O Universo desde a área de Coñecemento do Medio



ORIENTÁMONOS

Imos adoitar o papel de pequenos-grandes astrónomos/as e observar o ceo. Observaremos o sol, a lúa, as estrelas. Farémonos preguntas, formularemos hipóteses, realizaremos experiencias e buscaremos información para comprender.


Observamos o sol

Comecemos co Sol, a nosa estrela, todos sabemos que "sae" polo leste e "ponse" polo oeste. Se observamos o amencer e o solpor xa poderemos situar os 4 puntos cardinais.

  • No colexio decidimos rexistrar o arco do seu percorrido no ceo (eclíptica, así se chama) ó longo da mañá. Unhas compañeiras que viven cerca do colexio, fan dous rexistros pola tarde. En función destes datos, facemos as nosas hipóteses sobre onde está o leste, o oeste e, por conseguinte, o norte e o sur.


    Fotografías da observación dos distintos momentos da eclíptica solar.










                                     Rexistro da eclíptica solar vista dende o patio do colexio.


  • En inglés, seguindo unhas instrucións neste idioma, elaboramos un compás caseiro. Saímos ó patio e con el comprobamos se as nosas hipóteses eran correctas.

Aquí buscando onde están os puntos cardinais.
















  •                                                                                                 O compás caseiro.



    Comprobando co compás caseiro se marcamos ben os puntos cardinais.


    • Xa na clase, escribimos as variacións respecto ás nosas hipóteses iniciais.
     
     




    Como está orientada a nosa casa?

    • Unha vez situados os 4 puntos cardinais, ¿que orientación teñen as distintas dependencias da miña casa? Fago o plano esquemático da miña casa, indicando a orientación das ventás
    Antón indica como están orientadas as distintas dependencias da súa casa.


    Andrea e Candela constrúen 2 vivendas e orientámolas


    INFORMACIÓN: MECÁNICA CELESTE-CARA A ONDE ORIENTAR A VIVENDA?
    Avelino Sáez

            Fundamentos. - Como sabemos, a inclinación do eixe da Terra, unida ao seu movemento de translación arredor do Sol, dan como resultado -entre outras cousas, como as estacións- que o propio Sol non saia, como moita xente cre, polo leste exacto e se oculte polo oeste exacto. Por onde o fai, entón?

    N-norte

    NE/NL-nordés/nordeste

    NO/NW-noroeste


    S-sur

    SE/SL-sueste

    SO/SW-suroeste



            O movemento aparente do Sol. - O Sol traza cada día un arco de movemento aparente sobre o ceo, de Leste a Oeste, pasando sempre polo sur exacto ao mediodía solar (mediodía solar: momento en que o Sol está máis alto no ceo).

    (...)


    Ese arco alcanza a súa dimensión mínima o solstici
    o de inverno, sobre o 21 de decembro, como mostra o debuxo. Ese día o Sol sae polo sueste bastante preto do sur e ocúltase polo Suroeste, tamén bastante preto do Sur. A medida que o ano astronómico vai avanzando, este arco faise maior cada día, de maneira que cada amencer o Sol sae por un punto máis próximo ao leste exacto e ocúltase por outro máis próximo ao oeste exacto. Alcanza eses puntos na súa saída e posta no equinoccio de primavera. Ese día si podemos dicir con propiedade que o Sol sae polo leste e se oculta polo oeste, e non polo sueste e suroeste. Pero o ano segue avanzando e o arco de movemento aparente segue agrandándose. Polo tanto, dende ese día e ata que o arco alcanza a súa extensión máxima no solsticio de verán, o Sol sae polo nordés e se oculta polo noroeste. E a partir de aí o arco comeza a estreitar, ata volver á súa extensión mínima o solsticio de inverno seguinte.

     





    Exemplo da ventá ao sur. - Se temos unha ventá de dúas follas cuxas vistas dan exactamente cara ao sur, o 21 de decembro veriamos saír o Sol á metade da base da folla da esquerda, aproximadamente; alcanzaría a súa máxima extensión onde está o pomo para abrila, a mediodía, e veriámolo ocultarse á metade da base da folla dereita.

    A medida que avanzase o inverno o arco faríase máis e máis grande, e o 21 de marzo xa case non o veriamos, porque amencería polo extremo esquerdo da nosa ventá, percorrería un arco que a mediodía pasaría máis ou menos polo punto máis alto de unión entre as dúas follas, e se ocultaría polo extremo dereito. Dende ese día non volveriamos ver o Sol en toda a primavera e o verán, porque o arco do Sol no ceo é tan grande que non entraría no arco de visión da nosa ventá, ao saír e poñerse ás nosas costas, é dicir polo nordés e o noroeste respectivamente.


    Onde dá o Sol na miña casa?. - Así pois, no hemisferio norte o Sol dá na fachada principal da miña casa segundo a súa orientación: 


    -Sur, sueste e sudoeste: En inverno dá todo o día.

    -Norte, nordés e noroeste: En inverno non dá nunca.

    -Este, sueste, nordés: Cando dá faino dende o amañecer ata o mediodía.

    -Oeste, suroeste, noroeste: Cando dá faino dende mediodía ata o ocaso. 

     No hemisferio Sur acontece igual, só que onde pon leste deberemos ler oeste, e                 viceversa.


        Conclusións. - Se no hemisferio Norte, que é onde nos encontramos, queres que en inverno o Sol dea na túa ventá medio día ou máis, ten que estar orientada cara ao sur, sueste ou sudoeste; e se non queres que che dea en inverno en absoluto, cara ao norte. Polo tanto, a orientación que non toque o sur en ningunha das súas extensións só está indicada para climas que mesmo en inverno sexan moi calorosos, ou que en verán sexan tan calorosos que non queiras que nesa época che dea nin sequera medio día. Pero has de ter en conta que tampouco recibirás moita luz. En canto ao leste ou o oeste, vai en gustos, segundo prefiras o Sol e a calor ao amencer ou ao anoitecer.


    Fonte: http://agrupacionastronomicamagallanes.wordpress.com/2009/04/06/mecanica-celeste-adonde-orientar-la-vivienda/


    Comprobamos que á cara norte dunha casa nunca lle dá o sol directo



    Como está orientado o colexio?

    Dado o plano do colexio, sitúo os 4 puntos cardinais e contesto a algunhas preguntas.


     
     



    Xogo a orientarme

    Nesta páxina interactiva podes facer senderismo e non te perderás, estou segura!! Jejeje Fai click no mapa que aparece na parte superior dereita.



    Observamos o ceo

    Coa colaboración de pais e nais, durante varios meses e con distinta periodicidade, estivemos facendo observacións sistemáticas.


     
     


    • Observacións do sol, para facer un seguimento das eclípticas solares

     



     
     
    A eclíptica solar e a medición de ángulos


    • Observacións da lúa, as diferentes fases lunares


    • Observacións das estrelas



    Grao de inclinación do eixe da Terra respecto ó plano no que xira arredor do sol (plano da eclíptica): 23º



    ,





    Ángulo entre a estrela Polar e o horizonte. Depende da nosa posición na Terra. Na nosa latitude, a estrela Polar fai co horizonte un ángulo de 42º. No Polo Norte, 90º





    O COMPÁS. A FORZA DA GRAVIDADE


    Por que o compás marca o norte?


    INFORMACIÓN: AS FORZAS DA TERRA


    A masa da Terra fai que atraia ós obxectos cara ó seu centro. Esa forza, chamada gravidade, impide que todo saia voando polo espazo. A gravidade da Terra mantén á Lúa na súa órbita. O noso satélite tamén ten forza de gravidade, 6 veces menor que a da Terra, por iso atrae cara á ela ós océanos, orixe das mareas.

    A forza de gravidade é o que fai que calquera obxecto que soltes caia ó chan. Todos os obxectos grandes e pesados, como os planetas, teñen gravidade. A do sol é tan potente que mantén a terra e ós demáis obxectos do sistema solar xirando en órbita ó seu arredor.

     

    O campo magnético



    ¿Sabías que...o campo magnético é a zona suxeita a atracción magnética?

    O campo magnético terrestre rodea a Terra e esténdese 60.000 kilómetros no espazo. Os científicos/as pensan que o ferro da Terra faina magnética, como un imán xigante. Os dous extremos do imán son os polos Norte e Sur. Os polos Norte e Sur teñen unha potente atracción magnética. A punta magnética dunha brúxula apunta sempre ó Norte, por iso  serve para orientarse.

    Todo imán ten dous polos (un positivo e outro negativo) que provoca atracción ou repulsión. Cando dous polos son contrarios, é dicir positivo e negativo, atráense; mentres que cando dous polos son iguais, positivo e positivo ou negativo e negativo, repélense. O mesmo sucede na brúxula co imán da agulla e o magnetismo dos polos do noso planeta.

    Pensa que existe un imán xigante dentro da Terra que vai dende o Polo Norte ao Polo Sur, como ves na foto. Este imán ten o extremo sur (magnético) no Polo Norte(xeográfico) e viceversa, o extremo norte (magnético) no Polo Sur (xeográfico). Se a agulla imantada apunta cara ao Polo Norte é porque se sente atraída polo extremo sur do grande imán que hai dentro da Terra. 

    De todas formas, hai que considerar que existe unha variación entre o norte que marca o compás e o norte que marca a estrela Polar. A isto chamámoslle declinación magnética sendo distinta según o punto da terra onde te atopes, a túa lonxitude e latitude e cambiando ó longo do tempo. Nos mapas indícannos a declinación magnética media anual; se o mapa é moi antigo hai que recalculala. Se a variación é cara o leste, dicimos que a declinación é positiva, se é cara ó Ooeste, negativa.






    Fonte consultada: Enciclopedia infantil. Planeta Tierra. Ed. Parragón, 2009



    A forza de gravidade na Terra e na Lúa


    • Experimentamos a forza da gravidade na clase:


    Lanzamos dende a mesma altura unha folla de papel e unha moeda. ¿Que pasará? ¿Que pasou?



    Lanzamos o papel agora enrugado, feito unha boliña, e a moeda. ¿Que pasará? ¿Que pasou?




    Se tiramos unha moeda e unha pluma dende a mesma altura na Terra, ¿cal caerá antes? Velaiquí un experimento na Terra. Caída libre, en vacío, sen aire, dun moeda e unha pluma, ¿que cres que pasará? Reflexiona e escribe as túas hipóteses antes de ver o vídeo. E na Lúa, se lanzamos un martelo e unha pluma, que pasará?








    INFORMACIÓN: A MASA - O PESO


    ¿Son o mesmo a masa e o peso?

    Todos os corpos están feitos de materia. Algúns teñen máis materia que outros.
    Por exemplo, pensemos en dúas pelotas de igual tamaño (igual volume):

    Unha de golf (feita dun material duro como o caucho) e outra de tenis (feita de goma, máis branda). Aínda que se vexan case do mesmo tamaño, unha (a de golf) ten máis materia que a outra.

    Como a masa é a cantidade de materia dos corpos, diremos que a pelota de golf ten máis masa que a de tenis. O mesmo acontece cunha pluma de aceiro e unha pluma natural. Aínda que sexan iguais, a pluma de aceiro ten máis masa que a outra.

    Agora un exemplo con corpos que non sexan do mesmo tamaño (que teñan distinto volume):


    Un neno de 7 anos comparado co seu pai de 35 anos. A diferenza é máis clara. É evidente que o pequeno ten moito menos masa que o seu pai. Agora ben, pon moita atención ao seguinte: A UNIDADE DE MEDIDA da MASA é o QUILOGRAMO (kg)

    O quilogramo (unidade de masa) ten o seu patrón na masa dun cilindro fabricado en 1880, composto dunha aliaxe de platino-iridio (90% platino -10% iridio), creado e gardado nunhas condicións exactas na Oficina Internacional de Pesos e Medidas en Sevres, preto de París. Hai copias noutros países que cada certo tempo se reúnen para ser reguladas e ver se perderon masa con respecto á orixinal.Non esquezamos que medir é comparar algo cun patrón acordado unitariamente.





    E o peso?

    De novo, atención ao seguinte: a masa (a cantidade de materia) de cada corpo é atraída pola forza de gravidade da Terra. Esa forza de atracción fai que o corpo (a masa) teña un peso, que se mide cunha unidade diferente: o Newton (N). Ollo!!!: A UNIDADE DE MEDIDA DO PESO É O NEWTON (N)

    Entón, o peso é a forza que exerce a gravidade sobre unha masa e ambas as dúas magnitudes son proporcionais entre si, pero non iguais, pois están vinculadas polo factor aceleración da gravidade.

    Para que entendas que o concepto peso se refire á forza de gravidade exercida sobre un corpo, pensa o seguinte:
    O mesmo neno do exemplo, cuxa masa podemos calcular nuns 36 quilogramos (medidos na Terra, nunha balanza), pesa (na Terra, pero cuantificados cun dinamómetro) 352,8 Newtons (N).

    Se ese neno vai á Lúa, a súa masa seguirá sendo a mesma (a cantidade de materia que o compón non varía, segue sendo o mesmo neno, o cal posto nunha balanza alí na Lúa seguirá tendo unha masa de 36 quilogramos), pero, como a forza de gravidade da Lúa é 6 veces menor que a da Terra, alí o neno pesará 58,68 Newtons (N)


    Estas cantidades obtéñense aplicando a fórmula para coñecer o peso, que é:

    P = m. g

                                            P = peso, en Newtons (N)
                                            m
    = masa, en quilogramos (kg)
                                            
    g= aceleración da gravidade (9,8 m/s2 -valor medio na superficie                                             da Terra-)

    É sorprendente que un neno de 7 anos pese 352,8 Newtons, pero en física é así, ese é o seu peso.


    O kg é, polo tanto, unha unidade de masa, non de peso. Non obstante, moitos aparatos utilizados para medir pesos (básculas, balanzas, por exemplo), teñen as súas escalas graduadas en kg, pero en realidade son kg-forza.



    A balanza realmente pesa en Kg-forza

    Isto non adoita representar, normalmente, ningún problema xa que unha persoa de 60 kg de masa pesa na superficie da Terra 60 kg-forza (ou 588 Newtons). Non obstante, a mesma persoa na Lúa pesaría só 10 kg-forza (ou 98 Newtons), aínda que a súa masa seguiría sendo de 60 kg (Lembra: o peso dun obxecto na Lúa, representa a forza con que esta o atrae).


    O dinamómetro serve para medir o peso en Newtons e está formado por un resorte cun extremo libre e posúe unha escala graduada en unidades de peso. Para saber o peso dun obxecto só se debe colgar do extremo libre do resorte, o que se estirará; mentres máis se estire, máis pesado é o obxecto.

    Ademais de para medir pesos, o dinamómetro é unha ferramenta fundamental en moitas industrias para determinar a resistencia de distintos materiais que se utilizan na fabricación de distintos obxectos. Por exemplo, imaxínate a construción dun coche, terán que someter a probas de resistencia moitos elementos do mesmo para evitar que se rompan no seu uso, xa que poderían provocar accidentes. Tamén se utiliza en ortodoncia, para determinar as forzas que soportan os materiais de que están feitas as pezas dentais artificiais.



    Masa: cantidade de materia que ten un corpo.
    Peso: forza con que é atraído ese corpo pola Terra.
    Volume: espazo que ocupa ese corpo.


                                        Reflexionando sobre a masa, peso e volume dos corpos


    • Conclusións


    Os corpos son atraídos pola Terra cunha forza que chamamos gravidade. Canto maior sexa a masa dun corpo (cantidade de materia), con maior forza é atraído pola Terra e, en consecuencia, presenta maior peso, pois o peso non é máis que a medida da forza de atracción. Pero, ollo! Noutros lugares, como na Lúa, por exemplo, como a forza de gravidade é 6 veces menor que na Terra, o peso dun corpo tamén sería 6 veces menor.

    En caída libre, lanzando dous obxectos desde á mesma altura, os corpos collen velocidade acelerándose ata chegar ó chan (pola acción da forza de gravidade). Nesa caída o aire roza cos corpos e diminúe a súa velocidade, a súa aceleración, freándoos. Canto máis superficie de roce, máis lento caerá. Canto menos superficie de roce, máis rápido caerá.

    Se facemos o experimento nun lugar onde non exista atmosfera (aire), os dous obxectos lanzados dende a mesma altura, caerán xusto ao mesmo tempo por moita diferenza de masa que exista entre eles. Este é o descubrimento que fixo Galileo. Isto débese a que a masa dun corpo sempre vai ser directamente proporcional ao seu peso, e, a maior forza con que é atraído un corpo (peso) contrarréstase coa súa maior masa, por iso caen á vez.


    • Actividade de ampliación

    Neste enlace sobre A caída libre dos corpos (cando chegues ao fin da páxina pincha en páxina seguinte, pois ten dúas partes) expoñen a explicación científica, pero vai dirixido a alumnado da ESO, así que che resultará  difícil comprendelo. Nel fálase das ideas que achegaron Aristóteles, Galileo ou Newton e dos seus experimentos para chegar a comprender a caída libre dos corpos. Coa axuda da profesora proba a facer un resumo breve do papel que xogaron estes tres pensadores.









    PREGUNTAMOS ÓS EXPERTOS/AS


    Visitounos o astrónomo Severino Yáñez


    O pasado xoves, 10 de outubro, veu visitarnos a clase o astrónomo Severino Yáñez, membro da Asociación Astronómica Sirio de Pontevedra. Deunos unha charla sobre Astronomía moi, moi interesante, onde se percibía que ama fondamente o que fai. Que exemplo para todos nós!! Foi emocionante!!

    Despois da charla, fixemos unha posta en común dos contidos da mesma, contrastando datos, aclarando ideas. Aquí vos deixo o resumo, froito desa reflexión conxunta.


    1º parte da charla: "A bóveda celeste"


    • Unha persoa situada nunha chaira onde non hai nada no horizonte, nin montañas, nin árbores, pode orientarse mediante o sol e situar o N, S, L e O. A Terra rota en sentido contrario ás agullas do reloxo. Por iso vemos o sol de leste a oeste. Mentres camiña, enriba del atópase a bóveda celeste, o seu punto máis alto sería o CENIT e o extremo contario da bóveda celeste sería o NADIR. Cando o sol está no CENIT non debemos observalo directamente xa que nos pode producir lesións oculares irreversibles (é mellor non observalo nunca directamente en calquera lugar que se atope). No Ecuador, o 21 de xuño, o sol ao mediodía está xusto no CENIT.



    • Se o observador camiñase nunha dirección determinada, por exemplo, ó nordés, aínda que cando empezase a camiñar tivese a sensación de que a Terra tería fin, isto non é certo xa que non é plana, como se creu durante séculos, a Terra é unha esfera e podes camiñar e camiñar por ela sen atopar un límite.

    • Se fose de noite, poderiamos orientarnos coa estrela Polar, que sempre marca o Norte. Se ademais estivese anubrado, deberiamos utilizar un compás. De todas formas, hai que considerar que existe unha variación entre o norte que marca o compás e o norte que marca a estrela Polar. A isto chamámoslle declinación magnética. A variación é distinta segundo o punto da terra onde te atopes, a túa lonxitude e latitude, tamén cambia ó longo do tempo. Os mapas indícannos a declinación magnética media anual; se o mapa é moi antigo hai que recalculala. 

             Páxinas interesantes que nos falan da declinación magnética:

                - cartografía magnética


                - cálculo declinación magnética

          

    • Cando a persoa que camiña observa o sol, pode ver ó longo do ano como fai distintos arcos no ceo, paralelos uns aos outros. Á rexión do ceo onde se sitúan estes arcos chamámoslle eclíptica solar. En verán o arco é maior, (está máis cerca do cénit) polo tanto hai máis horas de luz, os días son máis grandes. En inverno o arco é menor (máis cerca do horizonte sur), hai moitas menos horas de luz, os días son máis pequenos. Nos equinoccios, marzo e setembro, o día e a noite duran o mesmo, 12 horas.

    • As estrelas “nacen” e “póñense”, por regra xeral. Pero, nos Polos Norte e Sur, hai estrelas que non se poñen nunca, chámanse circumpolares (fan círculos arredor da estrela Polar). Nos Polos todas as estrelas son circumpolares. Evidentemente, en cada Polo só se ve o 50% do universo, o outro queda oculto. No Ecuador terrestre a estrela Polar vese no horizonte. Non hai estrelas circumpolares alí. Debido ó movemento de traslación da Terra, conforme pasan os meses, van cambiando as estrelas que vemos na bóveda celeste, pero, se estamos no hemisferio Norte, nunca veremos as visibles no Sur e viceversa. A estrela máis cercana, se exceptuamos o sol, está a 4 anos luz: Próxima Centauri. As estrelas fugaces non son tales, son restos de asteroides que atravesan a atmosfera e desintégranse no seu paso pola mesma. Se vemos no ceo unha luz intensa que se despraza e logo desaparece (ten que durar bastantes segundos e incluso algúns minutos), pode ser un satélite artificial ou a Estación Espacial Internacional.

    • Noites e días. Debido ao movemento de rotación, un día (o día máis a noite) dura 24 horas en toda a Terra, menos nos Polos. Por causa do eixe inclinado da Terra (23 graos) e do movemento de traslación, no Polo Norte teñen 6 meses de día polar e 6 meses de noite polar. Cando é de día no Polo Norte e de noite no Polo Sur. O 21 de setembro comezarían os 6 meses de noite no Polo Norte e de día no Polo Sur. O 21 de marzo comezarían os 6 meses de día no Polo Norte e os 6 de noite no Polo Sur.

    • O ceo que vemos é o ceo do pasado, pois a luz das estrelas, planetas e satélites tarda moito en chegar ata nós. Así se observamos o sol, estamos vendo o sol de fai 8 minutos, se observamos a Galaxia de Andrómeda estamos vendo como era fai 2 millóns e medio de anos aproximadamente.

    • Planetas. Hai máis de 900 planetas descubertos fóra do sistema solar. Venus, que a simple vista parece impresionante pola súa luz, co telescopio, decepciona. Marte, pese ó que indican moitas veces nos medios de comunicación, nunca se poderá ver do tamaño da Lúa.

    • Galaxias. A Galaxia de Andrómeda (M 31) é a que está máis cerca da Terra, a uns 2,5 millóns de anos luz.

    • Buratos negros. Os buratos negros non se poden ver, só se pode intuír onde están por como se comporta a gravidade nesas zonas. Trágano todo, ata a luz.

    • As estacións. Recordemos que a Terra orbita arredor do sol formando unha elipse no seu percorrido. O noso planeta atópase nos extremos da elipse en inverno e en verán. Contrariamente ó que se pensa, cando é verán o sol está lonxe de nós, non máis cerca. En realidade, a distancia da Terra ó Sol non é a que determina que haxa máis ou menos calor. Estaremos en verán cando os raios de sol incidan perpendicularmente no noso hemisferio, fa máis calor. Estaremos en inverno, cando os raios incidan de forma inclinada no noso hemisferio, quentarán menos.



    Equinoccio de marzo

    O día 21 de marzo (aproximadamente):
    No Polo Norte, paso dunha noite de 6 meses de duración a un día de 6 meses.
    No hemisferio Norte, paso do inverno á primavera.
    No hemisferio Sur, paso do verán ó outono.
    No Polo Sur, paso dun día de 6 meses de duración a unha noite de 6 meses.
    Equinoccio de setembro

    O día 21 de setembro (aproximadamente):
    No Polo Norte, paso dun día de 6 meses de duración a unha noite de 6 meses.
    No hemisferio Norte, paso do verán ó outono.
    No hemisferio Sur, paso do inverno á primavera.
    No Polo Sur, paso dunha noite de 6 meses de duración a un día de 6 meses.

    No hemisferio norte:



    No hemisferio sur:






    2ª parte da charla: "O sistema Terra-Lúa"






    • Os astrónomos utilizan modelos que son maquetas ou construcións en pequeno tamaño  que buscan representar o espazo. Os  tamaños e as distancias no espazo son enormes, desmesurados, co cal nas maquetas teñen que elixir entre representar a escala o tamaño dos astros ou a distancia entre eles. Por exemplo, representar o sistema solar a escala sería inviable, xa que necesitariamos demasiado espazo e non teriamos unha perspectiva de conxunto. Por iso Severino fixo unha maqueta do sistema Terra-Lúa pequeniña, para non ter que traer un pau de tal lonxitude que non podería transportalo no coche.
    • Sistema Terra-Lúa. Os tamaños. A Terra e a Lúa están a algo menos de 400.000 Km. O diámetro da Terra é aproximadamente de 13000 Km, o da Lúa 3500 Km. Se dividimos o diámetro da Terra entre o diámetro da Lúa, o diámetro do noso planeta é 3,71 veces maior que o do noso satélite. A Lúa é un satélite moi grande, é excepcional, é o 5º satélite máis grande do sistema solar. Para facer o modelo Terra-Lúa, se a Terra é unha boliña de 4 cm de diámetro, a Lúa ten que ser unha boliña de 1 cm, como se apreza na foto.
    • Sistema Terra-Lúa. As distancias. A distancia entre a Terra e a Lúa é proxima aos 400.000 Km. Se dividimos a distancia da Terra á Lúa entre o diámetro da Terra, obtemos que o diámetro da Terra colle nesa distancia 30,7 veces. Se a boliña que representa a Terra era de 4 cm e a multiplicamos por 30,7 obtemos a lonxitude do pau do modelo, 120 cm. 
    • Tamaños. A vista engánanos, vemos o Sol e a Lúa do mesmo tamaño, pero en realidade son de distinto tamaño. O Sol é máis grande, pero está a maior distancia; a Lúa é máis pequena pero, como está máis cerca, aparenta ser do mesmo tamaño que o Sol. Ao Sol quédanlle 5.000.000.000 (5 mil millóns) de anos de vida. Cando o sol vaia apagándose, cambiará de tamaño, farase máis grande e tragarase o sistema solar.
    • O equilibrio no espazo. A gravidade é a forza de atracción entre os corpos celestes, depende da masa dos obxectos e da distancia que os separa. Canto máis masa teñen e máis cerca están, maior é a forza de gravidade. Canto menor é a masa e maior a distancia, menor forza de gravidade. A Terra e os demais planetas xiran arredor do Sol, é dicir, orbitan. O Sol ten unha masa maior que a dos planetas, por iso xiran arredor del.  A forza de gravidade é igual que a forza centrífuga que teñen os astros ó xirar. Polo tanto, unha contrarresta á outra, mantendo o equilibrio no espazo e evitando que se vaian alonxando cada vez máis ou que se vaian achegando ata chocar co de maior masa. 
    • Mareas e Lúa. As mareas son debidas á atracción da gravidade que a Lúa exerce sobre a Terra. Atrae con máis facilidade ós líquidos, ó mar, neste caso. Cando hai Lúa nova e chea, o Sol, a Lúa e a Terra alíñanse e as mareas son maiores, chámanse mareas vivas. As mareas máis intensas prodúcense en Lúa nova, xa que a gravidade da Lúa e do Sol tiran na mesma dirección e súmanse.



            Preguntas que lle fixemos a Severino


    • Se o sol vai máis baixo en inverno, ¿por que vai menos calor? Que o sol trace un arco máis preto do horizonte en inverno, inflúe moi pouco na temperatura. O que si inflúe é como inciden os raios na terra; canto máis perpendiculares á mesma (verán), maior temperatura; canto máis inclinados, menor temperatura. Ver apartado "As estacións"
    • ¿Vese igual a Lúa nas distintas partes do planeta? Non, vese diferente segundo o hemisferio onde esteas situado. Así, cando ten aspecto de C no hemisferio Sur é creciente e no hemisferio Norte, cando ten esa forma, é decreciente.

            Aquí tedes as fases lunares, están en francés pero é fácil identificalas (Lúa Crecente                 ou Lúa Nova Visible, Cuarto Crecente, Lúa Xibosa Crecente, Lúa Chea ou                                 Plenilunio, Lúa Xibosa Minguante, Cuarto Minguante, Lúa Minguante, Lúa Nova                      Verdadeira ou Novilunio):


    • ¿Por que a Lúa cambia de cor?
      A Lúa aparentemente cambia de cor, hai veces que a vemos amarela, outras vermella, laranxa..., a causante é a atmosfera. Cando un raio de luz do sol atravesa as partículas da atmosfera, descomponse nas cores do arco da vella e dispérsase. É o mesmo que pasa cando chove, as pingas de auga fan de prisma e dispersan a luz branca procedente do sol, dividíndoa nas sete cores. Cando estamos na superficie da Terra, os raios de sol que chegan a nós pasaron a atmosfera, polo que xa se dispersaron e inciden na Terra cun ángulo determinado. Así, cando o sol se atopa en todo o alto, a luz que dispersa a atmosfera chéganos cunha lonxitude de onda correspondente á cor azul. Ó solpor, a luz ten que atravesar máis atmosfera para chegar a nós, polo que a lonxitude de onda que recibimos é a correspondente ó vermello, ou laranxa, máis ben. De aí que o solpor sexa avermellado. Coa Lúa pasa o mesmo que co sol. A Lúa reflicte a luz do sol e, se ten que atravesar moita atmosfera, como cando está cerca do horizonte, colle esa cor laranxa ou vermellada.
    • Se no espazo non hai osíxeno, ¿por que prende o Sol? Prende por reaccións nucleares, o combustible do sol é un elemento químico chamado Hidróxeno (H), que por certo, é o elemento máis abondoso no Universo. Debido ás enormes temperaturas do sol, dous átomos de Hidróxeno fúndense (fusión nuclear) para convertérense nun átomo de Helio, e nese proceso de fusión liberan unha cantidade enorme de enerxía (como o das bombas nucleares), e algún dese calor liberado chega ata nós.
    • Se o eixe da Terra non estivese inclinado, ¿que pasaría coas estacións? Contestada na primeira parte da charla. Non habería estacións.
    • ¿Por que parpadean as estrelas? Depende por unha parte da natureza da súa luz, xa que procede de fusións nucleares, que producen esas variacións na intensidade da mesma. Por outra banda, porque a luz, ó atravesar a atmosfera, difumínase nun haz de raios.

    Facemos un resumo da charla do astrónomo e poñémolo en común.

    Para sacarlle ó maior partido á charla de Severino, os nenos/as fixeron un resumo do que aprenderon que logo puxemos en común, compartindo información, interpretacións, dúbidas... O resumo anterior da charla foi escrito pola profe para sintetizar o que se acordou e para que os alumnos/as teñan un documento de referencia por onde estudar.

    Estes son algúns exemplos dos resumos feitos por parellas ou individualmente:



    E este foi o noso agasallo para Severino, un cobertor de estrelas :-)


    Visitamos o Museo Massó de Bueu

    Visitamos o Museo Massó de Bueu coa finalidade de participar nos dous obradoiros que nos ofreceron que encaixaban á perfección no Proxecto do Universo que estamos a desenvolver.


    1º obradoiro: "O magnetismo da Terra. A agulla de marear"

    Neste obradoiro faláronnos do magnetismo da Terra, como orientarnos sen compás, como construír un compás caseiro, entre outras cousas. Non incluímos aquí ese información porque está comentada con anterioridade.


                         Como orientarnos

                                                                                                    Compás caseiro



    Nun segundo momento, amosáronnos a Rosa dos Ventos e xogamos a identificar distintos tipos de ventos:

    2º obradoiro: "A carta naútica"



    • Faros portuarios. Son de 2 cores, verde e vermella. Cando entramos coa nosa embarcarción no porto, debemos deixar o vermello á esquerda (babor) e o verde á dereita (estribor).
    • Faros pintados de branco e vermello-branco e verde. Indican pedras.
    • Luz dos faros. Pode ser fixa ou ter un código que serve para identificalos, con luces e sombras.
    http://www.juntadeandalucia.es/averroes/~cepco3/escuelatic2.0/MATERIAL/FLASH/Conocimiento%20del%20Medio/Los%20faros%20Costeros.swf

    • A carta náutica. Son mapas das augas navegables e costas que nos indican a latitude, a profundidade das zonas do mar, onde están situados os faros, as illas, a altura do terreo e as zonas perigosas que podemos atopar mentres navegamos.


    Facemos un resumo dos obradoiros e poñémolo en común.

    Xa na clase, expusemos os resumos individuais ou por parellas dos obradoiros, completando a información entre todos e todas.


     Aquí vemos unha síntese da interpretación das letras das cartas naúticas


    Visitamos o observatorio da Asociación Astronómica Sirio de Pontevedra



    Este é o observatorio da Asociación á que pertence Severino, o que, se o tempo nos acompaña, visitaremos o vindeiro 8 de novembro pola tardiña. Que ilusión!!!

                        Fai click na imaxe para ir á páxina web da Asociación Astronómica Sirio.

                   
    Un pouco máis tarde do esperado, a causa do mal tempo... Este é o relato da experiencia que publicamos no noso blog:


    O venres día 7 de marzo fomos visitar a  Asociación Astronómica Sirio de Cotobade (Pontevedra).


    Saímos de Cangas ás cinco da tarde e chegamos ao observatorio antes do previsto, así que tivemos un intre para xogar e explorar a zona. Media hora máis tarde, chegou Severino, un dos astrónomos, e sacounos unha foto a todos xuntos.


    Mentres non escurecía estivemos falando, e chegaron o outro astrónomo e o profe Xose. Cando xa se fixo de noite, dividímonos en dous grupos: o primeiro foi á parte de arriba con Severino a ver polo grande telescopio, e o outro quedou abaixo, vendo as constelacións coa axuda do outro astrónomo.


    Polo telescopio puidemos ver a Lúa, o planeta Xúpiter e catro das súas lúas (Ganímedes , Calixto, Ío e Europa), a nebulosa de Orión e por último un cúmulo aberto de estrelas. A simple vista estivemos sinalando cun punteiro láser as constelacións e as estrelas, entre elas as Pléiades, Canis Maior, que como ollo ten a estrela Sirio,a máis brilante do ceo e que dá nome ao observatorio.






    Ao final, entre todos, démoslles aos  astrónomos os agasallos que lle tiñamos preparados, e eles, déronnos a cada un de nós un adhesivo do observatorio.



    Foi unha experiencia única e divertida, e ademais aprendemos moitísimas cousas moi interesantes.




    Visitounos o enxeñeiro Gabriel González, da Universidade de Vigo, para falarnos do satélite Humsat-D


    O día 17 de xuño o enxeñeiro de telecomunicacións Gabriel González deunos unha charla sobre o satélite HUMSAT-D, que foi o segundo  construído en Galicia e lanzado dende Kazajistan.









    Na universidade de Vigo comezaron cun proxecto chamado Xatcobeo, que consistía en facer un pequeno satélite. Lanzárono nun foguete dende a Guayana Francesa, e só funcionaron o de Vigo e outros dous que ían no mesmo foguete. Os outros sete procedentes de outros países estragáronse.


    Despois, Gabriel explicounos os distintos tipos de satélites tanto artificiais como naturais. Alguns dos artificiais son: satélites meteorolóxicos, de comunicación, gps (Sistema de posicionamiento global) e cartográficos. Os meteorolóxicos serven para ver o tempo, como o Meteosat, estes teñen unha órbita xeoestacionaria, posiciónanse a trinta e seis mil Km da Terra e son do tamaño dun coche. Os de gps están a vinte mil Km da Terra. Os cartográficos utilízanse para sacar fotos, lánzanse entre catrocentos e seiscentos Km, tardan unha hora e media en dar unha volta a Terra, dan dezaoito voltas por día.







    ¿Como se construe un satélite cartográfico?


    Necesítanse:

    • vinte enxeñeiros
    • unha radio ou unha transmisora
    • unha cámara de fotos 
    • unha memoria para gardar as fotos
    • un conector usb
    • paneles solares para a enerxía
    • unha bateria de reserva L-1 Ion Battery LP063450AB 3. 7V


        

                                                            Batería real do satélite

                                                            Ordenador do satélite

                                                    Modelo a escala real do satélite


      O lanzamento:


    Costa sesenta mil euros por quilo de peso do satélite, ainda que cos rusos é un pouco máis barato.

    Necesitas unha estrutura, e para lanzar o satélite unha vez chegado ao espazo, debaixo se lle pon un resorte para coller impulso e despois poñelo en órbita.


    FOI UNHA CHARLA MOOOOOOOOOOOOI INTERESANTE¡¡¡¡¡¡¡¡


    Con todo o que aprendemos dentro de pouco construiremos o RÚASAT-1.


    (Entrada do blog "Pistóns cerebrais", escrita por Andrea)




    INVESTIGAMOS SOBRE O UNIVERSO

    Unha vez observado o firmamento dende o noso planeta Terra, estamos dispostos a iniciar unha viaxe espacial e pasearnos entre galaxias, buratos negros, nebulosas, meteoritos..., temos que determinar a distribución da tripulación en cada nave e os destinos de cada equipo de astronautas.


    Organizámonos para levar a cabo a investigación

    • Imos á Biblioteca do colexio e seleccionamos textos que traten sobre a temática "O universo"
    • Consultando os índices, eliximos grandes bloques temáticos que poidan ser obxecto de estudo por parte dos grupos de traballo. Consensuamos entre o grupo-clase os 8 temas.
    • Sorteamos os membros da tripulación de cada equipo. Constituímos 7 tríos e 1 parella. Asociamos cada parella e cada trío a un tema de estudo:

      • Os planetas do sistema solar. A Terra. Vida nos planetas. ( Néstor. Antón. Maia)
      • Meteoros, meteoritos e asteroides. Os cometas. (Santi. Sergio)
      • Estrelas. Buratos negros. Nebulosas. (Álvaro. Cris. Mario N.)
      • Constelacións. O Sol. Eclipses.  (Ían. Yanira. Pedro)
      • Observatorios terrestres e espaciais. Grandes astrónomos. Radiotelescopios. Telescopios. (Mario S. Nico. María)
      • Formación do Universo. Big Bang. A formación da nosa galaxia. (Luana. Andrés. Anira)
      • Satélites naturais do sistema solar. A Lúa. Eclipses. (Rubén. Tania. Inés)
      • Grandes descubrimentos espaciais, naves e astronautas. (Andrea. Darío. Candela)
    • Cada grupo elixe un secretario/a e un/unha portavoz. Escribe que preguntas iniciais sobre o tema se lles ocorren antes de consultar a bibliografía.

    • Consultan os índices dos libros da Biblioteca e sinalan os apartados relacionados co tema de investigación do seu grupo para ser fotocopiados e traballar sobre eles.
      De seguido podedes ver unhas imaxes que ilustran este feito.

    Buscando os libros relacionados co Universo no apartado de Consulta.


    Ollando os índices e tomando nota da bibliografía.




    Organizando as fotocopias dos libros e e as reseñas bibliográficas.



    • Antes de ler a información seleccionada, entre os distintos membros do grupo, fan unha batería de preguntas que lles gustaría respostar do tema que lles corresponde investigar.
     
     
    Preguntas iniciais antes de manexar a información


    • Para poder manexar a información, facer anotacións e non deteriorar os libros da Biblioteca, fan fotocopias dos apartados que lle interesan a cada grupo.
    • Para identificar as ideas fundamentais de cada texto, deben formular en forma de pregunta o resumo a idea básica de cada parágrafo ou apartado.
     
     
     
    Fotocopias sobre as que traballaron

     
     
     
     
    Distintos momentos do traballo cooperativo


    • Unha vez seleccionada a información, elaboran con ela un dossier que debe incluír índice, información e bibliografía.
    • Estes son algúns dos exemplos dos dossiers realizados:

     


    • A información foi compartida entre compañeiros/as e noutras aulas.



    Visionamos o vídeo da nosa biblioteca "A historia do Universo, O Big Bang"

    • Cada alumno fai un resumo sobre o contido do mesmo. Poñémolo en común, facendo especial fincapé no contido do mesmo.



    Esta é a síntese do vídeo dun par de alumnos/as, Darío e Andrés:


    E aquí a síntese dun par de alumnas, Candela e Maia, feita cunha presentación multimedia:



    Visionamos o vídeo da nosa biblioteca "A historia do Universo. Os buratos negros"

    • Cada alumno/a fai un resumo sobre o contido do mesmo. Poñémolo en común, facendo especial fincapé no contido do mesmo.



    REFLEXIONAMOS SOBRE A MATERIA


    Inmediatamente despois do Big Bang, xeráronse unha serie de partículas subatómicas que, unha vez arrefriadas e ralentizado o seu movemento, constituíron os átomos que levaron a creación dos primeiros elementos do universo: o Helio, o Litio, o Hidróxeno... Para comprender mellor todo este proceso, faremos unha pequena reflexión sobre a materia, os átomos, as partículas subatómicas, as moléculas e os elementos.



    ¿Que son os átomos?

    Definimos átomo como a partícula máis pequena na que un elemento pode ser dividido sen perder as súas propiedades químicas. Aínda que a orixe da palabra "átomo" procede do grego, significando "indivisible", os átomos están formados por partículas aínda máis pequenas, as partículas subatómicas.

    Definición de átomoXeralmente, estas partículas subatómicas que forman parte dos átomos son tres: os electróns, os protóns e os neutróns. O que diferenza a un átomo doutro é a relación que se establece entre elas.

    Os electróns teñen unha carga negativa e son as partículas subatómicas menos pesadas que teñen os átomos. A carga dos protóns é positiva e pesan unhas 1.836 veces máis que os electróns. Os únicos que non teñen carga eléctrica son os neutróns, que pesan aproximadamente o mesmo que os protóns.

    Os protóns e os neutróns atópanse agrupados no centro do átomo formando o núcleo atómico. Por este motivo también se lles chama nucleóns. Os electróns parecen orbitar arredor do núcleo do átomo.

    Deste xeito, a parte central do átomo, o núcleo atómico, ten unha carga positiva na que se concentra case toda a súa masa, mentres, arredor do núcleo atómico, hai un certo número de electróns, cargados negativamente. Por regra xeral, a carga total do núcleo atómico (positiva) é igual á carga negativa dos electróns, de modo que a carga eléctrica total do átomo sexa neutra. Tal descripción dos electróns circulando arredor do núcleo atómico corresponde ó sinxelo modelo de Bohr.

    Propiedades dos átomos

    As unidades básicas da Química son os átomos. Durante as reaccións químicas, os átomos consérvanse como tales, non se crean nin se destrúen, pero se organizan de xeito diferente, creando enlaces distintos entre un átomo e outro.

    Os átomos agrúpanse formando moléculas. Cada tipo de molécula é unha combinación de átomos enlazados entre eles dunha determinada maneira.

    Segundo a composición de cada átomo, diferenciamos os elementos químicos representados na táboa periódica. Nesta táboa  podemos encontrar el número atómico de cada elemento:

    • Número atómico: represéntase coa letra Z, indica a cantidade de protóns que presenta un átomo, que é igual á de electróns. Todos os átomos cun mesmo número de protóns pertencen ó mesmo elemento e teñen as mesmas propiedades químicas. Por exemplo, todos os átomos con 1 protón serán de Hidróxeno (Z=1), todos os átomos con 2 protóns serán de Helio (Z=2).


    A ver se localizas na táboa dos elementos: o Aluminio (AL), a Prata (AG), o Ouro (AU), o Carbono (C), o Cloro (CL), o Potasio (K), o Flúor (F)...!!!



    • Aquí tes unha aplicación onde poderás ver a disposición dos átomos na materia: sólidos, líquidos e gases. Tamén poderás observar que pasa cos átomos nos cambios de estado. Así comprenderás mellor o que sucede cando poñemos unha pota ó lume para facer a comida. E logo din que a ciencia non é divertida!! Axúdanos a comprender o mundo que nos rodea e facilítanos moitísimo a vida. Quen se pode resistir a un suculento cocido galego!!! Ummm!!  A materia e os seus cambios de estado


    • Agora un vídeo sobre a mirada humana cara ó macro e ó micro. A materia e os cambios de estado:

    Experimentamos coa materia


    • E agora faremos un sinxelo experimento co que poderás observar os átomos da auga en acción. 

    1. Collerás dous vasos, un de auga fría e outro de auga quente. Imos verter unha pinga de colorante en cada un deles. En cal dos vasos se disolverá antes o colorante? Por que?
    2. Que pasou? Describe os feitos. Debúxaos.
    3. Se non sucedeu o que ti hipotetizabas, por que será?
            Unha vez feito o experimento e reflexionado, podes ler aquí a explicación científica.


    Auga quente, fría e colorante alimentario.
                                                                     Na auga quente, disólvese máis rápido o colorante.

    Observamos e comprobamos as nosas hipóteses.


    Aqui tedes a ficha de observación do experimento

    • Imos con outros dous experimentos onde poderás observar as manifestacións das partículas subatómicas en relación coa electricidade estática.
       
        Primeiro experimento 

    1. Necesitas: un globo, uns anacos diminutos de papel, un pano para electrizar o globo, preferentemente de la.
    2. Imos hinchar o globo, frotalo enérxicamente co pano e achegalo ós papeis. Que cres que pasará? Por que o cres?
    3. Que pasou? Describe os feitos. Debúxaos.
    4. Se non sucedeu o que ti hipotetizabas, por que será?

                                                                                     




    Frotando o globo enerxicamente co pano e coa cabeza.





                

                            O pelo e os papeis parecen levitar.







    Ficha de observación


     Segundo experimento

    1. Necesitas: dous globos, un fío para atalos, un pano para electrizar os globos e un papel.
    2. Imos atar os dous globos ó mesmo fío, despois frotarémolos enerxicamente. Collendo o fío polo medio, os globos xuntaranse ou separaranse? Por que o cres?
    3. Que pasou? Describe os feitos. Debúxaos.
    4. Agora de novo colleremos o fío polo medio pero colocando un papel entre os dous globos. Que cres que pasará? Por que?
    5. Se non sucedeu o que ti pensabas nalgún dos casos, por que será?

    Néstor escribe o que cre que vai pasar.

    Pedro e Antón frotan os dous globos unidos pola corda.


            Unha vez feitos os dous experimentos dos globos, podes ler aquí a explicación científica.


    • Para ilustrar estas experiencias, un vídeo sobre electricidade estática.







    • Faremos de seguido uns experimentos relacionados coa densidade da materia:



    Primeiro experimento
    1. Collerás dous vasos de auga, un con auga da billa e outro salgada. Imos afundir un ovo cru en cada vaso. ¿Flotarán os ovos ou non? ¿Haberá diferenza entre un vaso e outro? ¿Por que? ¿Podes relacionalo coa densidade?
    2. Que pasou? Describe os feitos. Debúxaos.
    3. Se non sucedeu o que ti hipotetizabas, por que será?
        Unha vez feito o experimento e reflexionado, podes ver aquí a explicación científica.

     
     



    Ficha de observación


    Segundo experimento

    1. Tes que buscar dous recipientes idénticos, coa mesma capacidade. Nun deles introduce auga e conxélaa, noutro area da praia. Ó día seguinte, noutro recipiente máis grande con auga, imos introducir o xeo e logo a area. ¿Que cres que pasará co xeo? ¿E coa area? ¿Por que? ¿Podes relacionalo coa densidade?
    2. Que pasou? Describe os feitos. Debúxaos.
    3. Se non sucedeu o que ti hipotetizabas, por que será?
     
     


    Ficha de observación



    Terceiro experimento

    1. ¿Probaches algunha vez a mesturar auga e aceite? ¿Que cres que pasará? ¿Por que? ¿Podes relacionalo coa densidade?
    2. Que pasou? Describe os feitos. Debúxaos.
    3. Se non sucedeu o que ti hipotetizabas, por que será?

        Agora imos introducir uns grans de sal. Que cres que sucederá? Algo curioso pasa co            aceite. Unha vez reflexionado, podes ver neste enlace a explicación a este feito.

    • Podedes ver aquí un experimento interactivo para calcular a densidade.


     
     
     
     
    Distintos momentos do experimento


    Ficha de observación

    • Neste divertido vídeo hai uns experimentos que che axudarán a ter máis claro o concepto de densidade. Por certo, os malvaviscos son as nubes, esa lambetada que a moitos vos gustan.

    • Queres ver unha comparación de tamaños de diferentes astros do universo? 

    YouTube Video



    Pero non todo é cuestión de tamaño, agora sabes de densidade!!!; hai planetas moi pequenos e moi densos pero tamén os hai moi grandes e pouco densos. Observa esta táboa e a ver que conclusións sacas.




    Comments