Hikaye we powstlar

   Bu powest Oqutquchilar bayrimigha beghishlan'ghan bolup, Maybulaq jornilining melum sanigha besilghan, Men gerche kespi oqutquchi bolmisammu biraq, bu powistning Maybulaq jorniligha neshir qilinishi jeryanidiki jeryanlar bilen alaqidashliq bolghanliqim we kopligen  oqutquchilarning oz wujudida yetildurgen pakliq sapliq,mes'uliyetchanliq... idiyilirining teximu yuksek pellige kotirilishini umud qilip bu yerge chaplap qoydum.  .. Barliq oqutquchilarning bayrimigha mubarek bolsun!

                                                         ----- Tumarim

   

                                 Eqide sizni soyettim.

                                        (powist) 
                                    Élijan obul xenjer


****** Edibiyatimizning miladi 8- esirlirige tewe bolghan? meng?gu tash edibi yadikarliqliri? toghursidiki neziriwi chushenchisini oqughuchilargha chushendurup, sorighan suallirigha jawap berip , rohim koturulgen halda siniptin chiqtim. Wujudumni bir xil pexirlinish hisyati lerzige kelturgendi.ejdadlirimizning batur,qoruqmas rohi,ajayip eqil-parasiti,isil exlaqi peziliti qelbimni zeretlep,ulargha bolghan hormitimni,etiqadimni,seghinishimni teximu ashurghan?idi. Bolupmu batur serkerde,herbi alim Bilge tunyuquqning ilterish qaghan, qabaghan qaghan we bilge qaghanlar bilen bolghan herbi yurushliri we zor tohbiliri ejdadlardin pehirlinish we ularni seghinish hesyatimni teximu kucheytken idi. Qehriman bilge tunyuquqning  az xeliqni kopeyttim,ajiz xeliqni kucheyttim,yalighach xeliqni keyindurdum,ular tirishmighan bolsa,men tirishmighan bolsam,dolet dolet bolmighan bolatti,xeliq xeliq bolmighan bolatti?.? Dep yureklik chuqan selishliri qelbimde ajayip his tuyghularni oyghitiwetkendi?.

Ozum yaxturup anglaydighan bir naxshigha ghingshighan halda ishxanigha kirdim.ishxanimiz kichik bolsimu,uch oqutquchi qistilip digudek olturumiz.bu uchimiz kesipdash bolghachqa,yoluqqan qiyin mesilierni oz ara hel qilimiz,bezide munazire qiliship ketip derskimu kirishnimu untup qalimiz texi..

Men ixhanigha kirgende,kesipdishim Gulnar bir oqughuchi bilen talash ?tartish qilishiwatatti.

manga qarang,gulnigar,- deytti Gulnar mu?ellim yenidiki qizgha kulumsiler turup,Lushun ependining AQ si bilen qehriman Bilge tunyuquqni qandaqmu oxshatqili bolidu? ?QA ning resmi terjimali? diki AQ inqilapning nimilikinimu chushenmeydighan,qalaq,oyghanmighan,adem tursa,uni qandaqmu oz milliti,wetini we xelqi uchun kuresh qilghan batur serkerde Bilge tunyuquqqa selishturghili bolsun? Bilge tunyuquqni qandaqmu ?rohi ghalibiyetchi? digili bolsun?

-undaqta,nimishqa kemterlik qilish u yaqta tursun, eksiche?Men az xeliqni kopeyttim,ajiz xeliqni kucheyttim,yalighach xeliqni keyindurdum? dep po atidu? Bu digen AQ che roh emesmu??didi heliqi gulnigar digen oqughuchi jayilliq bilen.

--Gulnigar,- didim men matiryallirimni ustelge qoyiwetip uning?gha yuzlinip. Lushun ependi ?AQ ning resmi terjimali? digen bu eserni qanchinji yili yazghan?
--1921-yili
-- toghra ,undaq bolsa,eserde teswirligen AQ digen kishi riyal shexismu?
-- yaq, u digen shinxay inqilawining aldi keynidiki zhongguo yezilirida yashighan oyghanmighan,qalaq,wujudini milli zeiplik chirmiwalghan nurghun kishilerni omamlashturup tip yaritish asasida meydan?gha kelgen pirsunaj.
-yaxshi! Emise, uningdiki eng roshen alahidilik nime?
- rohi ghalibiyetchilik.
-- Biz nimishqa uni rohi ghalibiyetchi deymiz?
-- xeqtin tayaq yisimu uruwalghandek bolishidin,ozini bezlep ghalibliq tuyghusigha chomilishliridin shundaq deymiz.
-- AQ inqilabqa qatnashqanmu?
-- U digen inqilapning nimilikinimu chushenmeydighan adem tursa,inqilapqa qatnishattimu? Eger AQ dekler inqilapning mexsidini chusheng?gen,inqilapchilarmu ulargha chushendurgen bolsa,shinxey inqilawi belkim ghelbe qilghan bolatti.
-- nahayiti yaxshi!?didim men uning jawapliridin soyinip.?Lushun ependining bu eserni obdan chushinipsiz. Biz emdi ?Tunyuquq meng?gu teshi? qaytip keleyli. Eserdiki Bilge tunyuquq tarixi shehismu?
-- shundaq, tarixi shexis, u bu qebre tashtiki xetlerni texminen miladi 712-716- yilliri ozi hayat waxtida yezip qaldurghan .
-- yaxshi , undaq bolsa Bilge tunyuquq inqilap qilghanmu?
-- Elwette qilghan,u digen ilterish xaqan , qapaghan xaqan we bilge xaqanlargha egiship inqilap qilghan , memliketni birlikke kelturush, xeliqni xatirjem qilishta zor tohbe qoshqan herbi Alim.
-- jawabingiz nahayiti toghra boldi, - didim uningdin soyinip, dimek bilge tunyuquq inqilabimu qatnashqan, memliketni birlikke kelturup, xeliqni bayashat turmushqa erishturgen, undaqta , u oz tohbisidin pexirlinishke , hozurlinishqa heqliqmu emesmu?
-- Elwette heqliq, biraq oz tohpisidin bek meghrurlinip korenglep ketiptu. bizde"kemterlik kishini algha basturudu,meghrurluq kishini arqida qaldurudu." digen hikimetlik gep barghu. Bilge tunyuquqmu kemterrek bolishi kerekti.
-- Gepingizningmu asasi bar, biraq bu qilmighanni qildim, digendin kop yaxshi. chunki u qilghan zor ishlirini jakarlidi. bumu uningdiki baturluq,qeyserlik. Siz oylap beqing,hazir bizning arimizda alahide qabiliyiti bolsimu,yureklik halda otturugha chiqip ozini korsitishke, ozini ipadileshke jur'et qilalmaydighan kishiler tolimu kop.bundaq kishilerde gerche qabiliyet,iqtidar bolsimu, qabiliyitini namayen qilish pursitige erishelmey komulup qeliwatidu. siz yene neziringizni sinipingizdiki sawaqdashliringizgha aghdurup beqing. aranglarda nurghun iqtidarliq oqughuchilar bar,ularning beziliri jur'etsiz,iqtidarini namayen qilishqa intilmeydu,shunga,shunga ular asasen kozge korunmeydu, arimizdiki birer ishni qilimen dep intilidighan,kopchilikning aldida ozini ipadilesh iqtidari bar ademlirimiz kopeyse idi, jemiyitimiz teximu gullen'gen bolatti. bugun sorighan sualliringiz, bergen jawapliringiz meni heqiqeten qayil qildi.tirishchan qiz ikensiz, teximu tirishing,chushenmigen jayliringiz bolsa, Gulnar muellimdin tartinmay sorawering, muellimingizning bilimi etirapiliq,qarang singlim,bugun kallingizdiki chegish suallirngiz bilen ozingizni namayen qilmighan bolsingiz, belkim men sizdiki qabiliyetni bilmigen ,sizge diqqet qilmighan bolattim. eytinga, sizni rohi ghalibiyetchi disek bolamdu?
Gulnar kulup ketti, uninggha egiship bizmu kulup kettuq. ang'ghiche derske kirish qong'ghuriqi chelindi .
- - Rexmet sizge muellim- - didi u sinipqa kirishke aldirap, - Gulnar muellim sizgimu kop rexmet eytimen,siz toghra chushendurdingiz,men jahilliq bilen gepimde turuwaptimen, jayilliqimni kechurung.
-- Bilim igelleshte mushundaq jahil bolush kerek.-- didi Gulnar muellim illiq kulumsirep, -- Men sizning mushu mijezingizni yaxshi korimen teximu tirishing..
-- Bek tirishchan qizken,- didim Gulnigar chiqip ketkendin keyin uning'gha bolghan qayilliqimni bildurup,- terbiylise miwe bergidek.

- Men uni nishanliq terbiylewatimen, bilemsiz,uning yeziqchiliq iqtidarimu alahide yaxshi.

-- Shundaqmu, undaqta ishni yaxshi bashlapsiz, axirghiche dawamlashturung, u qizda umud zor iken.

Gulnar matiryallirini koturup derske mangdi.ishxanida ozum yalghuz qaldim.bugunki otidighan derslerninimu otup bolghan idim. yeziwatqan esirimning axirini dawamlashturush uchun kompuyotirni echi,yezilghan qismini bir qur oqup chiqip, yezilghan qismini bir qur oqup chiqip imla xatalighini tuzettim, biraq nime uchunki axirini yezishqa peqet majalim yetmeywatatti. shunche kalla qatursammu munasip soz-jumlilerni tizalmaywatattim. bir az jiyle bolup kompuyotirni ochurdum-de, azraq segidimekchi bolup ishxanidin chiqtim,apirilning kishige xoshyaqidighan hawasidin qenip-qenip nepes aldim, quyashning altun nurliri potlilirini texi emdila tashlap chashqanning quluqidek yopurmaq chiqarghan derexlerge sexiyliq bilen sepiletti. men tebi'etning guzellikidin hozurlinip turattim, mektep xewerlishish ishxanisi tereptin birsining chaqirghan awazi anglandi.

- yadikar! chekingizni eliweling!

xewerlishish ishxanisiki Nuriman xanim chekni manga uzutup:

- he rast, yene bir parche xetingizmu bar- dep teshigha gul sizilghan bir konwirtni manga uzatti,konwirtni qolumgha elip derhal xet ewetkuchining ismigha nezer tashlidim. "Eqide" digen isimgha kozum chushkende, buningdin bir yil burun mektep putturup Urumchidiki melum ali mektepte oqiwatqan Eqide isimlik qiz koz aldimgha namayen boldi.

- oqughuchimning xetiken.- didim texiche manga telmurup qarap turghan Nuriman xanimgha qarap.- rexmet sizge xanim.

Xetni qoyun yanchughimgha selip,xewerlishish bolumdin chiqtim, biraq xiyal ekranimda xosh,chechen,umaq qiz Eqidening simasi ekis etmekte idi,shunche chirayliq bolishigha qarimay,derstimu shundaq otkur idi. u hemmishe mendin kishilik turmush,muhebbet,nikah mesililiri heqqide koprek sual soraytti. andin ali mektep hayatim heqqide sozlep berishimni telep qilatti. bu mening ali mektepni emdila putturup kelip oqush putturidighan Eqidelerning sinipigha derske kiriwatqan chaghlirim idi. boy-turqi ozidin anche periqlinip ketmeydighan balilargha derske kirish men uchun deslepte tolimu teske toxtidi.uning ustige hichqanche oqutush tejribilisige ige bolmay yoqiri yilliqlargha ders berishke teqsim qilinghinimgha bir tereptin xosh bolsam bir tereptin qoruqtim.xosh bolushimdiki sewep, mektepning meni kichik kormey etiwalap ishletkenliki idi. qorqushimdiki sewep, ali mektepte ogen'gen bilim bilen ottura mektepning yoqiri yilliqlirigha dersk otkili bolarmu? digen ghem endishe idi. biraq pishqedem oqutquchilarning derini koprek anglap metod igellep otsem bu qiyinchiliqlarnimu yengip ketileymen'ghu dep oylidim. tunji sa'etlik derste nahayiti jiddileshtim, qizlar kozumge tikilip qaraytti, oghullar miyighida kulup olturatti. men ularning kozlirige qariyalmayttim. shu chaghdiki rohi-halitim men'gu esimdin chiqmaydu. bashta ozumni qisqila tonushturdum. andin yoqlima qildim. yoqlimidin keyin otulmekchi bolghan dersning mawzusini doskigha yazdim. mushu arliqta oqughuchilarning kosuldighan, kulgen awazliri quluqumgha anglinip turatti. shu sa'ette men dersni tamgha sozlidimmu ya oqughuchilargha sozlidimmu buni his qilalmidim. siniptin chiqipla goya ghayet zor tagh yelkemdin chuship ketkendek yenikkine tindim. ishxanigha kirip olturattim. ishik yenik chekilip, oruq hem zilwa kelgen bir qiz kirip keldi, ishxanida ozum yalghuz idim.

- Muellim.- didi qiz illiq kulumsiler, - men toluq 3-yilliq4-sinip oqughuchisi Eqide bolimen, baya siz kirgen sinipning ogunush heyiti,anglisam, texi yeqindila ali mektepni putturup kepsiz, shunga bizning ehwalimizni anche chushenmeslikingiz mumkin, siznipimizning baliliri shoxraq, uning ustige bek tomurchi. sella bosh tursingiz, bozek qilidu,shunglashqa ozingizge kop puxta bolmisingiz bolmaydu,edepsizlikimni kechurung, aldingizda bilermenlik qilip qoydum.
U deydighanni dep bolup edep bilen chiqip ketti.turup bu qizgha achchighim keletti. "ejep yoghan bash, aqsaqal qizkine bu!" deyttim ichimde, turup uningdin xosh bolattim ."eskertish berip qoyghini yaxshi boldi, bolmisa, keyinki derlserni qandaq otimen?..." oyla-oyla bu qizning digenlirining men uchun paydiliq ikenlikini mueyyenleshturup, ichimde uning'gha rexmet eyttim. u hemmishe ishxanemge kirip, men bilen pikir almashturatti, hetta ikkimiz munazire qiliship ketettuq, ikkimizning yeqinliqini korgen bezi kesipdashlirim.
-Siler aka singilmu?- dep soraytti
-Shundaq , biz aka-singil- dep jawap berettim men.
Bir qetim biz muhebbet toghurluq paranglashtuq.
-Siz ali mektepte muhebbetleshkenmu? - dep soridi u tuyuqsizla.
-Yaq- didim xeli uzundin keyin.
-Nimishqa?
-Sizdek chirayliq qizlarmu batti bolmisa.....shu , ular meni yaratmay, shundaq kekechlidim.
U" sizdek chirayliq qizlar" digen sozumge qizardimu bilmeymen derhal yerge qariwaldi, derke kirish qong'ghuriqi jiringlimighan bolsa , uni bu halettin qandaq qutuldurghan bolattimkin tang.

- Xosh men derke kirey, - u shundaq diginiche manga qarapmu qoymay ishxanidin chiqipketti.

U, chiqip ketkendin keyin kop oylandim, uni renjitip qoydummikin dep bek azaplandim,emdi uning izdep kirmeslikidin ensiridim."nimishqimu uni sizdek chirayliq qizlar" dep oxshitish ichige alghan bolghiytim, uning chirayliqlighini ichimdila bilsem bolmamti? hey, uning ustige men oqutquchi, u digen oqughuchi tursa......

Ensirishimning eksiche, u awalqidekla men bilen normal pikirliship yuruwerdi, menmu uningdin tolimu xosh boldum. biraq shuningdin keyin ikkimiz otturisida muhebbet temisida gep bolunmidi.

Eqidening ali mekteptiki exhalini bilish uchun xetni echip mektep tejribixanisining aldidiki chong sede derexning astidiki simont orunduqta olturdum.."oqughuchumning xeti tursa nimanche qip ketimen emdi, ya bu soygu xeti bolmisa xeqtin yoshurghude " digenlerni oylidim ichimde. "xx mekteptiki Yadikar muellimge tegsun" dep yezilghan marjandek xetlerge uzun'ghiche qaridim."Eqide" digen isimgha sinjilap sep saldim we tez-tez oqushqa bashlidim..
"Eqide " digen isimgha sinchilap sep saldim we tez-tez oqushqa bashlidim:

"Salam! Yadikar muellim! qandaq ehwalingiz? yeqindin buyanqi xizmet, turmush exwalingiz yaxshimu? oqutquchiliqqa xeli konip qalghansiz-he? yene yezip turuwatamsiz?

Mane, mening ali mektepte oqiwatqinimghimu hesh-pesh diguche bir yilche bolup qaptu. mushu bir yildidek waqitta nurghun nersilerni his qildim, turup ozemni qerip qalghandek his qilimen texi, nime uchun disingiz, ali mektep ottura mektepke oxshimaydiken, ata-animiz yenimizda bolmaydiken, hemme ishni oz eqlimizge tayinip qilishqa toghra kelidiken, waqitni ching tutup ogenmisek esla bolmaydu, sizning xewiringiz bar, hazir oqush putturgendin keyinki xizmet mesilisi eng qiyin mesile bolup qaldi, xizmettnimu riqabetliship xizmet ornigha chiqish tuzumi alliqachan yolgha qoyuldi. mektipimizning shara'iti toluqken, hazir men Engilis tili bilen Kompuyotirni ching tutup oginiwatimen, oqush exwalimmu yaxshi,bu yerdimu sinipning ogunush heyiti boldum. shenbe , yekshenbe kunliri kutupxanida kitap korimen, bezide ders tekrarlaymen, shundaqtimu kunlirimni menilik otiwatidu, dep eytalmaymen. ozumde qandaqtur bir xil nersining kemlikini sezimen, shu nersini tepishqa intilimen, waqit otkenseri uning otida bajildap koyimen,bilemsiz? mushu bir parche xetni yezish uchun men bek kop oylandim. ilgiri sizge bir qanche parche xet yazghan ,biraq yezp bolghandin keyin yirtip tashlidim. nimishqa digende,xetlerning wezini bu xetimning wezinige yetmeytti. peqet nechche parche addighina salam xet idi. xalas. koz aldimgha hemmishe ikkimizning munazirleshken, talash-tartish qilishqan chaghlirimiz kelidu, neqeder guzel chaghlar iken-he. men sizge bir mexpiyetlikimni dep berey, hichkimge eytmang, peqet sizla bilip qeling. men birsini yaxshi korup qaldim. gerche u mendin tot-besh yash chong bolsimu, meni qoghlighan qoghlawatqan nurghun yigitlerni qoyup uni tallidim. chunki u eng deslep qelbimde muhebbet oyghatqan, muhebbet, nikah heqqide men bilen kop sirdashqan, manga tesir korsetken. biraq u mening uni yaxshi koridighinimni bilmeydu, bilsimu singlisining akisigha bolghan muhebbiti depla bilidu.towwe, muhebbet digen ajayip bolidiken, sen bir ademni chin dilingdin yaxshi korseng, uning sayisi keche-kunduz sanga hemra bolidiken, ongungdimu shu,chushingdimu shu.... bilemsiz? men deslepte akamdek yaxshi korgen, biraq waqitning otushige egiship uni chin qelbimdin yaxshi korip qaldim. hazir u mendin xeli yiraqta turuwatidu. mening shu taptiki hisyatimni chushenmeydu,mening mijezimni xeli obdan chushinisiz, men bir ishni aldirap qarar qilmaymen, emma qarar qilghan ishimni orunlimay qalmaymen, hisyatimni, oylighanlirimni udul ipadileshke konip qalghan ademmen, shunga bugunmu yurukumdiki sirlarning birini qaldurmay sizge eytiwatimen. mening yaxshi korup qalghan adimim bir oqutquchi, del siz Yadika........."

axirini oqushqa jur'et qilalmidim, jur'et qilalmidim emes oqushni xalimidim. shu tapta kallamda bir nuqta qetip qalghandek pikir qilishtin toxtap qalghan idi. xetni mujuqlap qanchilik olturghinimni bilmeymen, bir chaghda tejribixanidiki qong'ghuraqning qattiq jiringlighan awazi.arqidinla tejribixanidin chiqqan oqughuchilarning warang-churingi meni xiyal dunyasidin riyalliqqa qayturup keldi. xetni konwirt ichige qatlap selip, asta ornumdin turdum.sa'itimge qaridim, ishtin chushidighan chagh bolghan idi.

yataqqa kirip karwatqa ozemni tashlidim, putun xiyalim Eqidening xetide qalghanti,"balilarche chaqchaq qilmaywatqandu he?" dep oylidim ichimde we xetning dawamini oqudum..
".....Bilemsiz Yadikar(Emdi Yadikar dep atishimgha ruxset qiling) Men ottura mekteptiki cheghimdila siz bizning sinipqa derske kirgen cheghingizdin bashlapla yaxshi korip qalghan, Men akamni sizdek bolsiken dep oylayttim.(akam toluqsiz otturuni putturupla xizmetke chiqip ketken shunga sizge yetmeydu) deslepte akamdek hisyatta yaxshi kordum, asta-asta bu xil hesyat qiz -yigitler arisidiki sirliq hisyatqa almashti. biraq chandurmidin,chunki bu hisyatqa berilip ketsem , ogunush netijem towenlep ketip imtahanlardin otelmeslikim mumkin, shundaqtimu siz bilen bolghan dosluqni, ustaz-shagirtliq muanasiwetni,"aka -singilli" muansiwetni dawamlashturup ketiwerdim. biraq sizning heliqi chaghda " sizdek chirayliq qizlarmu batti bolmisa" digen sozliringizdin keyin mening sizge bolghan hisyatim teximu kucheydi.dimek, siz manga diqqet qilghan,mening chirayimgha nezer salghan ikensiz,chirayimning xeli chirayliq ikenlikini ozum obdan bilettim,buni oghullarning kozliri,soygu xetliri ispatlap beretti, emma men sizni yaxshi korip qalghan idim,kitaplardin oqisam, oqutquchisi oqughuchisini yaxshi korip qalidighan ishlar kopken, oqutquchi oqughuchini yaxshi korse bolidikenu, oqughuchi oqutquchini yaxshi korse bolmamdiken? sizni qandaqlarche yaxshi korip qalghanliqimni ozemmu dep berelmeymen, belkim bilimingiz bilen exlaqi-pezilitingiz mande sizge nisbeten deslepki hisyatni oyghatqan bolishi mumkin,bizge oqup bergen heliqi hikayingiz sizge bolghan muhebbitimning deslepki guldurmamisi bolsa kerek.Siz mushu olchemge toshattingiz, bu mening sizge bolghan muhebbitimning piltisi bolishi mumkin,boyingizni anche igiz dep ketkili bolmisimu,bestingiz chirayingizgha xeli mas kelgen bolup,kishining amraqlighini keltureleydu,bu mening sizni tallishimning yene bir sewebi bolishi mumkin,Sizge hazirqi zaman qizlirining yigit tallash olchemlirini eytip bergim keliwatidu,bilemsiz? hazirqi zamanning qizliri yigit tallashta ixdisadi exwaligha,xizmet ornigha bekrek exmiyet beridu,lekin-ze, ularning bilim sewiyesi, exlaq pezilitige anche etibar qilip ketmeydu. shunga kop qisim qizlar bexitsiz. boldila, bu geplerni diyishmeyli.ishqililp, men insani pezilitingizni, mijezingizni, yaxshi kordim. esingizdimu? bir chaghlarda siz bizning siniptikilerge xalighan bir temida hikaye yezip kelishni tapshurghantingiz. men oyla-oyla axiri sizni teswirlep addighine bir parche hikaye yazdim. deptirimning axirqi betige bir yurekni sizdim. andin bir oqyaning yurekni teship ptup ketiwatqan korunishini qisturdum. yurekni qizil rengde,oqyani yeshil rengde boyidim, deptirimni waraqlap yurmeytti. men ozemning tapshuruq deptirimni bashqa balilarning tapshuruq depterlirining ottursigha qisturdum-de,sizge achiqp berdim. ikki kundin keyin siz derske kirgech tapshuruqlarni tarqitip berdingiz. hemme balilarningkini tarqitip bolu, eng axirda meningkini qolumgha berdingiz, depterni beriwetip kozumge qaridingiz, shu chaghda siz kozumge qandaq halette qarighanliqingizni dep berelmeymen, chunki men nahayiti tezla kozumni elip qachtim. siz yenimdin otkendin keyin keyin deptirimning axirqi betini naxayiti tez achtim,achtim -yu chochip kettim.chunki heliqi yurekni kesip otken oqyaning suriti bar jay qaycha bilen chirayliq kesiwetilgen bolup , orni bosh turatti.Mening shu chaghda nimilerni oylap nimilerdin ensirgenlikimni bilemsiz?men shu chaghda sizni mening hisyatimni chushenmey yaki xata chushinip qelip,exwalni sinip mes'uligha eytip qoyishingizdin ensiridim.siz bilemsiz? bizning sinip mes'ulimiz ozi setraq bolghachqa chirayliq qizlargha bek och idi.bolupmu manga ichide bek ghum saqlaytti.chunki men uni ders waqtida bir nechche qetim mat qilghantim.nawada u mening ashu ishlirimni bilip qalidighan bolsa derhal dadamni chaqirip kelidu,dadam ishning aldi keynini surushturup ketmeydighan urushqaq adem, uning mektepke kelip ish terishidin ensiridim,bu ish akamning quluqigha yetip qalsa ish teximu yoghinap ketetti.men mushularni oylap sizdin we ozumdin tolimu ensiridim,biraq ishlar men oylighandek bolmidi,goya hich ish yuz bermigendek,hayat yene esli haliti boyiche dawam qiliwerdi.sizmu hichnimini bilmes boliwalghan bighem ademdek dersingizni otup yuruwerdingiz,emdi sorap baqay,siz uni kesip eliwalghandin keyin qandaq qildingiz?exlet chilikige tashliwetmigensiz-he? bilemsiz, u digen mening sizge oyghan'ghan deslepki hisyatimning partilishi idi.

Yadikar, mening sizge bolghan hisyatimni til bilen teswirleshke ajizliq qiliwatimen.shu tapta qelbim hayajandin lerzige keliwatidu,qollirim titirewatidu, yurukum dupuldep soqiwatidu.mening hazirqi hisyatimni peqet sizla chushineleysiz. chunki men sizning sezimchanliqingizgha ishinimen,bilip turuptimen,mushu xetimni oqiwatqiche qolingiz titirewatidu,yurukingiz adettikidin tezrek soqiwatidu, mening mushu xetni yezish uchun qanchilik zehnimni serip qilghanliqimni bilgen bolsingiz,mendin tesirlenmey qalmaytingiz,siz buni piship yetilmigen sebi qizning balilarche chiqarghan qarari dep qarighan bolsingiz hergiz bolmaydu,men bu qararni nahayiti uzun oylap chiqardim. bizning orup-adet,isxikimizda,qizlarning oghullargha telep qoyishi,qelip izhar qilishi,bolupmu mendek teshebuskar orunda turushi nahayiti kem korilidighan ish iken (Men buni bashqilardin anglidim), biraq men pisxikimizdiki bu ajizliqlargha hujum qilip kirdim, orup-adetni buzup tashlidim.bularning hemmisi mening sizge bolghan muhebbitimning ghayet zor sehri qudriti, elwette.

jiq geplerni qilip waxtingizni elip qoydum,eyibke buyrimang. sizge bolghan semimi hisyatimgha tezrek jawap qayturushingizni teqazaliq ichide kutimen."
Eqide.
2000-yili 10-apiril Urumchi.


Xetni oqup goya intayin tesirlik bir parche muhebbet hikayisini oqughandek hisyatqa keldim. eger buni bir parche muhebbet hikayisi disek,uning bash pirsunaji men idim.towa, men chush koriwatmaywatqandimen-he?shuni iqrar qilayki,Men Eqideni yaxshi kormeymen diyelmeymen,biraq bu yaxshi korush qandaqtur Eqide eytqandek yaxshi korush basquchigha berip yetmidi. U digen mening oqughuchumde, uning'gha gheyri niyette bolsam bolsam,kespi exlaqqa muxalip ish qilghan bolmamdimen?...

Mane,yotqan ichige tugulup kirip yattim, chiraghnimu ochurwettim,lekin kozum ochuq. u koz aldimgha keliwalghanseri uyqumu mendin yiraqlishidu.yotqandin sughurlup qopup chiraghni yandurdum, kozlirim imir-chimir bolup ketti. bulungda choxchiyip turghan yoghan sanduqumni achtim. uningda oqush putturgen oqughuchilar bilen birlikte chushken kolliktip xatire suret bar idi.elbum arisidin uni qiynalmayla taptim. mane, Eqidening guzel ruxsari koz aldimda gewdilendi. u manga qarap kulumsirep turudu. uchisidiki etles kongliki uni teximu jezibdar korsitip turudu,uning'gha uzaq tikildim.suritige qarighanseri uning simasi manga yazghan soygu xeti bilen qoshulup yurukumge ajayip kuchluk otlarni yeqishqa sereng'ge teyyarlawatidu. albumdiki ashu suretni asta sughurup elip, yastuqumning astigha qisturup qoydum. albumni sanduqumgha selip qoyip ,chiraqni ochurup ornimgha kelip yattim.kozimge uyqu kelidighandek emes idi.bedinim qizip yotqannimu echiwettim,chiraqni qayta yandurdum,ussighandek bolup, turupidiki soghuq sudin taza ichtim, yene ornimgha kelip yattim,emma kozumde uyqu yoq.xetni yene oqushqa bashlidim,oqughanseri uning her bir jumlisi yada bolupketkendek boldi. xettiki geplerni goya u oz awazi bilen dewatqandek tuyulatti,xetni qanche qetim oqighanliqim yadimda yoq,ishqilip tang suzuley digende, qolumdiki xetni qayta qatlap yastuq astigha tiqtim-de,kozumni yumdum. chushimde Eqide bilen mektep ichidila toy qiliwatqudekmen,biraq etirapimda birmu adem yoq,hemmisi mendin qechiwatqudek,bir chaghda mektep mudiri liqqide bir mashina saqchini elip mektep hoyslida peyda boldi.U mashinidin chuship, kuptek yoghan qosighini chiqirip,xuddi sesiq sudin chiqqan ordektek eghanglap mengip aldimgha keldi.

-- wui tuzkor, munapiq! sen bizning obrazimizgha dagh chushurdung,sen etilishqa layiq!
arqidinla mektep sekirtari yerdin un'gendek yenimda peyda boldi.
--Mening ishligen barliq xizmetlirimni nolge teng qilding,men sanga oqutquchilar kespi exlaqi heqqide kop terbiye ishligen'ghu? nimishqa ozeng terbiylewatqan oqughuchigha cheqilisen,wu, haywan! qarap tur, mushu qilghining uchun zor bedel toleysen.
Bir chaghda top ichidin Eqidening dadisi bilen akisi xuddi yolwastek etilip chiqti.dada-bala ikkisi kaniyimni hedep boghdi,men nepes alalmay qaldim.....

Chochip oyghinip kettim, qattiq terlep ketiptimen, derizidin kirgen kun nuri alliqachan tang atqanliqini delillep turatti,chachirap ornimdin turup kettim.
--apla! birinji sa'ette dersim bar emesmidi?
chikildap mengiwatqan sa'etke qaridim,sa'et istirilkisi 10ni korsitip turatti."qandaq qilarmen emdi. sewepsiz ders qaldurghinimni mektep rehberliri bilip qalsa,3 kunluk muashimni tutuwalghandin sirt,bir munche tenqidleydu. pulghu meyli,biraq-ze, ashu sesiq gep hemmidin yaman,jandin otup ketidu..." hapila-shapila yuzumni yudumde ishikni taqap mektepke yugurdum.

Qaraxanilar dewirdiki Uyghur edibiyati heqqide bir sa'et neziriye sozlep ishxanigha chiqtim. ikki neper xizmeddishim berilip tapshuruq tekshurwatatti. lekin mening kallam taza jayida bolmighachqa, qolum ishqa barmaywatatti. dersnimu eplep-seplep digudek otup ketiwatattim. eger mumkin bolsa idi,nem yerge meydemni yeqip qopmay yatqan bolar idim,kallam tolimu chigish xiyallarda mujup-mujup aghriytti. ozummu gep solirimmu taqqa tuqqa, asan chechilidighan, asan achchiqlinidighan bolup qeliwatattim.Bugunmu Uyghur kilassik edibiyatidiki muhim neziriyewi chushenchini tilimning uchidila sozlep chiqtim.oqughuchilarmu keypiyatimning yaxshi emeslikini bayqap qalghan cheghi,chushenmisimu chugen'genlikini bildurushti,su'al sorighisi bolsimu sorashqa petinalmidi.yaki bolmisa xalimidi. menmu sa'etni teqqezaliq ichide toshquzup, tezrek ishxanemge chiqip beshimni shirege qoyip xiyal qilishqa aldirayttim. Eqidedin xet kelgendin buyan mende shundaq tez ozgirish yuz berdi. hazir xizmetkimu anche ozumni urup ketmeymen,ders teyyarlash, tapshuruq tekshurush digenler xiyalimghimu kirmeydu. kespi guruppa bashliqimizdinmu nurghun sesiq gep anglidim. lekin konsipikni qetti toluqlap yazmidim. oqughuchilarmu sinip mudiri we yilliq mudurgha ustumdin erz qiptu. bir kuni ettigende birinji saetlik derke kirish uchun emdila sinip aldigha kelip turattim, bizning yilliq mudirimiz shapashlap aldimgha keldi we:

--Ukam, dersingizni otup bolup bizning ishxanigha kiringe, siz bilen meslihetlishidighan azraq ish bar .- didi sel buyruq teleppuzda.
dersimni otup bolup uning ishxanisigha kirsem,u bir nime yeziwatqanken.
--nime ish idi?- soridim men diqitini bolup.
- -he kirdingizmu, qeni olturung.
Men uning udulidiki orunduqta olturdum. ishxanida uningdin bashqa adem yoq idi, oqutquchi-oqughuchilar tenepus arlighidiki gimnastikigha chiqip ketkenidi, u qiliwatqan ishini qoyip manga burulup.
--Siz yilliqimizningla emes, belki mektipimizningmu yash hem iqtidarliq oqutquchisi. buni hemmimiz bilimiz, ilgiri xizmetlerni shundaq tiriship ishleyttingiz, texi sheherlik muarip idarisi teripidin"ilghar mu'aripchi" bolup bahalandingiz,biraq yeqindin buyan sizge qandaq jin chaplashtikin,burunqidin 360 girados ozgirip kettingiz,oqutquchi-oqughuchilarning sizge pikiri kop, dersnimu burunqidek berilip otmeydikensiz, tapshuruqlarni waxtida tekshurup oqughuchilarning qoligha yetkuzmeydikensiz,hazirqi oqughuchilar bek yaman,ularda azraq yuz xatire digendin esermu yoq. bizdin azraq sewenlik ottimu boldi,erz qilip barmaydighan yeri qalmaydu. ular taghdek ishlarni qilip malimanchiliq qilsa yaki ghorurimizgha tegse, biz ularni kechurwetimiz, chunki biz oqutquchi, adem terbiyliguchi. bizning japakesh, epuchan mijezimiz nowette bir qisim qulaqkesti, kepsiz oqughuchilarning paydilinish qorali bolup qeliwatidu. gepimizge qaytip kelsek, yeqindin buyan bezi oqughuchilar siz toghurluq manga nurghun pikirlerni berdi, bu pikirlerning hemmisni toghra dep ketkili bolmisimu, biraq ozimizni tekshurmisek bolmaydu. men xizmet ishlesh arqiliq ularning aghzini yaptim,bolmisa ular ilmi bolumge, hetta mektep mudirigha erz qilip chiqishtin yanmighudek, oqutquchining derd-haligha peqet oqutquchi bolup baqqan ademla yetmise,bashqilarning derdimizni, ghem -qayghuyimizni chushinip bolalishi mumkin emesmikin ukam. qeni eytinga, turmushta, xizmette birer qiyinchiliqqa yoluqtingizmu?
- -yaq. beshimni sang'gilatqan halda jawap berdim.
-- tartinmay nime ish bolsa dewering jumu ukam.- didi u aldidiki chaydin bir otlap.
--didimghu, hichqandaq ish yoq.
--ukam, bizningmu yash waqitlirimiz bolghan, - didi u burutlirini siylap hijiyip,- sizdek chaghlirimizda bizningmu ah urudighan, tolghinidighan chaghlirimiz bolghan. qeni denge. birer qizning otida..........
- -yaq,yaq undaq ish yoq. shu... -kekechlep yalghan eyttim.
--he, qeni axirini eyting.
--shu ata-anam beshimni aghritip.
--balduraq oyluk-ochaqliq qilip qoyayli deptu-de, yaxshi boptughu, he ,nimishqa ularning diginidek qilmaysiz? siz ata-aningizdin ayrilip bu yerde ishlewatisiz, turmushta yalghuzluq tartip qelishingiz tebi'i. ata-aningiz sizni baldurraq oylep, ghemdin xalas qilishni oylighan, yene bir tereptin zimimizdiki mejburiyetni tezraq ada qilayli digendu. ularning oyi toghriken'ghu. qandaq. nishan eniq bekitilmidimu-ye?
--texi oylashqidek bomidim.
--way nime deydighansiz ukam,texiche oylashmidingizmu? bolmaptu, bolmaptu,boldi, bu ishni manga qoyip bering, men sizge taza tirnaqta toxtighudek qizdin birni tepip berimen, lekin-ze, xizmetni yaxshi ishleng, ozingizni hergizmu tashliwetmeng. siz texi yash, nurghun ishlarni qilishingiz kerek.
--maqul.
--otkende uxlap qelip ders qaldurdingiz. helimu orningizgha bashqa oqutquchini kirguzwettim. bolmisiza. bir sa'et sewebsiz ders qaldurghan bolup en'ge elinattingiz. muashingiz tutulsingizghu meyli, yaman yeri bahalinishingizgha tesir yetidu. boldi, bu geplerni qayta dep olturmay,obdanraq oylinip beqing. he. rast oqutush heqqide bir parche maqale yeziwedim, korip baqsingiz.

U tartmisidin bir parche matiryalni elip manga tenglidi, shu arida gimnastikidin qaytqan oqutquchilar arqa-arqidin ishxanigha kirip keldi.
--shundaq bolsun emise.- didi yilliq mudir menilik qarap,menmu beshimni lingshitip qoyip ishxanidin chiqtim, yilliq mudir bergen matiryalni ekirip qoymaqchi bolup ishxanemge kirdim.
--sizni kespi gurupa mudirimiz Risalet xanim ishxanisigha chaqirtti, konsipikingizni eliwalidikensiz.- didi. kesipdishim Ramile.
"towwe Xudayim, owisi chowilip kettimu nime bularning? xuddi putushiwalghandekla arqa-arqidin chaqirip ketishti dise! yilliq, mudir xeli qayil qilarliq sozlidi bomisa, men uni unchilik gep qilalaydu dep oylimaptikenmen,qarighanda bu ademlerge aldirap hokum qiliwetse qet'i bolmaydiken,emdi u xotun nime dep kotuldar,balagha qaldimghu mushu kunde," Risalet xanim bir munche oqughuchilargha ders chushenduruwatatti, Men ishxana temigha chaplan'ghan oqutquchilar qa'idisige, oqutquchilarning kespi exlaq olchimige nezer saldim.qelipliship,tuzumliship ketken bu qa'idiler ademge bek besim his qilduratti. xuddi ademni bir qelin qorghan ichige kirguzup qoyghandek her qanche qilipmu buning teshigha chiqalmaywatqandek hisyatqa kelturup qoyatti."chember ichide yashaydikenmizde biz?" dep oylidim ichimde.
--kirdingizmu Yadikar?- Risalet xanimning awazi meni xiyal qoynidin qayturup keldi. oqughuchilar chiqip ketkenidi.
--Keling olturung,-yenidiki orun'gha teklip qildi.
--yeqindin buyan salametlikingiz yaxshiketip baramdu?turmush exwalingizchu?ata-aningizgha pat-pat xet yezip turuwatamsiz?
--Hemmisi jayida, xanim.- didim kozumni uningdin qachurup.
--undaqta yaxshi.- didi u mulayimliq bilen.-xizmetning aldirashliqtin siz bilen tuzukrek paranglishalmidim. turmush exwalingizni sorap turalmidim, men apingiz ornidiki ayal,bilemsiz bu yil 53 ke kirdim.xizmet ishliginimgimu 30 yildek bolup qaldi, aram elishqa chiqay depla qaldim. sizning mektipimizge kelsiningizge gerche anche uzun bomighan bolsimu, xizmettiki tirishchanliqingiz, kesiptiki iqtidaringiz, yeziqchiliq maharitingiz meni qayil qildi, siz yash hem qabiliyetlik, mektipimizning kelgusi tereqiyati silerdek yash hem qabiliyetlik ixdisas igilirige muhtaj.bolupmu men pat arida pinsiyege chiqip ketip qalsam, bizning bu edibiyat gurupisigha siz riyasetchilik qilmisingiz bolmaydu,biraq esingizde bolsunki,men sizning aningizdek ayal,mening umudum, meni aningiz ornida korsingiz, konglingizde nime oylighan bolsingiz, nime ghemliringiz bolsa manga disingiz, qolumdin kelishiche yardem qilimen, meni hergiz yat kormeng,balam, qeni eyting, turmushta birer igiz pesliklerge yoluqtingizmu?
--yaq.
--toy cheyingizni qachan ichimiz?
--bu... texi.... baldurghu....
--qiz dostingiz barmu?. ..........men gep qilmay yerge qarap turuwerdim.
--texi yoqmu? yarmaywetipsiz-de? ya shertingiz bek yoqurimu?
--xanim undaq emes, shu...
--he shu nime? adete gepdan idingiz, mushu kunlerde nime boldi sizge? denge, qandaq qiyinchiliqingiz bar?
--hichqandaq qiyinchiliqim yoq.
--yalghan.!.- didi xanim qayil bolmay- yalghan sozliginingiz mane men dep kozliringizdin chiqip turuptu, siz ashiqliq kesilige giriptar boldingiz, shundaqmu?
--yaq!
--emise nimishqa yeqindin buyan ozgirip ketisiz? ata-aningiz tejliqmu?
--tejliq.
--emise, eytinge nime derdingiz bar? baya didimghu meni aningiz ornida korsingiz bolidu,qaysi qiz sizni shunche qiynawatqan? men shuning ozi bilen bir korishey, bizning Yadikarni azaplawatqan bu qizning qanchilik guzellerdin ikenlikini bir korey, qeni deng balam, u zadi kimu?
- -xanim, bu ....men ... rastinla hichkimni...
--boptu bugun dimisingiz, bashqa bir kuni deysiz.biraq balam, shu nerse esingizde bolsunki,oghul bala digen herqandaq qiyinchiliq aldida boshiship ketmesliki kerek.men sige, chirayliq,edep-exlaqliq,ishchan qizdin birni tepip berimen. eger konglingizde oylighanliringiz bolsa, shu boyiche ish qilsaqmu bolidu.rohingizni koturup yurung,chushkunlushish oghul balining ishi emes.

Risalet xanim turmush, muhebbet toghursida yene nurghun geplerni qildi. yene texi ozining qisqiche muhebbet kechurmishlirinimu sozlep berdi. uning diyishiche, u yash waqitlirida nahayiti chirayliq qiz ikentuq,ottura, ali mekteplerde uni qoghlashqan yigitler bek kop iken. biraq u hichkim bilen muhebbetleshmey, nahayiti yaxshi oquptu. mekteptiki bir qisim boytaq oqutquchilarmu xeli qoghliship beqiptu, u bularghimu perwa qilmaptu. shu jeryanda, yoqiri yilliqta oquydighan bir oghul uni yaxshi korip qaptu, telep xetliri digenni yaghurwetiptu (u chaghda balilar bek kechikip mektepke kiridighan bolghachqa, u balining yeshi uningdin anche periqlinip ketmeydiken). u balimu xeli qamlashqan, edep-exlaqliq,tirishchan oqughuchi iken, hickimge tutuq bermigen bu guzel qiz axiri ozining oqughuchisi bilen muhebbetlishiptu. uning hazirqi yoldishi del ashu oqughuchisi iken, uning diyishiche, shu chaghda nurghun kishiler uni tosqan,ata-anisimu qarshi turghan,biraq niyitidin yanmighan,bu balining ali mektepni putturup qaytip kelishini saxlighan, soz -chochek, pitne-eghwalar aldida ikkilinip qalmighan.

Men Risalet xanimning ixshanisidin chiqqandin keyin ilgiri uni xata chushen'genlikimge pushayman qildim. "Risalet xanim ejep obdan ayalkine, - didim ichimde - uning ajayip kechurmishi Eqidening meni yaxshi korip qalghanliqigha oxshap qalamdu nime? biraq oqutquchilarning kespi exlaq mesilisi kuchep tekitliniwatidu, bundaq exwalda astida Eqideni yaxshi korishim mumkinmu? uning ustige u digen mendin 5-6 yash kichik qiz tursa. men uning saddilarche chiqarghan qararigha berilip ketsem bolmaydu. Risalet xanimning dewri uningdin 30 yil burunqi dewir. Men zadi qandaq qilishim kerek? Eqidening sayisi hemishe men bilen birge, mening oy-xiyalimmu uning bilen chemberches baghlinip ketti. qandaq qilarmen bu ishni? ya birsi bilen toy qiliwetipla qutulaymikin? ata-anammu baldurraq toy qilishimni telep qiliwatidu. zadi qandaq qilsam bolidikin..."
chushtin keyin ishqa baldurla bardim.
--anglidinglarmu, bugun quyash gheriptin chiqiptu!,- didi Ramile ishiktin kiripla chaqchaqni bashlap.
--siz bizning Yadikarni quyashqa oxshitiwetipsiz-he?- didi Gunlar uning'gha masliship,- yoldishingizgha dep qoyimen jumu.
- -nime,Yadikarni quyashqa oxshatqinimgha chidimaywatamsiz? siz hemmishe uni yanar taqqa oxshitisizghu? heli bika yanar tagh partilap ketmisun , yene.
--quyash qizdurwetkendin keyin partilisimu partilaydu-de.
--ozini ozi qizduralamdu?
-elwette tashqi amilmu muhim rol oynaydu,biraq ichki amil yenila birinji.
--hey, mushu Yadikarni bir oylep qoysaq bolatti.- didi Ramile temini ozgertip.
--bir oylep qoymay, ikki oylep qoyamtingiz?
--hahahaha....
--hahahaha...
ikki kesipdishimning chaqchiqi teximu yoqiri baldaqqa koturulgenidi, ularning chaqchiqining tesiridinmu yaki ish qilish xoshyaqmidimu, qiliwatqan ishimni qoyip ulargha yuzlendim.
--silerdin mundaq mesilini sorap baqay,bu mundaqla sual jumu. pirinsipqa kotiriwelishqa bolmaydu, jemiyette, oqughuchi bilen oqutquchi muhebbetleshken ishmu barmidu?dimekchi bolghinim , hazirqi mushu koz aldimizdiki dewirde.
--qaysi qizgha kozingiz chushti? he, taptim 2-siniptiki Peridege koz tashlapsiz-de? - didi Gulnar yene chaqchaqni bashlap.
--chaqchaq qilmange.-didim uning gepining bilige tepip.- zadi shundaq ishlar barmidu,yoqmidu?
--hazir bundaq ishlar adettiki ish bolup ketti.- didi Ramile kulkisini toxtitip, - Men ali mektepte oquwatqan cheghimda,bizning fakoltittiki bir yash muellim oz sinipidiki bir qizni yaxshi korip qelip,uning bilen muhebbetleshti,u qizmu muellimning yatiqigha kirip,tamaq etip berip, kirlirini yuyup berip yurdi, oqush putturgendin keyin,qizni Urumchige elip qelip xizmetke orunlashturdi. hazir anglisam, ularning ikki balisi barken,bu digen normal ish,ular xuddi er-xotunlardek otetti shu chaghlarda, biz arqisidin qarap tamiqimizni chakildidip qalattuq.
--sizge telep qoyghan bolsa qandaq qilattingiz?- soridi gulnar qiziqip.
--Menmu,- didi Ramile nurlinip,- eger yuruwatqinim bolmighan u meni chin konglidin yaxshikorgen bolsa maqul deyttim.
--biraq u digen ali mektep, ottura mektepke qarighanda bir qeder erkin,oqutquchi-oqughuchi munasiwitimu anche cheklimige uchurmaydu, ottura mektepte undaq munasiwetke qet'i yol qoyulmaydu-de.
--elwette shundaq bolidu-de.- didi Ramile- ottura mektepte oqughuchilar muhebbetlishishgimu yol qoyilmaydighan tursa, oqughuchi bilen oqutquchining muhebbetlishishige yol qoyilattimu? bu digen kespi exlaqqa berilip taqilidighan chong ish.
--biraq hisyatni her qandaq tuzum,- qaide bilen konturul qilghili bolmaydu,-Gulnar teximu qizidi- sen bir ademning hisyatini yip bilen mehkem baghlap qoyalmaysen, uning kimni yaxshi korishi, kimni yaxshi kormeslikini belgilep berelmeysen. oqutquchidimu hisyat bar, umu normal adem. uningmu soyush-soyilish erkinliki bolidu,oqughuchiningmu hem shundaq.

derske kirish qong'ghuriqi chelinmighan bolsa,bu heqtiki munazire teximu yoqiri baldaqqa koturulgen bolatti,chushtin keyin dersim bolmighachqa,eship qalghan bashqa tapshuruqlarni tekshurup tugutiwetmekchi boldum, emdila depterni waraqlap turattim, yilliq mudirimiz hijiyip kirip keldi.
--her nime bolsa, ozingiz yalghuzkensiz,ukam,- didi u bosh orunduqqa olturup,- bugun sizge eytidighan bir xosh xewer bar.
--nime xosh xewer?- sel ejeplinip soridim.
--taza tirnaqta toxtaydighan chirayliq qizdin birni taptim. ismi Melike, ozi sestira,bugun jume emesmu,kechte korushishke putuship qoydum.
--bu........
--ozi nayahiti exlaqliq qiz, biz bilen bir binada olturudu, ata-anisimu esil ademler denge, sizning gepingizni qilip beriwidim, ular bek xosh bolup ketti, Melikemu korushishke qoshuldi. bugun kech sa'et 7de siz uni mediniyet sariyining aldida saqlaysi-he, baldurraq bering, oghul bala digen deslepki tesirge alahide diqqet qilmisa bolmaydu.shundaq bolsun ukam,he rast, heliqi maqalini korip baqtingizmu?
--taza waqit chiqiralmay shu.....
--he, kerek yoq, waqtingiz chiqqanda korip baqsingizmu bolidu,aldirash emes,apla, tas qaptimen untup qalghili,Melike bugun seriq konglek kiyip chiqidu. emise, shundaq bolsun men chiqay, gheyretlik bolung jumu!.....
- -sizning bu... nime... qilghiningiz....

U ishikni yepip chiqip kett, men gang'girap turupla qaldim qaldim. u ademmu qizziqken"sewzidin xewer yoq, guruch dem yeptu" digendek, manga meslihet selip baqmayla ....Eqidege yuz kelelmeydighan boldum-de!heyyyyyy!..." Eqide esimge kelip,xiyalim yene bolundi. Eqidening qelbidiki guzel simasi bilen korushmekchi bolghan Melikening mewhum simasini oz ara selishturdum, ikki xil sima goya toquniship qalidighandek meni endishige salatti, endishemni teximu kucheytti....  
Ishtin chuship udul yataqqa kirdim,sa'et 6 ge az qalghan idi. yene bir sa'etlerdin keyin men korishishni xalimaydighan Melike bilen korishimen, aldi bilen saqal-burutlirimni pakize qirdim. andin soghuq suda beshimni yudum, chechimni qurutup chirayliq taridim, ishkaptin kastum-burulkamni elip kiydim, appaq konglekke qip-qizil choghdek gilastukni baghlidim, eynekke qaridim,bashqila isket kiriptu,ozemdin razimenlik his qilip,sa'etke qaridim, sa'etmu 6 yerim bolay digen idi, yilliq mudirimizning digini boyiche korushmekchi bolghan jaygha yerim sa'et burun berishim kerek idi. yataqning ishikini taqap aldirap binadin chushtum,Mediniyet sariyi bilen yatiqimning arlighi anche yiraq bolmisimu waqit etibari bilen taksigha olturup nishan'gha yetip keldim,qarang'ghu chuship qalay digen bolsimu bu yerde ademlerning ayighi uzulmeytti,mayning ghur ghur shamili yengila yuyup chiqqan chachlirimni lerzan soyetti,sa'itimge qaridim,6 din 45 minot otken idi,Men mediniyet sariyining sol teripide turup, otken-kechkenler arisidin seriq konglek kiyiwalghan qizni izdeyttim, xiyalimda uning siyaqini koz aldimgha kelturdum,"Meningche ,u choqum nazaketlik chirayliq qiz, shunga seriq rengni yaxshi koridu, mijezimu yaxshi, yilliq mudirimizning maxtashliridin qarighanda, u manga tolimu mas kelidiken.
-- Siz Yadikar bolamsiz?- qongghuraqtek awazdin chochip kettim, aldimda seriq konglek keygen, qolida kichikkine qizil renglik qol somkisi koturwalghan, chirayi qaramtul zilwa boy bir qiz kulumsirep turatti.
-- he, Men Yadikar bolimen, siz Melikemu?
--shundaq, ismim Melike, Xeliq doxturxanisida ishleymen.
-- Men sheherlik milli ottura mektepte ishleymen, siz bilen tonishqinimgha xoshalmen.
-- Menmu shu, - didi Melike xijil bolghandek yerge qarap.
-- He, bir yerni tepip paranglishayli,- didim sel jiddiliship,-- salisingiz mushu binaning eng ustunki qewitige chiqip paranglishayli, bolamdu?
-- Siz nime disingiz shu.
Ustel jozilarda jup-jup qiz yigitler soghuq ichimlik ichkech paranglishiwatatti. men Melikeni bashlap derize tereptiki bosh orun'gha keldim.
--Mushu yerde olturayli- didim uni olturushqa teklip qilghach, bu yerdin sheherning kechilik menzirisini tamasha qilghili bolidu.
Kutkichi buyrighan nersilerni ekilip berdi. Men uning'gha bir quta kolaning aghzini echip berdim. u silyaw neychini ichige kirguzup bir yutum ichti.
-- Siz yataqta yatamsiz?- didi u nedin gep bashlishimni bilmey olturghinimda.
-- shundaq, yataqta yatimen,
-- yaqa-yurtluq denge?
-- he'e .
U bir dem jimip ketti, andin usti-beshimgha tepsili qarap chiqqandin keyin yene:
-- anglisam , sizni bir nerse yazidu deydighu?- dep soridi.
-- shundaq, anche -munche yezip qoyimen shu.
-- mushu teripingizni anglap qiziqqantim sizge, bolmisa bugun waxtim yoq idi. men mushu sha'ir yazghuchilarni bek romantik kelidu dep anglighan, bu rastmu?
-- shundaq diyishkimu bolidu/
-- chirayingizdin qarisam,xeli romantiktek turusiz bolmisa, men romantik turmushni yaxshi korimen. shu seweptin romantik yigit izdep yuruwatimen.
-- kechurung, men siz oylighandek romantik emes, - didim uningdin bizar bolushqa bashlap.
-- Siz ilgiri muhebbetliship baqqanmu? mesilen, ottura mektep, ali mekteplerde?
-- yaq.
-- tejribisizkensizde.- didi u qapaqlirini sel turup,- men kichikimdin bashlap xenzoche mektepte oqighan, gepni tuzla qilimen, men sizdining mendin xelila chong ikenlikingizni anglap korishishke maqul boldum, rastimni eytssam, men ozumdin chong ,tejribilik erlerni yaxshi korimen.
Uningdin emdi resmi seskinishke bashlidim,kozining ichige qaridim. u mening qandaq nezerde qarighanliqimni bilmidi bolghay,yene bir munche geplerni qildi. men u sozlewatqan pursettin paydilinip uning'gha tepsili qaridim,. chirayi sel qaramtul bolsimu, shundaq pakize idi,chechini keynige tashlap chirayliq tariwalghan bolup,uni teximu zilwa qilip korsitetti. qapqara kozliri kishining amraqliqini kelturetti,seriq kongliki chirayigha shundaq mas kelgen bolup,uni sen'et omektiki usulchi qizlargha oxshitip qoyghanidi."chirayi bilen qelbi rohi dunyasi oxshimaydikina bu qizning bolmisa xeli mertiwilik ziyali ailining qizidek turudu, aghzidin chiqqan gepi terbiye kormigenlikini ispatlap turudu, oti bar yerning suyi yoq, suyi bar yerning oti yoq digendek, chirayi barken,edep exlaqi taza yeterlik emesken, herqanche xenzoche mektepte oqisimu, tunji korishken kishide undaq tesir peyda qilmasliqi kerek idi-de? mu'eyyen arliq saqlishi kerek idighu? esit waxtim, seni bikadin-bika israp qiliwetkiche, yataqta yetip Eqideni oylisamchu? bu qiz Eqidening qoligha su quyup berishkimu erzimeydiken. uning bilen korishkinimni Eqide bilip qalsa, nime bolup keter? hey, nimilerni oylap kettim? ya men Eqide bilen yuriwatmisam, nimishqa uning'gha selishturghudekmen? kallam ejep chechilip kettighu!...."
u hedep sozleytti, men sa'itimge qarayttim, taqitim taq boldi, sewir qachammu toshti. burunqi ishlirini zoq-shox bilen sozlewatqan Melikening gepini boldum:
--kechurung Melike, sa'etmu bir yerge berip qaptu,Men sizni oyingizge apirip qoyay,Mening yeziwatqan nersilirim batti, qaytip berip axirini yazay,
-- Nimige aldiraysiz? texi baldurghu? sa'et emdi texi 9 din ashti, hich bomighanda 10 larghiche olturayli.
-- kechurung, ete igisige beriwetmisem zadi bolmaytti, texi keyin jiq paranglishiwalarmiz.
-- tazimu opkisi yoq balikensiz,- didi u somkisini elip, asta ornidin turup, - qiz balining konglini peqetla chushenmeydikensiz.
-- kechurung.
u achchiqlan'ghan halda aldimda mangdi,peske chushkende manga qarapmu qoymastin toxtitip qoyulghan taksigha chiqti, andin shopurgha birnimilerni dep sol tereptiki yol bilen udul yurup ketti. Men taksining arqisidin"towwe" diginimche turup qaldim. kocha chiraghlirining yorutushi bilen qoshulup chumilidek otushup turghan mashinilar ademning konglige jiddilik tuyghusi salatti. men chong yoldin awaylap otup, udul yataqqa qarap mangdim. Melikening sayisi xuddi manga egiship kelidighandek pat-pat keynimge qarap qoyattim. Eqide bilen u ikkisini yene selishturdum. chirayini qoyup, mijezi terbiye korishi, exlaqi,peziliti, bilim sewiyesi qatarliq tereplerdin qarighandimu Eqide uning aldida nechche hesse artuq idi.
.........................
Kunlirim ikkilinish, dilghulluq, ah urush ichide otmekte, mushu jeryanda men Eqidening yene ikki parche xetinimu tapshuruwaldim. u keyinki xetining axirida:" Qararimni bir sebi qizning saddilarche chiqarghan xiyalimikin dep oylap qalmaslighingizni, shundaqla sizning artuqche ikkilinishtin tezrek azad bolup, riyalliqqa yuzlinishingizni semimi umud qilimen, Men sizning muhebbitimge hormet qilidighanliqingizgha, muhebbetni qedirleydighanliqingizgha chongqur ishinimen, alaqilishidighan'gha qolay bolsun uchun dep yatiqimning telfun nomirini qaldurup qoydum" dep yazghan idi. Men uning'gha resmi jawap bermeslik uchun telfun bermeslikni oylighan idim. kunlirimning menisiz otushige egiship, wujudumni bir xil gheripsinish tuyghusi igellidi. ozemni bashqilardin qachuridighan, gep xalimaydighan, yalghuz xiyal surushni isteydighan pisxik rohi haletni shekillendurup qoyiwatattim, hetta ichimde alliqachan zerdapqa aylan'ghan pighanlirimni bashquralmay, uni tezginliyelmey, oqughuchilargha bihude achchiqlinidighan, chechilidighan, doslirim,xizmetdashlirim bilen ongayla gep taliship qiziriship qalidighan derijigimu berip yetken idim.
Mane,ishxanida ozem yalghuz tapshuruq tekshurep olturumen ishikning tuyuqsiz ghichirlap echilishi xiyalimni boliwetti, yilliq mudir bir waraq qeghezni koturup kirip keldi.
-- ikki heptilik xulasini toldurweteyli dep kirishim.- didi u yenimgha kelip- aldi bilen konsipik yezish, qol qoydurush exwalingizni , andin ders anglash, tapshuruq berish qetim saningizni, bashqilardining derske kirip qoyghan sa'et qetim saningizni bir birlep eytip bering.
Men uningha konsipikimni , ders anglash xatiremni, tapshuruq depterdin birni korsettim, u tepsili tekshurup chiqqandin keyin , qolidiki jediwelning munasiwetlik orunlirigha san -sefir we bashqa shertlik belgilerni toldurdi. qolidiki ishni tugetkendin keyin yenimdiki bosh orunduqqa olturdi andin:
--heliqi ishingiz qandaq bolup ketti, ukam?- dep soridi.
-- qaysi ishni deysiz?
-- Melike bilen bolghan ishingizni deymen.
-- ozi yaxshi qizken, meni yaratmidi, - didim yalghan eytip.
-- shundaqmu? hey.. nadanliq qiptu, sizdek yigitni yaratmighandikin taza dot qizken u. Men uning ata-anisi bilen koriship baqay.
-- boldi boldi, yaxshi konglingizge kop rexmet. muhebbet digen zorlap tangidighan nerse emes, u qoshulmighandin keyin , boldi qilayli u ishni.
-- siz bilemsiz, u qiz bek erke chong bolghan, tentenilik qiptu. ata-anisi bilse choqum arlishidu bu ishqa.
-- boldi muellim, uning bashqa birige kongli barken.
-- undaq bolsa meyli,ukam- didi u bir dem sukut qilghandin keyin.- bolmisa yene birni tonishturup qoyay.
--rexmet sizge, men birsi bilen yuruwatimen,- didim resmi yalghan eytip, - manga layiq tapimen dep aware bolmang emdi.
-- shundaqmu, yaraysiz ukam, oghul bala digen mushundaq yureklik bolishi krek. toyni qachanraq qilay deysiz?
-- buning'ha texi baldur, Xudayim buyrisa, teyyarliqimiz putsila toyimizni qiliwetimiz.
--nahayiti yaxshi boptu, ukam..- didi baldurraq oyluk-ochaqliq bolup rahet korginigniz yaxshi. bu qutluq ishni keyin taza obdan bir tebriklimisek bolmaydu, siz ishingizni qiliwering, men chiqip bu jediwelning dawamini, heliqi maqalini........
-- he, putturup qoydum,- didim uning heliqi chaghda bergen maqalisi yadimgha yetip, - bezi jaylirini tuzutup,toluqlap kompuyotirda urup teyyar qilip qoydum, elan qildursingiz bolghudek.
-- men matiryalllirim arisidin orginalni elip uning'gha uzattim, u 7-8 bek etirapidiki bu maqalining aldi keynige tez tez koz yugurtup chiqti-de, chirayigha kulke yugurdi.
-- rexmet ukam, bu minnettarliqimni keyin choqum ipadileymen.
-- bu qanchilik ishti, muellim.
U chiqip ketkendin keyin qolum ishqa barmidi. xiyalim bayiqi parang ustide qanat qeqiwatatti."towwe, men uni rastinla yaxshi koridikenmen, yilliq mudirimizghimu birsi bilen yuruwatimen dep yalghan eyttim, emiliyette, uning'gha shu gepni dewatqan cheghimda,qelib ekranimda Eqide ayan boldi, bu gepni anglap wiliqlap kuldi, arqidinla boynimgha esilip isedep yighlap ketti. shuni jezmen etirap qilimenki, men Eqidesiz yashiyalmighudekmen, Eqide, jenim Eqide!..."

Eqidege bolghan seghinishimning eship berishigha egiship, qelbimde bash kotiriwatqan ikkilinish,ensiresh tuyghusimu meni taza qiynatti. Eqidege emdi tezraq jawap bermisemmu bolmaydighan yerige kelip qalghanidi. seghinish bilen ikkilinishning zor besimi meni Risalet xanimning yenigha sorep kirdi.
-- bu tolimu xasiyetlik ishken'ghu balam.- didi u Eqide heqqide eytip bergen hikayemni anglap bolup.- xuddi mening 30 yil ilgiriki hikayemge oxshash tolimu tesirlik hikayiken bu. nimishqa jawap yazmaysiz?
-- shu ikkilinip...
-- nimige ikkilinisiz? u digen alliqachan ali mektepning oqughuchisigha aylinip boldi. ozining omurluk ishlirini musteqil bir terep qilish hoquqigha ige.
-- bashqilarning soz-chochikidin ensirep, uning ustige uning'hga ders bergenlikim uchun taza muwapiq bolmaydighandek his qilip.
-- Menmu eyni waqitta soz-chochekke pisent qilmay, ozumning oqughuchisi bilen muhebbetleshtimghu. mane ikkimiz hazir 30 yilliq er-xotun bolup bexitlik otiwatimizghu, hikayingizni anglap Eqidege bolghan amiraqlighim hormitim ashti, u sizni ottura mekteptila yaxshi korip qalghan bolsimu, ozini hem sizni ayap, muhebbitini ichide saxlap,ishqi oti yurukini qanchiki koytursimu chidighan,peqet ali mektepke chiqqandila ozining hoquq we erkinlikini bilip yetip yalqunluq muhebbitini izhar qilghan. u bek alijanap qizken, nawada siz dimetlik oghul bala bolghan bolsam sizdin talashqan bolattim, sizmu uni ottura mekteptila yaxshi korip qapsiz, biraq oqutquchiliq kespi exlaqtin ibaret chong chember ichide qattiq iztirap chekip ikkilinish, dilghul bolush,ah urush,chushkunluk qatarliq pisxik rohi halet iskenjiside yashap keliwetipsiz. sizge ichim aghrip qaldi. siz nimandaq bichare-he? Yadikar?!
-- xanim , emdi qandaq qilishim kerek?
--gheyretlik bolung,hisyatingizni izhar qiling, derhal jawap xet yezing. qelbingizni chushendurup,uni bexitlik qiling!
uning gepliridin qelbimdiki tumanlar asta-asta tarap,wujudumni koyturuwattqan ot teximu olghiyishqa bashlidi.
--Eqidedek isil qizgha uchurapsiz, teliyingiz hem bextingiz barken,men silerning bir omur bexitlik oteleydighanliqinglargha ishinimen, balam, meni aningiz ornida korip, ich-baghringizni tokkiningizdin bek xosh boldum. buningdin keyinmu xoshalliq we xapiliqliringizidin menimu teng behriman qilishingizni umud qilimen. silerge chin qelbimdin bexit tileymen.

Risalet xanimning ishxanisidin chiqip rohimning xeli koturlup qalghanliqini his qildim. wujudumdiki rohi teshnaliqmu barghanseri, kuchiyip, Eqidege bolghan seghinish teqqezasi putun jismimge taralghandek boldi. shu bir kunining qandaq kech bolghanliqinimu sezmey qaldim. muhebbetning qelbimdiki ghayet zor uchqunlirini gullik qeghez qurlirigha tokushke bashlidim:
" Qedirlik Eqide, yaxshimu siz!
'Qedirlik' digen sozni tolimu uzunda diyeligenlikim uchun meni kechurung!Mening bu bir eghiz sozni eytish uchun qanchilik qiynalghanliqimni belkim mening sizge jawap xet yazmaslighimdin bilgen bolishingiz mumkin. toghra, men bek qiynaldim, rastinla qiynaldim. ozumning oqughuchisini yaxshi korip qelip hoddisidin chiqalmaslighimdin, rohimni chemberches orap turghan mustehkem qorghandin chiqalmaslighimdin,alliqachan qelipliship, tuzumliship, ketken reng'gi ochken hisyat chembirikidin ajiriyalmasliqimdin ensiridim. bu xil rohi iskenje ichide her terepke qiysaydim. bexitning koz aldimda turup, erishellmeslikimdin, pursetni ketkuzup qoyi,meng'guluk pushayman'gha qelishtin shundaq ensiridim. Men bu jeryanda xizmet jengi emes, pisxika jengi qildim. bichare kozlirim ikkimizning jidili(men bilen hisyatlirim) tupeylidin tuzukrek uxliyalmidim. shu sewebdin xizmet waxtida qa'idige xilapliq qildim.
Eqide, siz qelbimdiki eng xushpiraq gul,hidingizning ghidiqlishi meni siz ketkendin keyin teximu qiynidi. bilemsiz,menmu sizni chin yurukumdin yaxshi korettim. manga bu ot sizning ottura mektepte oqiwatqan cheghingizdila tutashqan, biraq otni ochurmey ichimde saqlap keliwatqanidim chunki u mezgilde ot wolqan'gha aylansa, uning lawisini yighishturmaq tes idi. nawada uning lawisi etirapqa yeyilip ketse, ikkimiz belkim soz chochekning yaki exlaqning qurbanigha aylinip ketken bolattuq. shunga qelibimdiki bu hisiyatningni sizge chandurmay yurdum.ikkimizning ishxanidiki munazirlirimiz nurghun kishilerning konglide gheyri chushenche peyda qilghan bolsimu,"aka -singilliq" munasiwettin qol uzmiduq.qelbimde peyda bolghan peyda bolghan yanghindin sizning qilche xewiri yoqmiki dep oylighan,shundaqla sizning meni yaxshi korishingiz esla mumkin emes ,dep iztirap chekken chaghlirimmu nahayiti kop bolghan idi.shundaq kunlerning biride sizning tapshuruq deptiringizge sizip qoyghan "yurek oqya herkiti" din ghuwa bir nersini ghuwa his qilip yettim. biraq sebi qizning saddilarche sizip qoyghan bu nersisi nimini chushenduretti, dep anche etibar qilipmu ketmidim. shundaqtimu deslepki sezimim boyiche uni chirayliq kesip elip kundilik xatire deptirimning arisigha qisturup qoydum,(bilemsiz, uni hazirghiche saqlawatimen,her qetim kunduluk xatire yezishqa kirishkinimde, uni elip uzun'ghiche qaraymen). shuningdin keyin sizni yoshurun xiyal qilidighan ,sizge yoshurun qaraydighan qaldim. bezide ozide ozemni taza eyiplep ketettim, ozumning oqughuchisigha gheyri hisyatta boliwatqinimgha pushaymanmu qilattim. emma her qetim sizni korgunimde bu xil pushman alliqayaqlargha ghayip bolatti. pushmanning ornini yoshurun seghinish alatti, hisyatimni konturul qilalmay, sizge azar berip qoyushtin bek ensireyttim. shundaq kunlerning biride siz mendin ali mektepte muhebbetleshken muhebbetleshmigenlikimni sorap qaldingiz, men muhebetleshmigenlikimni eyttim hemde, "sizde chirayliq qizlar jiqti jiqti bolmisa"... digen sozni aghzimdin chiqirip tashlidim. bu chaghda siz shelperdek qizarghiningizche yerge qariwaldingiz, men bek ensiridim, mendin ozingizni qachurup yurushingizdin,shundaq ensiridim, emma siz munasiwitimizni burunqidek saxlap yuruwerdingiz. men bek xosh boldum,emiliyette, ashu bir jumle sozdiki chirayliq qiz del mening sizge bolghan muhebbitimning eng deslepki ipadisi idi,oqush putturup ali mektepkimu ketip qaldingiz, shuning bilen sizge bolghan muhebbitim ozum bilen qaldi....
.....emma siz munasiwitimizni burunqidek saxlap yuruwerdingiz. men bek xosh boldum,emiliyette, ashu bir jumle sozdiki chirayliq qiz del mening sizge bolghan muhebbitimning eng deslepki ipadisi idi,oqush putturup ali mektepkimu ketip qaldingiz, shuning bilen sizge bolghan muhebbitim ozum bilen qaldi.


Kim bilsun? aridin bir yil ote otmey sizdin bir parche xet keldi, xetni tapshurup alghan chaghdiki hisyatimni eytip berey sizge, shu chaghda mende ikki xil chushenche peyda boldi, birinchi xil hisyat, qelbimdiki muhebbetning oyghinishi, ikkinji xil hisyat, shagirtning ustazigha bolghan seghinishi, men shundaq rohi halet ichide xetni oqup shundaq hayajanlandim. shu kechisi hayatimdiki eng guzel,emma eng musheqetlik bir keche boldi, uning guzelliki sizningmu meni yaxshi korishingizde bolsa , uning musheqetliki, kozumde uyqu kelmigenlikide idi.
shuningdin keyin men xetimning beshida eytip otkunimdek, xizmet bilen hisyat qaynimida, eqil bilen hisyat jengliride qaymuqup yurdum, xisletlik bir ana beshimni silidi, manga eqil korsetti, hikaye eytip berdi, shuning bilen mendiki siqilishi, ikkilinish gumanlinish tumanliri bara-bara yoqilishqa bashlidi. wujudumda ezeldin mewjud bolghan gheyret-shija'et bixliri qayta unip chiqishqa bashlidi. umud- ishenchike tolghan kozlirim qayta yenishqa bashlidi. "xisletlik ana" hikayisini men sizge keyin eytip berimen.
Eqide, menmu sizni yaxshi korimen, chin yurukumdin yaxshi korimen,sizsiz yashiyalmaydighanliqimni bara-bara his qiliwatimen. qelbimdiki orningiz taghdinmu igiz hem mustehkem. qelbimdiki bu mezmut hem mustekem qorghanni hichkim xaniweyran qiliwetelmeydu. hichkim xaniweyran qiliwetelmeydu, kukum-talqan bolup ketishke razimenki, bu qorghan'gha hergiz asiyliq qilmaymen! yurukum pichirlawatidu,u sizge intiliwatidu, siz uchun soqiwatidu,men bugun sizge qelbimni yirtip-yirtip korsetmekchimen.bilsingiz, uning yirtilghan her bir parchisida sizning ismingiz bar, uning her bir qildam tomirida sizning bir putun jismingiz bar, uning her bir tepekkur boshliqida sizning sayingiz bar!.....
Jenim Eqide! hesh-pesh diguche mane tetilmu az qaldi. tetildin burun yeningizda peyda bolushqa sizge wede berimen. ishiningki, xetimni tapshurup elip ikki kundin keyin Meni yeningizda korisiz. siz bilen didar korushkende nurghun geplerni dep berimen. Xeyr, korushkiche aman bolung!
Sizni chin yurukumdin soyip:
Yadikar
2000-yil 20-iyon."

Xetni bir qanche qetim oqup chiqtim, andin aldin teyyarlap qoyghan chirayliq konwirtqa nepis qatlap selip aghzini chaplidim-de, chiraghni ochurdum.
Eqide ikkimiz qoltuqliship ketiwatimiz, Men uning'gha "xisletlik ana" hikayisini eytip beriwatimen, u anglap wiliqlap kuliwatidu, mane ,qizil tagh baghchisighimu yetip kelduq, biz qol tutuship taqqa yamashtuq.... kozni yumup achqiche ozimizni tagh choqqisida kordun. tagh choqqisi ustide mezmut ghadiyip turghan eng igiz qoram tash ustige teste chiqip, bir birimizge mehkem gireleshtuq. andin kop kok asman'gha zoqmenlik bilen baqtuq, komush reng illiq nurini bu xisletlik zimin'gha sexiliq bilen chechiwatqan behriban quyashqa qariwiduq, u bizge qarap tatliq kulumsiridi, beshini qayhilliq bilen lingshitip,bizge chin konglidin bexit tilidi. biz cheksiz bexitke chomgen halda Urumchining guzel menzirisini qanghuche tamasha qilduq. ghulichimizni keng echip qattiq towliduq.:
-- Hay! ademler! bizge qaranglar! bugun biz silerge shuni jakalaymizki, biz muradimizgha yettuq! soygu gulimiz pureklep echldi, biz dunyadiki eng bexitlik bir jupler hesaplinimiz! biz bugundin bashlap muhebbetning yalqunluq milodiyesini ozimizning emili herkiti arqiliq yangritimiz! mane qaranglar!.......
Ikkimiz goya yogimechtek chirmiship,qiya tash ustide ajiralmas gewdige aylanduq. lewlirimiz bir-birige mehkem chaplashti......

 

Hepte axiri bolushigha qarimay, bugun su usti baghchisi tolimu qizip ketken idi. Iyonning axirqi kunliri bolghachqimu hawa intayin issiq idi. gerche shundaq bolsimu, bu yerdiki seyli-sayahetchilerning koplikige adem heqiqeten heyran qalatti. kongul echish oyun turlirining belitimu shundaq qis idi. kishiler ochrette turuship aldirashliq bilen belet setiwelishatti. ikki qolwaqning belitini ming teste setiwaldim, top ichidin sughurlup chiqip, bir chette qarap turghan Eqidening yenigha keldim.
-- Eqide, yurung, Mensizni zumrettek suzuk kol menzirisidin qan'ghuche hozurlanduray.
--Maqul.
Men uning yumshaq hem nazuk qolini mehkem tutup,qolwaqqa chuship ornini cheksiz bexitke tolghan kozlirim arqiliq ima qildim. uning kozliridinmu shundaq kuchluk, shundaq sehirlik nur uchqunliri chaqnawatqandek qilatti. yoghan alqinim ichidiki nazuk hem umaq qolliri choghdek qizziq idi, yenik-yenik titireytti.
Zumrettek suzuk kol yuzide qolwaqqa olturup ketiwatimiz,u kol etirapidiki guzel menzirilerni tamasha qilghach, pat-pat manga yer tegidin qarap qoyidu,Men bolsam, uningdin kozumni uzelmeymen,goya ozemni jennetke kirip qalghandek his qilimen. Xudadin meng'gu kech bolmaslighini, uning bilen meng'gu mushundaq yeqqin, amiraq otup ketishni tileymen,U ilgirikidin nechche hesse chirayliq bolup ketken idi.zilwa qamiti herqandaq erkekni ozige jelip qilatti,men uning kishini bir omur ozige lal qilalaydighan guzel ruxsarigha zoqmenlik blen qarap ichimde uningdek guzel qiz bilen muhebbetleshkenlikimdin tolimu xursen boldum, uningdin ayrilip qelishtin qoruqtum,shundaq chirayliq bir qizning ozidin nechche yash chong mendek bir adettiki oqutquchini tallighanliqidin heyran qaldim. U ,bu guzel ruxsari arqiliq xizmet orni yaxshi, ozi kelishken,muashi yoqiri bire yigitni choqum tapalaytti, uningda yalghuz guzel ruxsarlar bolup qalmay, yene texi kishige tengleshturgili bolmaydighan eqil paraset, edep exlaq,shermi hayamu xeli yeterlik idi."towwa, deymen ichimde, perishtige uchurudummu nime? jennettiki perishtilerdila mushundaq hosun-xuluq bolidighan yaki bu xudayim manga ewetken hor-perimidu? shundaq tepsili kuzetsengmu uningdin qilche ewenlik tapalmaysen, ademge amet uch qetim kelidu. dep anglighan, ya ashu ametning biri mushumikine? eger shu bolsa choqum ching tutushim ,qedirlishi kerek. uningdin ayrilsam, qandaq yashashnimu tesewur qilalmaymen. ah! xuda! men nime digen ametlik-he!"
--nime oylawatisiz?
Eqidening qongghuraqtek awazi xiyalimni boliwetti.
--hichnime oylimidim..
-- shu qarisam, kozingiz manga qarap qetip qaptu, choqum meni oylidingiz ,shundaqmu ?
U shundaq dep tatliq kuldi, ah! uning kulgendiki chirayimu shundaq umaq, shundaq sehirlik idi,uning'gha bolghan amiraqlighim teximu ashti.
--kolning guzel menzirisige, kol ustide lerzan uchup yurgen beliqchi qushlargha qarap chongqur xiyalgha petip ketiptimen,- didim uning bir jup shehla kozige zoqmenlik bilen beqip.
-- shu chongqur xiyalliringizning ichki qatlimida nimini kordingiz?
-- sizni, sizni kordum. sizni perishte siyaqida kordum. siz aqqugha aylinip koz aldimda peyda boldingiz. kozni yumup achqiche guzel perishtige aylandingiz, sizni korip men hoshimdin kettim.....
-- hahahah...... hoshingizdin ketkiche, manga qarap qetip qaptikensiz-de.
u kulkidin toxtap, manga chongqur muhebbet bilen tikildi,bir jup kozdin men ezeldin korip baqmighan ajayip nur uchquni chaqnidi. qelbim zeretlinip, yurukum qepidin chiqip ketidighandek tez-tez soqatti. qolwaqmu kol ottursida toxtap qalghan bolup, ikki yurekning muhebbitige hemdep boliwatqandek, su yuzide lerzan chayqilatti. etirapta bizge oxshash uzup yurgen ashi-meshuqlarnimu , sayahet kemilirige olturup kol menzirisini tamasha qiliwatqan sahayetchilernimu uchurtishqa bolatti.
-- hich ishen'gum kelmeywatidu.- didi Eqide jimjitliqni buzup.
--Nimige? -- soridim men sel heyran bolup.
-- Xuddi chush koriwatqandek boliwatimen, riyalliqni qobul qilishqa ajizliq qiliwatamdinkin tang, goya ozumni jennetke kirip qalghandek his qiliwatimen.
Nime digen oxshashliq he? umu mendek oylaptu emesmu? ah, xuda! men bilen oxshash nepeslinidighan bir guzel perishtini yenimgha ewetkining'ge kop rexmet. uning'gha men'gu saqid bolup, manga qilghan yaxshiliqing'gha jawap qayturumen!
Men uning'gha tikildim, u teximu ulughwar tuyulup ketti.shu tapta xuddi goya hemme nerse yoqilip, ikkimizla qalghandek, hichqandaq adimizat yoq qesirde muhebbetning shirin minotlirini otkuziwatqandek his qiliwatattim. uning meng'gu mangila tewe bolishini umud qiliwatattim. qolwaqta bir birimizge qariship udulmu udul olturghan iduq, Men sella teshebuskar bolsam ikkimiz bir gewdige aylinip ketettuq, biraq men uni renjitip qoyishtin qorqattim, eger u mening ozini tutuwalalmaydighan, aldirang'ghu mijezimdin renjip qalsa, men uni tashlap yashiyalmaydighandek, ozumni mushu kolge tashlap oliwalidighandek qilattim. men uni shu derijide yaxshi korip qeliwatattim.
-- yene nime xiyal qilip kettingiz, Yadikar?- didi u xiyalimni bolup hem korushkendin keyinki tunji qetim ismimni atap.
-- nawada ,sizdin ayrilip qalsam, ozumni mushu kolge tashlap oliwelishni........
-- aghzingizni ushutmeng!- uning umaqqine alqini aghzimgha yinikkine chaplashti. ajayip shirin sezimdin wujudum lerzige keldi. aghzimgha chaplan'ghan ashu sehirlik alqinini yoghan alqinim bilen mehkem tutup yuksek hayajan bilen soydum. uning qoli yenik yenik titiridi, emma tartiwalmidi, men uning qolidin tutup asta ozumge tarttim. u men terepke asta asta suruldi,kozlirimiz cheksiz teshnaliq ilkide telmurushetti,arliqimiz bara-bara yeqinlishatti, teniqlirimiz oz ara uruldi,nepeslirimiz jiddileshti, yurek retimimizmu tezleshti.alliqachan hayatimning bir qismigha aylinip bolghan Eqide bilen kozni yumup achquche bir gewdige aylanduq. u baghrimda yenik yenik nepes alatti,shu tapta putun kol yuzi jimjitliqqa chomgendek qilatti,Men awal uning pishanisige, andin yuzlirige, boyunlirigha mehrim bilen yenish yenishlap soydum.axiri uning otluq lewlirige lewimni bastim, lewlirimiz xeli uzun'ghiche ajimidi. her ikkimiz kozimizni yumuwalghan bolup, shu tapta putun dunyani unutqaniduq.
Qanchilik waqit otkinini bilmeyttuq, bir jup beliq alghuchning yenimizdinla bir taldin beliqni chishlep palaq puluq qilip asman'gha koturulgendiki awazi peyzimizni buzuwetti. Eqide quchughimdin beshini koturup manga qaridi-de, willide qizirip ketti. ah, xuda! uning qizarghan chaghdiki qiyapitimu janni elip jang'ghalda qoyghandek sehirlikken emesmu? heliqi bir jup beliq alghuchni ichimde nechchini tilliwettim. set qopal awazi bilen peyzimizni qachurmighan bolsa, uni baghrimgha teximu uzun tengiwalattim emesmu?
-- Jenim eqide- didim uning kozlirige chongqur muhebbet bilen tikilip- bilemsiz sizdin ayrilsam yashiyalmaydighandek qilimen.
-- rastmu?
-- sizni jenimdinmu eziz korimen, uning'gha mushu kok asman guwah. emdi sizsiz yashiyalishimni tesewur qilalmaymen.
-- undaq adem meni xet yazduruwerip qiynimisingiz bolmamdu?- didi Eqide nazlinip,- men ozemni ashkarlimighan bolsam,bu otni meng'gu ichingizde saqlap otup ketemtingiz?
-- siz bilemsiz, bu ot haman partilaytti. u partilisa, hichqandaq kuch tosup qilmaytti..
-- otingizning partilishini kutup yatqan bolsingiz, kechikettingiz, u herqanche partilighan bolsimu qimmiti qalmaytti.
-- bu nime diginingiz?- sel azablinip soridim.
-- sizge bolghan muhebbitim her qanche kuchluk bolsimu,sizdin sada chiqmisa beribir netijilik bolmaytti. men sizge uzuldurmey telep xeti yeziwatqan shu minotlarda, mangimu uzulmey telep xetliri kelip turatti. bir biridin tesirlik yezilghan bu xetlerni oqighan herqandaq tash yurek adem erip ketmey qalmaydu. eger sizdin yene sada chiqmighan bolsa......
-- helimu yaxshi waxtida jawap yeziptimen-he?
-- waxtida emes, kechikip yazdingiz, uch parche xetimge aran bir parche xet yazdingiz.
-- men shunga heliqi "xisletlik ana" gha alahide rexmet eytimen, eger uning ilhami bolmighan bolsa, sizdinmu ayrilip qalarkenmen bilemsiz,u sizni perishtige oxshatqan.
-- ashu "xisletlik ana" hikayisini bir sozlep beringe.
-- maqul, sozlep berey.
Men uningdin tunji parche xet kelgendin buyanqi sezgureshturemni, ikkilinish,siqilishlirimni, Risalet xanim bilen sirdashqanliqimni, uning zor derijide qollishi we ilhami bilen jawap xet yazghinimni tolimu tepsili hem tesirlik qilip sozlep berdim, u hikayemni zen qoyip anglidi.
-- dimek, xizmetni tashlap keldingiz denge,dersingizni kim otup qoyar emdi?
Eqidening bu suali arimizdiki jimjitliqni yene buzdi.
-- U ning karayiti chaghliq, ensirimeng, - didim uni xatirjem bolushqa dewet qilip.- hazir mewsumluk imtihan eliniwatidu,men bolmighan'gha mektepning ishliri toxtap qalmaydu,men komsiye bolsammu imtahan oxshashla eliniweridu. hemmidin muhimi sizning imtahaningiz, buningdin otelmisem, bu dunya manga dozaqtek tesir beretti. qeni denge, men imtahandin ottummu?
-- 60 nomir bilen ottingiz.
-- aran shunchilikmu?
-- qalghan 40 nomurluq imtahan texi aldingizda,her halda layaqetlik boldingiz,100% layaqetlik bolishingiz uchun teximu tirishchanliq korsitishingiz kerek.
-- qandaq tirishimen?-- didim chaxchax qilip.
-- manga toxtimay xet yazisiz, telfun berisiz, pat-pat yoqlap kelisiz, biraq bularni xizmetke tesir yetkuzmey qilisiz. bugunkidek xizmetni tashlap kelsingiz,10 nomir tartimen.
-- bolidu,men bu jazani qobul qilimen.
-- undaqta bashlishayli.
-- baghlashsaq bashlashtuq.
U chimchilaq barmiqini chiqardi, menmu ong qolumning chimchilaq barmiqini chiqardim. ikki barmaq oz ara kirishturuldi, qelib rishtimiz ching baghlandi.
                              2006.4.26 (Torgha yollighuchi Tumarim)
************************************************************************************************