic on spirituality. We, also have heaps of websites and blogs about spirituality. Even if we overlook the big junk of comments posted on such blogs, just for the sake of scoring points; simply appreciating the author; gossip like dialogues, we have considerable material published under the ambiguous label of Science of Spirituality.

I believe that unless we define or at least make out our understanding on what we mean when we use this term, how can we evaluate any concept, notion or principle dealing with spirituality?

I, therefore, searched on all the available sources to find if there is one with a substance that tries to discuss (if not define) ‘What is Spirituality?’ 

Through my blogs, comments and personal messages to other seekers and even Masters, I tried to seek opinion on ‘What is Spirituality?’. However, my efforts proved fruitless. 

As I don’t find any help from others; I thought why not to put across my own understanding about Spirituality first? So here I go.

Let me first point out a few questions where I felt that answers are not available within knowledge of other subjects. These are the questions, core questions that would justify Why should we need knowledge of spirituality?  Here are the Questions :-

  • Who am I when I refer to my ‘Self’?
  • What is the purpose of human life?
  • What is the reason of my birth?
  • Why we are not able to give up bad and adopt good even after knowing pretty well what is good and what is bad?

  • Why one is born in comforts and another in acute adversaries?
  • Why one is poor even after putting up honest and sufficient efforts and another is enjoying all riches and power even after adopting unfair practices?
  • Why do we invite friction with some irrespective of our being friendly and humble and Why do we feel good with some other even without any reason?
  • What happens after death?
  • Do Heaven and Hell exist?
  • Why do we face troubles even when we have not caused any?
During my exploration in the direction of finding answers to these questions, my own understanding about Spirituality has been getting built side by side. Till this time; I have settled with following make-shift definition of Spirituality.

The knowledge and practices that help us in evolving by expanding our cognitive capabilities and sense of comprehension and enhance our experience of living, is called Spirituality.

We will try to find answers in easy language and keep our discussion focused on spirituality. Let us not bring in tenets of any religion or scripture only on the strength of faith and without lucid explanation of spiritual value contained.

આદ્યાત્મ કે આદ્યાત્મિક વ્યક્તિ વિષે વાત કરીએ ત્યારે કહેનાર અને સાંભળનાર બંને ના મનમાં કોઈ સમાન અર્થ હશે તેવું માનવું એ સૌથી મોટો અનર્થ સાબિત થાય તેમ છે. 

અંગ્રેજીમાં જ્યારે આદ્યાત્મ માટે 'spiritual' શબ્દનો પ્રયોગ કરીએ ત્યારે મોટાભાગના વિદેશીઓ તેને પ્રેત-વિદ્યા સાથે (spirit channeling) સાથે જોડે છે. ઘણાખરાને તો આધ્યાત્મિકતા ને ધાર્મિકતા વચ્ચે કોઈ ભેદ જાણતો જ નથી અને બંને શબ્દો એક બીજા ના પર્યાયવાચક હોય તેમ વાપરતા હોય છે. વ્યક્તિ ધાર્મિક હોય અને આધ્યાત્મિક હોય નહીં; ધાર્મિક હોય અને આદ્યાત્મિક પણ હોય તેવું બિલકુલ બની શકે છે .. પરંતુ આદ્યાત્મિક વ્યક્તિ માટે ધાર્મિક હોવું જરૂરી નથી. ખરા અર્થમાં આદ્યાત્મિક બન્યા પછી ધાર્મિક રહી શકવું લગભગ અશક્ય બની જાય. એ વાત જુદી છે કે આખી જીન્દગી જેને વગર પ્રશ્ન કર્યે સ્વીકારી ને અપનાવ્યું હોય તેની આદત પડી ગઈ હોય તે જલ્દી છૂટે નહિ..! (આદ્યત્મિક - ધાર્મિક ના ભેદ વિષે અહીં વાંચો)

આવા બધા પ્રશ્નો ના જવાબ શોધવામાં જ્યારે આપણો પનો ટૂંકો પડે, શાળા કોલેજ માં ભણેલ વિષયોનું કોઈ ચેપ્ટર કામમાં આવે નહિ - ત્યારે જે જ્ઞાન નો આશરો લેવો પડે તેનું નામ છે 'આદ્યાત્મ'

ભૌતિક સીમાડાઓ ને ઓળંગીશું ત્યારે ભૂત-પ્રેત જેવા ન સમજી શકાય તેવા અસ્તિત્વો પણ પ્રગટ થઈ શકે. આવા અસ્તિત્વો કે અવસ્થા સમજવામાં આદ્યાત્મ આપણને મદદ કરશે તે સાચું - પરંતુ આદ્યાત્મ આવા અસ્તિત્વોની જાણકારી પૂરતું જ સીમિત હોય તેવું હરગીજ હોવું જોઈએ નહિઁ. 

આધ્યાત્મિક પરિપેક્ષ થી જ્યારે આપણે માનવ જીવનના પ્રશ્નો અને પડકારો ને ચકાસીએ ત્યારે જણાય છે કે મોટા ભાગની ઘટનાઓના મૂળ કારણ તો આવા અદ્રષ્ઠ સ્વભાવના હોય છે. (અદ્રષ્ઠ પરિબળો વિષે)