Nghĩ thương con cá

Tạp bút

Dạ Ngân

 

Chợ ở miền Tây Nam bộ mùa thu đầy những sản vật tự nhiên hoặc nuôi trồng. Chuối cao mà dân Hà Nội gọi là chuối tiến bán rẻ như cho. Các loại rau đồng sẵn như chúng có chân để bước thẳng từ vạt ruộng lên, tươi rói. Bông điên điển đây rồi, sự có mặt của nó nói rằng mùa nước nổi đã đến, khắp nơi sẽ lé đé và sẽ có cá linh, nhiều đến mức làm mắm dành cho mùa khô mới xuể.

 

Dép lẫn với sình, thứ sình bùn thân thuộc chứ không phải cái ướt nhớp nháp tanh tưởi của các chợ cá vựa Sài Gòn. Đang lững thững ngắm và hít hà là chính, bỗng chân như bị vấp khi thấy hai cái thau lớn tướng toàn cá ròng ròng. Người phụ nữ ngồi phía sau chúng không phải dân bán lẻ nghiệp dư mà đích thị là một bà lái cá. Dù che trên đầu, ghế gỗ rộng để ngồi lâu và vẻ mặt chào mời chuyên nghiệp. Không khỏi ngạc nhiên. Nhìn vào hai thau cá mà xem, không thể lẫn vào đâu được lũ cá ròng ròng ấy.

 

Nhớ những ngày tuổi thơ đồng ruộng. Ở một góc liếp nhiều cỏ ống rũ vàng vàng, bỗng dưng lăn tăn những con cá đo đỏ ngộ nghĩnh hết biết. Chúng quay thành vòng tròn, di mà không chuyển, theo một trật tự nào đó chỉ có chúng mới biết được. Chân người, bóng người hay hơi thở hồi hộp của con người đã đánh động mẹ chúng. Mặt nước rùng mình, không thấy cá mẹ nhưng biết chắc cá con đang được bảo vệ và nhắc nhở. Rồi xuất hiện một con nhái bén nhảy nhót trên mặt cỏ, vì sao con nhái lại mắc vào một lưỡi câu? Ngước lên đã thấy lù lù một gã sát cá đang nhấp nhấp cái cần câu bằng trúc dài ngoằng. Một tiếng bập, mặt nước tung tóe, một cái bụng trăng trắng của cá mẹ vặn vẹo khi bị kéo lên. Cá đã bị bẫy, cá đã cắn câu, con cá lóc mẹ giãy giụa kinh hãi vì nó biết thế là hết, không mẹ con bầy đàn truyền giống quây quần ấm cúng gì nữa cả. Tuổi thơ không còn bình yên nữa rồi. Bầy cá mồ côi tản mác, không biết chúng sẽ sống sót ra sao, mặt nước trong mương bỗng như nghẹn thở, im lìm.

 

Nhớ thời đi xúc cá hủn hỉn vào những giờ không phải đến trường. Chị xách mẹt, em cắp thúng, chị thụt xuống mương liếp, mỗi lần như vậy một vài con cá màn chầu, cá bống con bị vớt lên cho em kề miệng thúng vào hứng. Cả một buổi mới được một vốc cá linh tinh, đủ kho khô kho quẹt dự vào bữa ăn đạm bạc của gia đình. Mẹ thương con cá dưới ao, chưa vỡ bụng cứt đã vào bụng dân. Đành vậy. Những con cá này đã trưởng thành dù chúng chỉ đáng bị gọi là cá hủn hỉn mà thôi. Riêng cá ròng ròng thì người lớn không cần phải dặn, chị và em đều biết tránh xa. Chúng quá đẹp và chúng quá có ích cho con người, không thể đành lòng tóm cả một bầy đưa vào mẻ kho được. Sống là bi kịch, kéo dài kiếp cá cũng là kéo dài bi kịch sinh tồn của chúng. Biết vậy nhưng một bầy cá có mẹ đang canh giữ, giết chúng là giết cả một gia đình, đó là một cuộc tàn sát, không hơn.

 

Nhớ những ngày ra thành ăn khoai ăn cao lương thay cơm nhưng dân đi chợ đều biết phẩn uất khi nhìn thấy một người ngồi xổm lỏn lẻn gạ bán một bầy ròng ròng. Người ta dân nghèo ít học và cần tiền như cần không khí, biết vậy nên nhiều người đã mua đứt mẻ cá rồi đưa ra sông phóng sinh. Một lần, tình cờ nhìn thấy một phụ nữ lỡ tay làm rớt thau cá ròng ròng chưa kịp bán. Những con cá đo đỏ tuyệt vọng lung tung trên mặt chợ, dưới biết bao chân người. Mình ngồi xuống hốt, con gái đi theo mẹ cũng ngồi xuống hốt và nhiều phụ nữ nữa cùng cùng xúm lại làm cái việc năm ăn năm thua này. Mớ cá nhanh chóng được đưa ra kênh chợ, có thể chúng sẽ sống tiếp dù cuộc chiến sống còn giữa rạch giữa sông sẽ ghê gớm xiết bao.

 

Bây giờ cá ròng ròng được bày bán thản nhiên. Xã hội vô cảm quá chăng? Các nhà chức trách nhậu tất tật các thứ đặc sản nên để vậy cho các nhà hàng có thêm "món ăn dân tộc" chăng? Dơi đang yên trong chùa cũng không còn yên nữa khi các quan ưa thích món rượu tiết dơi. Cành không tiếng chim, cá không chỗ trú và nay thì cá ròng ròng hôm nào cũng đầy thau ngoài chợ, kính mời! Không thấy nhiều người ghé lại hàng cá này nhưng có cầu ắt phải có cung.

 

 Một mình ngơ ngác chợ quê, không biết chia sẻ với ai nỗi niềm này. Như thể mình đi lạc vậy.   

Comments