Tổng công trình sư ông ở đâu?

TỔNG CÔNG TRÌNH SƯ ÔNG Ở ĐÂU?

Nguyễn Quang Thân

Các báo (online) cùng đưa một cái tin xưa nay hiếm: “Ngày 20-11, UBND tỉnh Quảng Nam tổ chức họp nghe báo cáo các vấn đề liên quan đến tái định cư các dự án thủy điện trên địa bàn tỉnh. Lãnh đạo huyện Bắc Trà My khẳng định: Từ nay, các đoàn đến Bắc Trà My huyện sẽ không tiếp đón nữa, vì không giải quyết được vấn đề gì !”.

Chuyện cấp dưới mời và tiếp đón cấp trên về giúp giải quyết những vấn đề gay cấn là bình thường. Vì cấp trên tập trung được nhiều chuyên gia nên chuyên nghiệp và trí tuệ hơn cấp dưới. Cấp trên lại có thẩm quyền huy động tài lực để giúp cấp dưới. Được  “trên” về lúc hữu sự là nhẹ mình, cơ sở đỡ lo. Trong chiến tranh, “cấp trên” nhiều khi chỉ là một phái viên thôi. Nhưng phái viên có thể đề xuất điều binh khiển tướng làm thay đổi cục diện, biến nguy thành an, biến cái bại nhãn tiền thành chiến thắng. Trên có tài, có lực. Dưới có niềm tin. Đằng này, ở Trà My, dưới tuy đang rất cần cứu giúp, bỗng thẳng thừng xin lỗi không tiếp, “vì chẳng giải quyết được vấn đề gì”! Vì sao vậy?

Vụ thủy điện Sông Tranh 2 gây ra động đất kích thích ở Trà My là rõ ràng, khó cãi. Dân  chỉ biết, trước khi tích nước vùng này không có động đất. Vậy mà sau khi làm xong đập, mới chứa nước ở cao trình tối thiểu, cả vùng Bắc Trà My liên tục bị rung chuyển vì động đất từ 3 đến trên 4 độ richter. Không do tích nước thì do cái gì? Dân chúng hoang mang, nhiều người bỏ cả nhà cả vườn chạy lên rừng hay lìa xứ, tình cảnh thật khốn khổ. Huyện tỉnh thì lo lắng. Cấp trên cử hết đoàn này đến đoàn kia về khảo sát, đánh giá để ra phương án xử lý cho con đập và hồ thủy điện. Đoàn của Bộ nào thì huyện cũng phải đón tiếp, không chỉ văn phòng lo đưa đón, cung cấp tài liệu, cơm rượu hàng ngày mà lãnh đạo huyện cũng bấn loạn lên như nhà có đám. Công việc hành chính, kinh tế của địa phương bê trễ. Mấy tháng đã qua mà “mèo vẫn hoàn mèo”. Nghĩa là vẫn chưa ai dự đoán động đất kích thích do thủy điện này gây ra sẽ như thế nào trong tương lai. 3 hay 4 hay 5 hoặc 6 độ richter? Và đập sẽ ra sao? Nước sẽ ra sao? Đời sống và sinh mạng bốn vạn dân sẽ ra sao? Chỉ mới thấy câu hỏi mà chưa có câu trả lời. Nỗi lo vẫn còn nguyên vì khoa học mà dân kỳ vọng có vẻ đang bó tay!

Thì ra, không chỉ vì dự báo động đất vốn là khó khăn. Không chỉ chất lượng con đập có nhiều sự cố như rò nước vượt mức cho phép gây nghi ngờ nhiều thứ khác. Mà việc tái định cư cho dân trong vùng đất bị nhấn chìm cũng bộc lộ quá nhiều tắc trách, bất cập. Nhận xét này không oan: vẫn là nạn nói ít làm nhiều, làm cho có, hứa hẹn đủ thứ để an dân, nhưng xong việc thì rút ván! Thực tế sờ sờ trước mắt mạnh hơn mọi tờ trình và lời thanh minh: Sông Tranh 2 và các hồ thủy điện khác ở Quảng Nam nuốt mất 5.700 ha đất, trong đó một nửa là đất nông nghiệp, 3.519 hộ dân bị ảnh hưởng trực tiếp. Vậy mà, theo tổng kết của tỉnh, hầu hết số dân “không may” đó không còn đất sản xuất, bỏ xứ hoặc vào rừng đốt nương làm rẫy; đường sá trường trạm xuống cấp vì dân không yên, đời sống người dân bị xáo trộn bất thường. Nhà tái định cư cho dân của Sông Tranh 2 (Bắc Trà My), không hợp với sinh hoạt dân tộc, ở không được, lại lo sợ động đất, dân bỏ hoang hàng loạt.

Ai bảo thủy điện phá rừng? Thủy điện nhấn chìm đất lúa đất màu, dân lúa nước phải lên cao hàng trăm mét theo mặt hồ, không đốt nương làm rẫy, săn chồn, bẫy thú thì sống bằng gì?

Các đoàn cấp trên về nhiều, nói nhiều, cãi nhau cũng nhiều. Nhưng vẫn thiếu phương pháp hiệu quả tập hợp được trí tuệ. Chuyên gia thủy lợi, thủy điện và địa chất của ta có dư nửa thế kỷ đào tạo và tích lũy kinh nghiệm, họ đi đâu hết cả rồi? Rõ ràng là đang thiếu một công trình sư uy tín tuyệt đối. Bộ trưởng, tổng giám đốc chỉ là người có quyền duyệt và sau đó thực thi phương án xử lý chứ mấy người đủ trình độ chuyên môn để xử lý một “chuyên án” khoa học phức tạp như thế. Hữu sự mới thấy cần trí thức!

Không ngờ một phản ứng rất tự nhiên như “không tiếp đón nữa, vì không giải quyết được vấn đề gì !” của cấp dưới lại làm lộ ra một lỗ hổng lớn của cấp trên: sự bất lực về chuyên môn, thiếu người tài và thiếu luôn cả phương pháp tập hợp người tài khi hữu sự, chắc không chỉ riêng chuyện động đất hay thủy điện, đã dẫn tới hậu quả mất lòng tin!

Sông Tranh 2 và động đất Trà My thành nan vấn khó đỡ không phải do thiếu tiền mà thiếu trí thức đỉnh cao, thiếu một Tổng công trình sư đủ trình độ! Ông tổng công trình sư ấy đang ở đâu? Nếu ông về Trà My chắc là sẽ được tiếp đón nồng hậu.

 (PNTP 23/11/2012)

Comments