ĐỖ NGỌC THẠCH: Về HỘI THỀ


VỀ TIỂU THUYẾT “HỘI THỀ”… 


 

Đỗ Ngọc Thạch 


 

Hiện nay, trên nhiều trang Web về văn học có khá nhiều ý kiến “phản biện” tiểu thuyết Hội thề của nhà văn Nguyễn Quang Thân và tập truyện ngắn Dị hương của nhà văn Sương Nguyệt Minh, mà khởi đầu là lethieunhon.com, rồi liên tiếp là trannhuong.comnguyentrongtao.com,nguoibanduong.net, bichkhe.org, vanchuongviet.orgtrieuxuan.info, v.v…Nhìn chung, các ý kiến đều phê phán tác giả của Hội thề và Dị hương là viết sai sự thật lịch sử, bôi bác các tướng lãnh của Lê Lợi, ca ngợi tướng giặc Minh (Hội thề), “nói xấu” Nguyễn Ánh (Dị Hương), và những người chấm giải đã chấm sai, đòi chấm lại cả hai loại giải thưởng, v.v…Cũng có một vài ý kiến “bênh vực”Hội thềDị hương và đương nhiên là phê phán mạnh những ý kiến phản biện. Và cuộc “đối thoại” này đã có những biểu hiện “cãi lộn” ngoài văn học. Trong khi đó, cơ quan chủ quản của các giải thưởng và hai tác giả vẫn “án binh bất động”. Có lẽ những bài viết ca ngợi, khẳng định ngay sau khi trao giải là quá đủ? Vì thế tôi xin dẫn lại dưới đây đường Link “Hồ sơ báo chí về tiểu thuyết Hội thềcủa NQ Thân” và đường Link một số bài trả lời phỏng vấn báo chí của tác giả Dị hương ngay sau khi công bố giải thưởng:

 

Trong blog của Nguyễn Quang Thân, ngay trang đầu, ta có thể thấy tác giả tự giới thiệu rất hoành tráng các đường Link bài viết, phỏng vấn của báo chí về Hội thề:

 

*** Hội Thề, một cái nhìn giải minh lịch sử ( Báo Văn Nghệ Hội Nhà Văn VN 18/04/2009)

Đọc Hội Thề ( Nhà văn Ngô Thị Kim Cúc - báo Thanh Niên)

Hội Thề: Khoảng khắc hạnh phúc của trí thức ( Hoài Nam Báo Kinh tế Sài Gòn 23/12/2010)

http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/415826/Hoi-the-doat-giai-A.html ( Tin TUỔI TRẺ)

Trả lời phỏng vấn báo VĂN NGHỆ Hội Nhà Văn 

Nguyễn Quang Thân trả lời phỏng vấn báo TUỔI TRẺ CUỐI TUẦN (17/12/2010) về cuốn Hội Thề ( Trần Nhã Thụy thực hiện)

NQT Trả lời phỏng vấn báo Hà Nội mới về Hội Thề (Thy Thy)

NQT Trả lời phỏng vấn báo CAND về Hội Thề (Khánh Bằng)

Trả lời nhà văn Nguyễn Quang Lập (báo Sài Gòn tiếp thị)

http://sgtt.vn/Doi-the-ma-vui/Khach-moi/134813/Van-chuong-Viet-Khong-thieu-thu-gi-nhung-van-khong-thay-co-ban-thang.html

Trả lời phóng vấn của Hương Xuân, báo NTNN 

Xem đầy đủ hồ sơ báo chí tiểu thuyết Hội Thề

 

Hồ sơ báo chí về tiểu thuyết HỘI THỀ của NQ THÂN :

 

***Hội Thề và lịch sử (nhà phê bình Lê Thành Nghị

Đọc Hội Thề ( Nhà văn Ngô Thị Kim Cúc - báo Thanh Niên)

Hội Thề: Khoảng khắc hạnh phúc của trí thức ( Hoài Nam Báo Kinh tế Sài Gòn 23/12/2010)

http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/415826/Hoi-the-doat-giai-A.html ( Tin TUỔI TRẺ)

Trả lời phỏng vấn báo VĂN NGHỆ Hội Nhà Văn

Nguyễn Quang Thân trả lời phỏng vấn báo TUỔI TRẺ CUỐI TUẦN (17/12/2010) về cuốn Hội Thề ( Trần Nhã Thụy thực hiện)

NQT Trả lời phỏng vấn báo Hà Nội mới về Hội Thề (Thy Thy)

NQT Trả lời phỏng vấn báo CAND về Hội Thề (Khánh Bằng)

Trả lời nhà văn Nguyễn Quang Lập (báo Sài Gòn tiếp thị)

http://sgtt.vn/Doi-the-ma-vui/Khach-moi/134813/Van-chuong-Viet-Khong-thieu-thu-gi-nhung-van-khong-thay-co-ban-thang.html

Trả lời phóng vấn của Hương Xuân, báo NTNN

NQT Trả lời phóng vấn của Mặc Lâm (RFA) về tiểu thuyết Hội Thề  >>xem toàn bài phỏng vấn>>

 

***NGUYỄN QUANG THÂN TRẢ LỜI PHỎNG VẤN CỦA BÁO THỂ THAO VÀ VĂN HÓA CUỐI TUẦN VỀ CUỐN TIỂU THUYẾT HỘI THỀ MỚI XUẤT BẢN ( NXB Phụ Nữ  -  2009) ( báo Thể Thao Văn Hóa chủ nhật 27/02/2009):"Tưởng họa lại có phúc lớn:"Nguyễn Quang Thân tiếp tục cho ra mắt Hội thề - tiểu thuyết (NXB Phụ Nữ) dày gần 400 trang. Hai nhà văn - một già, một trẻ - trò chuyện cùng nhau. Vẫn là câu chuyện nghề, chuyện đời và ẩn đằng sau những hóm hỉnh, hài hước (đúng kiểu Nguyễn Quang Thân) là những điều cười ra nước mắt. (TT&VH cuối tuần>>xem tiếp>> 


*** Hội Thề chính thức ra mắt( báo Hà Nội Mới giới thiệu) 
***
Hội Thề, một cách nhìn về lịch sử( Nguyễn Hoài Nam - báo TUỔI TRẺ thứ SÁU 27/03/2009) >>xem tiếp>> 
*** Hội Thề: trớ trêu trí thức, bẽ bàng tình nhân ( TC Trí Tuệ Tháng 4/2009)

*** Hội Thề, một cái nhìn giải minh lịch sử ( Báo Văn Nghệ Hội Nhà Văn VN 18/04/2009)

*** Hội Thề không chỉ là kể chuyện lịch sử ( ANTĐ Chủ Nhật 12/04/2009)

*** Ma Chiến Hữu (Nhà văn Bảo Ninh tiết lộ lý do vì sao kịch bản Hội Thề không được dựng phim: nhạy cảm!!! 

Trích một đoạn: "...một người trong ngành văn hóa cho biết rằng, có nhiều lý do lắm ạ, mà lý do thấy rõ nhất là "tính nhậy cảm". Hội Thề, tuy là hội thề để đem lại hòa bình, nhưng vẫn liên quan đến đại thắng của cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Minh, mà như thế thì... không có lợi." Thì ra là thế!

 

Dị hương của Sương Nguyệt Minh cũng được giới báo chí tuyên truyền khá rầm rộ, chỉ cần gõ tên tác giả vào Google ta sẽ thấy chẳng hạn những đường Link như sau:

 

SGGP Online- Nhà văn Sương Nguyệt Minh: Không có cây bút truyện ...

30 Tháng Giêng 2011 ... Tập truyện ngắn Dị Hương của nhà văn Sương Nguyệt Minh (ảnh) vừa được giải thưởng năm 2010 của Hội Nhà văn. Phóng viên Báo SGGP đã có cuộc ... 
www.sggp.org.vn/.../249845/ - 
Đã lưu trong bộ nhớ cache

Tin bài liên quan "sương nguyệt minh"

16 Tháng 2 2011 ... Tin bài liên quan đến sương nguyệt minh được tổng hợp bởi HNSV News - diễn đàn thời sự. 
news.hnsv.com/.../suong-nguyet-minh - 
Đã lưu trong bộ nhớ cache 

"Tôi tự tin đi đường trường với văn chương" phunuonline.com.vn - 04:47 23-01-2011

... - Tác phẩm Dị hương của nhà văn, đại tá Sương Nguyệt Minh đã nhận 9/9 phiếu bầu chọn cho giải thưởng Hội ...  

"Dị hương" giành giải thưởng Hội Nhà văn vovnews.vn - 19:13 23-01-2011

... 2010 cho tập truyện ngắn "Dị hương" của nhà văn Sương Nguyệt Minh và bản dịch tiểu thuyết “Triệu phú khu ổ chuột” ... (Giải thưởng Văn học công nhân) và của nhà văn Sương Nguyệt Minh...

 

*

Sau khi đọc hết những bài viết và phỏng vấn báo chí về hai tác phẩm được giải cao là Hội thề  Dị hươnglẽ đương nhiên là phải đọc lại 2 tác phẩm và những bài phản biện, tôi thấy rằng đây không còn là cuộc tranh luận “thường tình” về hai tác phẩm văn học nữa mà ẩn chứa nhiều điều bất thường của đời sống văn học (chỉ đơn cử một vấn đề nảy sinh trong “tranh biện” là việc kết nạp hội viên của Hội Nhà văn: “cửa trước” và “cửa sau” - có ý kiến đòi Trần Mạnh Hảo phải nói rõ ràng, đích danh chuyện xin vào Hội Nhà văn bằng “cửa sau”). Xung quanh việc tranh luận về Hội thề và Dị hương là nhiếu vấn đề rất “phức tạp và tế nhị”, vì thế mà có bài viết này và chỉ xin đi vào những vấn đề cốt lõi.

 

Cả hai cuốn Hội thề và Dị hương đều rơi vào một khu vực quan trọng của một vấn đề lý luận cơ bản là mối quan hệ giữa văn học và Lịch sử. Đây là khu vực luôn xảy ra tranh cãi mà điển hình là cuộc tranh cãi lớn trên văn đàn về bi kịch Ái tình Mỵ Châu - Trọng Thủy từ hồi những năm 1960 của thế kỷ trước. Về vấn đề mối quan hệ giữa văn học và lịch sử, trong bài viết Hội thề  - Lịch sử và Tiểu thuyết của nhà phê bình Lê Thành Nghị trên Vanvn.net đã có những kiến giải khá thỏa đáng và kết luận với sự khẳng định nhiệt tình: … “Còn những ý nghĩa khác nữa trong biên độ mở của cuốn sách mà mỗi người đọc, theo cách của mình có thể cảm nhận. Điều đó cũng chứng tỏ sự thành công của tiểu thuyết. Sự gợi mở như một phẩm chất cần thiết văn học nói chung và tiểu thuyết nói riêng đã được hiện lên đậm đặc qua mỗi trang Hội thề. Nó giúp nghệ sỹ bớt lời thuyết giáo một cách tối đa và từ đó đạt tới một cách tối đa hiệu ứng lan tỏa của khám phá chân lý nghệ thuật. Có thể nhận ra Nguyễn Quang Thân đã rất dày công trước tư liệu, trước câu chữ, trước mối quan hệ giữa lịch sử - những vấn đề còn khuất lấp trong màn sương thời gian - và nghệ thuật tiểu thuyết hiện đại, trước chân lý lịch sử và chân lý nghệ thuật. Lịch sử vốn luôn luôn tự nó, những khuất lấp, những trang trắng bí ẩn của lịch sử gợi cảm hứng khám phá đầy quyến rũ của nghệ sỹ. Tất cả có thể là những khả năng. Nhà văn là những người biến những khả năng ấy thành thẫm mỹ theo lôgic nghệ thuật.Và ở đây tài năng là yếu tố quyết định.

 

Hội thề  tiểu thuyết lịch sử nhưng được viết với cảm hứng khám phá theo tinh thần mới của thời đại tuy tác phẩm vẫn mang nét đẹp của văn chương cổ điển thường thấy trong văn phong Nguyễn Quang Thân. Có thể còn đòi hỏi ở Hội thề những trang, những chương cuốn hút hơn nữa. Nhưng cái đẹp vẫn thường ẩn chứa đằng sau sự giản dị, dung dị. Về mặt này Hội thề có sức chứa lớn hơn dung lượng câu chữ của nó. Và đó chính là một trong những mặt đang ghi nhận của tác phẩm”.

Trước hết, cần nhìn vấn đề của Hội thề và Dị hương một cách tỉnh táo và toàn diện.

 

Nếu nhìn vào số lượng các bài viết ca ngợi Hội thề và Dị hương trên các loại hình báo chí và lời khẳng định như đinh đóng cột của ông chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình Hội Nhà văn VN Lê Thành Nghị như vừa dẫn trên thì những lời “phản biện”, phê phán Hội thề và Dị hương chỉ như “châu chấu đá xe” mà thôi. Việc hai tác phẩm này được giải cao và được ca ngợi hết lời này là hoàn toàn “chính danh” và có thể nói đó là công luận của văn đàn hiện nay. Như chúng ta thường thấy, mỗi khi cần giới thiệu một tác giả nào, có hai việc không thể thiếu là liệt kê số lượng tác phẩm đã in và số lượng các loại giải thưởng (từ cấp Huyện hoặc tương đương trở lên). Các tác giả dường như rất coi trọng việc này và làm khá công phu, chi tiết, chẳng hạn được giải nhì một cuộc thi nào đó còn chua thêm “không có giải nhất”! Vì thế, hai tác giả Hội thề và Dị hương hẳn là sẽ quyết bảo vệ danh dự và “quyền lợi” của mình đến cùng, cho nên không thể có chuyện tước giải thưởng và tác giả phải trả lại tiền thưởng. Và lẽ tất nhiên là BCH Hội Nhà văn VN sẽ cương quyết bảo vệ quyết định trao giải của mình, đã được tổ chức lễ trao giải rất long trọng, hoành tráng.

 

Vậy có thể nói gì đây về Hội thề và Dị hương?

 

Trước hết, phải nói ngay rằng những ý kiến phản biện Hội thề và Dị hương đã không “đánh trúng huyệt đạo” của vấn đề: Cả Hội thề và Dị hương đều không phải là “kể chuyện lịch sử” mà đều là “giải mã lịch sử”, “giải minh lịch sử”. Vì thế, những ý kiến phản biện đều đối chiếu hiện thực lịch sử (trong “chính sử”) với  những gì đã viết trong tác phẩm rồi kết luận tác giả viết sai lịch sử là không phải cách của nhà phê bình có con mắt xanh. Lâu nay, kiểu phê bình kiểm tra độ chính xác của hiện thực lịch sử trong tác phẩm đã lỗi thời.

 

Chẳng hạn như ý kiến sau của một nhà phê bình văn học Pháp đương đại Guy Scarpetta: “Cũng có thể cho rằng kiểu “tiểu thuyết lịch sử” ấy (mà Lukacs, trong thời của ông, đã phân tích sự hình thành và phát triển) là một thể loại đã lỗi thời. Trước hết, bởi vì những sự thật mà nó có thể cung cấp đã được các loại diễn từ khác (phóng sự, báo chí) đảm nhiệm. Người ta không thấy tại sao lại phải đi tìm trong tiểu thuyết những thông tin về lịch sử của thời chúng ta trong khi có thể tìm thấy chúng, chẳng hạn, bằng cách đọc báo... Song nhất là vì điều này, ngày càng được khẳng định: chức năng cơ bản của tiểu thuyết hiện đại không phải là “minh họa” bằng một câu chuyện một quan niệm về thế giới hay về lịch sử đã được xác lập; mà là làm phát lộ, bằng những con đường đặc trưng của nó“cái mà chỉ có tiểu thuyết mới nói được” (theo cách diễn đạt của Herman Broch trong Cái chết của Virgile, về sau được Carlos Fuentes hay Milan Kundera nhắc lại và phát triển thêm). Vấn đề là làm cho bật ra cái không được nói bởi chính sửcác vùng trải nghiệm của con người mà các nhà sử học đã bỏ qua; là phá vỡ những điều đã được coi là niềm tin chắc đinh ninh, các tính chính thống, các quan niệm về thế giới đã được thiết lập; là thám hiểm mặt lật ngược hay mặt trái của cái hình ảnh mà xã hội chúng ta đã tự xây dựng về chính mình... Đó mới thật là chức năng riêng của tiểu thuyết,vì ngoài tiểu thuyết ra không có bất cứ loại diễn từ nào khác còn có thể làm được” (G. Scarpetta:Sử thi hay tiểu thuyết?” - báo Tia Sáng, số 2, tháng 2/2004).

 

Trong bài viết này, G. Scarpetta còn đưa ra một số dẫn chứng rất thuyết phục như: cuộc đảo lộn xã hội và đạo lý to lớn do chính cuộc chiến tranh 1914-198 gây ra đã được ghi nhận, ngay từ khi nó vừa xuất hiện, và được ghi nhận một cách hết sức minh mẫn, bởi một nhà tiểu thuyết, Marcel Proust, mà nghệ thuật đã vượt thoát khá xa ra ngoài khuôn khổ của chủ nghĩa hiện thực, trong bộ tiểu thuyết nổi tiếng Đi tìm thời gian đã mất của ông. Và chính một nhà tiểu thuyết thuộc số những người cách tân mạnh mẽ nhất, Franz Kafka, là người đã tiên nghiệm, đến tận trong những khía cạnh sâu kín nhất của nó, cái thế giới toàn trị đang manh nha. Còn “cái phần bị dồn nén” của lịch sử chính thống (và đầy tính xây dựng) của Hoa Kỳ thì lại được khai phá bởi một nhà cách tân hình thức vĩ đại làWilliam Faulkner, hơn bất cứ một hậu duệ nào khác của tiểu thuyết lịch sử. 


Gần chúng ta hơn, vẫn lại thấy hiện tượng đó: ai là người đã làm phát lộ cho chúng ta diện mạo kín nhẹm của nước Áo, “cái tội ác tập thể” ấy, như cách nói của Freud, mà đất nước này vẫn cố che giấu bằng lăng quên? Không phải một nhà hiện thực chủ nghĩa, mà là một nhà tiền phong chủ nghĩa nổi tiếng, Thomas Bernard. Cũng vậy, ai là người soi sáng cho chúng ta cái phần tội ác dấu Thomas Bernard nhẹm của lịch sử Nhật Bản? Không phải là một nhà hiện thực chủ nghĩa, mà là Kenzaburo Oe, một nhà thám hiểm tinh tế các vùng nhập nhằng của sự tự huyễn, đặc biệt trong tiểu thuyết Trò chơi thế kỷ của ông. 
 
Những cuốn tiểu thuyết nào nói với chúng ta nhiều nhất về những tàn phá diễn ra ở châu Âu sau vụ sụp đổ bức tường Berlin, hay về toàn bộ hậu cảnh của cuộc chiến tranh Bosnia? Không phải những tác phẩm của các nhà hiện thực chủ nghĩa, mà là những hư cấu được dồn nén, phức tạp, “chìm sâu đến tận đáy” của một hậu duệ của Jorge Luis Borges, là Juan Goytisolo (trong Cuộc đời dài lâu của Marx  Bao vây). 
 
Ai là người đã đem đến cho ta cái nhìn xuyên thấu sâu xa nhất vào xã hội Mỹ la-tinh? Không phải các nhà hiện thực chủ nghĩa, mà là những người đã đẩy nghệ thuật tiểu thuyết của họ đến một kích cỡ ngụ ngôn (Gabriel Garcia Marquez), hay vào một dàn đa âm và đa thời gian rối mù (Carlos Fuentes), như trong các tác phẩm Vùng trong sáng nhất, Cái chết của Artemio Cruz, Christophe và quả trứng của ông, Biên giới bằng kính v.v... Cũng như vậy, ai là người đã khai triển một sức tưởng tượng đặc trưng cho những người lưu vong, trong một tình thế hậu thuộc địa nhào trộn cùng lúc các nền văn hóa? Không phải một nhà hiện thực chủ nghĩa, mà là một nhà tiểu thuyết gần như theo kiểuJoyce, là Salman Rushdie, với Các vần thơ quỷ sứ, Hơi thở cuối cùng của Maure và tập truyện ngắn tuyệt vời Đông-Tây. 
 
Milan Kundera, người coi tiểu thuyết vốn có một sứ mệnh khác hẳn với việc cung cấp một bức tranh “hiện thực” về xã hội, và phải “phát minh ra các hình thức”.  Nói chung, chức năng nhận thức của tiểu thuyết và quan điểm của người chiến sĩ đấu tranh không nhất thiết bao giờ cũng trùng hợp với nhau. Về mặt này, không gì tiêu biểu hơn là trường hợp của Ernest Hemingway. Khi dấn thân (về mặt thể chất và quân sự) vào cuộc nội chiến Tây Ban Nha, ông đã chọn chỗ đứng mà không hề quan tâm đến tâm trạng của mình, chấp nhận kỷ luật (và cả cái đạo lý thiện-ác) được biện minh bằng hiệu quả của cuộc chiến. Nhưng ít lâu sau đó, muốn rút ra một cuốn tiểu thuyết từ trải nghiệm ấy - cuốn Chuông nguyện hồn ai - thì ông lại chỉ có thể viết nó khi từ bỏ tất cả cái đạo lý thiện-ác đó, hết sức tránh lối “truyện kể luận đề”, khai thác các vùng bấp bênh, nhập nhằng, không từ cả cái phe trước đó mình đã dấn thân vào (những trang kinh khủng về các vụ vòi tiền và các việc làm tàn bạo của những người vô chính phủ, hay chứng cuồng loạn chết người của những người lãnh đạo theo phái Stalin). Bởi vì, một lần nữa ta thấy, mục đích của ông không phải là viết một cuốn truyện ngợi ca về cuộc chiến tranh Tây Ban Nha, mà là làm cho chúng ta hiểu, từ bên trong, cuộc chiến tranh ấy đã được những con người ở đấy thực sự sống như thế nào, cả tâm hồn lẫn thể xác - điều mà không một biên niên sử hay một diễn từ chiến đấu nào có thể đạt nổi. 
 
Không nên quên rằng tiểu thuyết, theo nghĩa hiện đại, được sinh ra chính bằng một cuộc đoạn tuyệt dứt khoát với sử thi: ở Rabelais, là người đã đùa nhại và biếm họa thể anh hùng ca, cười nhạo mà phá hủy nó từ bên trong, cũng như ở Cervantes, người đã đem đối lập một cách mỉa mai thể loại văn học hiệp sĩ với cái thông tục của cuộc sống thực tại... 
  
Và sau cùng, đây là một ví dụ càng rõ ràng hơn: có lẽ không có cuốn tiểu thuyết nào có thể giúp ta nắm rõ được khuôn mặt bóng tối của nước Mỹ hơn là cuốn tiểu thuyết mới đây của Philip Roth,cuốn Vết nhơ. Ở đây, một lần nữa, cũng không phải ngẫu nhiên khi Roth không phải là một nhà văn “hiện thực chủ nghĩa”, mà là một người có biệt tài trong việc lắp ghép những câu chuyện trái ngược nhau, những giọng kể đa âm và xung khắc với nhau, liên tục làm rối mù ranh giới giữa hư cấu và thực tại, rất giỏi về một lối kể chuyện trong đó “sự thật” cứ không ngừng biến mất. 
 
Điều kỳ lạ và tuyệt diệu đạt được ở đây là việc nhân bội lên các giọng nói, các bằng chứng, không những không hề làm cho tình thế trở nên sáng rõ hơn, mà trái lại chỉ càng khiến nó trở nên tối tăm, phức tạp. Tuy nhiên, quan trọng hơn cả là ở chỗ tác giả đã từng bước vén mở cho ta thấy điều hết sức thiết yếu này: cái ám ảnh muốn mọi sự phải tuyệt đối thanh khiết (chủng tộc “thanh khiết”, tư tưởng “thanh khiết”...) và muốn thanh lọc tất cả (bằng mọi giá) vốn chính là mảnh đất chung của những kẻ phân biệt chủng tộc lẫn một số người chống phân biệt chủng tộc, thuộc phe cực hữu cũng như phe “cực tả chính thống” - một thứ gì đó như là cái nền tảng hành xác của lối tự coi mình (và duy nhất chỉ có mình) là và được quyền là Đế chế của cái Thiện, mà không hề thấy trong đó cái phần đáng nguyền rủa đang gặm nát nó ... 
 
Các tác giả Hội thề và Dị hương chưa thể sánh ngang với những Marcel ProustFranz Kafka,William FaulknerThomas Bernard, Kenzaburo Oe, v.v… nhưng rõ ràng là họ đã học được nhiều điều ở các nhà văn này. Đó cũng chính là xu hướng hội nhập thế giới của văn học Việt Nam từ sau cao trào Đổi mới 1986 đến nay, mà nhiều người thích dùng cụm từ “văn học hậu hiện đại” để nói về văn học thời kỳ này.

Vì thế, vấn đề cần quan tâm đối với Hội thề và Dị hương là có cách tân hay không và sự cách tâncủa các tác giả đã đạt tới đâu? Vấn đề này là rất cần thiết, bởi từ lâu, đề tài lịch sử vẫn được coi là thế mạnh của văn học hiện đại, nhất là kịch bản sân khấu. Song, cho dù có tài hoa đến đâu thì các nhà văn của chúng ta vẫn còn dừng ở việc “kể chuyện lịch sử” (như Bóng nước Hồ Gươm của Chu Thiên hoặc vở chèo Bài ca giữ nước của Tào Mạt). Sự “giải mã lịch sử”, “giải minh lịch sử” như Vũ Như Tô của Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Trãi ở Đông Quan của Nguyễn Đình Thi cũng chỉ là những màn dạo đầu… Vì thế, có thể nói Hội thề và Dị hương quả là đã “dấn thân” vào khu vực đề tài đầy khó khăn này với việc chọn những nhân vật lịch sử rất nổi danh nhưng cũng rất phức tạp (Lê Lợi, Nguyễn Trãi và những người xung quanh; Nguyễn Ánh với công lao thống nhất, mở nang bờ cõi và tội “cõng rắn cắn gà nhà” muôn đời không rửa sạch) mà có thể nói, cho đến nay vẫn còn gây tranh cãi. Song, các tác giả Hội thề và Dị hương đã hoàn toàn chinh phục Ban giám khảo của Hội Nhà văn - bộ phận tinh anh và tài năng nhất của Hội Nhà văn Việt Nam, - thì đó chỉ có thể nói là sự thành công lớn bước đầu. Liệu cái giá trị mà Hội thề và Dị hương đạt được qua giải thưởng đó có thật hay không và có sức sống như thế nào thì phải chờ Thời gian trả lời - “Thời gian là vị quan tòa công minh nhất!”. Đó là chân lý vĩnh cửu!... 

Sài Gòn, 28-2-2011

 

Đỗ Ngọc Thạch 

 (NGUỒN phongdiep.net)

Comments