Embedded Files
Lê Ngọc Phượng
"Dona Dona" hay "Donna Donna" (דאָנאַ דאָנאַ "Dana Dana", דאָס קעלבל "Dos Kelbl"=The Calf/Con Bò) là một ca khúc nhạc đồng quê trữ tình nổi tiếng trên khắp thế giới với hai phiên bản tiếng Anh và tiếng Pháp được chọn nghe nhiều nhất. Nguyên thủy, bài hát tên là Dana Dana, được viết riêng bằng tiếng Yiddish (Do Thái) cho vở nhạc kịch "Esterke" vào khoảng năm 1940-1941 ở Mỹ, do Sholom Secunda phổ từ thơ của Aaron Zeitlin.
Sholom Secunda, sinh năm 1894, là người Do Thái sinh tại Ukraine (Ucraina thuộc Nga).
Năm 1907, giống như nhiều người Do Thái khác của Đế quốc Nga, ông di cư sang Hoa Kỳ với gia đình của mình sau hàng loạt cáccuộc tàn sát làm rung chuyển khu vực vào năm 1905.
Aaron Zeitlin,(sinh năm1898 tại Uvarovichi – 1973 định cư ở New York), là nhà thơ người Do Thái Ba Lan con của nhà văn Do Thái nổi tiếng Hillel Zeitlin .
Bài thơ viết bằng tiếng Yiddish (Do Thái)
Dona dona (Lisa Fishman in yiddish )
Sholom Secunda,Aaron Zeitlin và Teddi Schwartz
Phiên bản đầu tiên tiếng Anh do chính tác giả dịch, kể về tâm sự của một chú bò con, bị đem ra chợ bán, và ước vọng tự do.
Phiên bản tiếng Pháp, là câu chuyện của một bé trai có ước muốn trở thành người lớn, nhưng khi đạt được giấc mơ cậu lại hối tiếc vì đã vứt bỏ quãng đời thơ ấu quá đỗi đẹp đẽ.
Bài hát được viết lại lời bằng nhiều thứ tiếng khác nhau, có thể kể dưới đây một số phiên bản rất thành công: tiếng Anh, Đức,Hebrew, Nhật, Nga, Pháp và Việt. Các ca sĩ và nhóm nhạc thể hiện thành công: André Zweig, Joan Baez (Anh), Donovan, Chava Alberstein, Esther Ofarim, Theodore Bikel, Karsten Troyke, Hélène Rollès song ca với Dorothée, Claude François (Pháp). Ở chuyển thể opera, Lisa Fishman đã hát một phiên bản rất ấn tượng, được phát trên sóng năm 2001 trên kênh Jewish Entertainment Hour, đây là một chương trình truyền hình New York. Bài hát này cũng được chọn làm nhạc phim hoạt hình "Revolutionary Girl Utena" (anime).
Tại Hàn Quốc, chính quyền quân sự thời đó cấm phổ biến phiên bản bài hát này vì nó được viết để tuyên truyền tư tưởng cộng sản.
Secunda là người đầu tiên dịch bài hát sang tiếng Anh nhưng bản này không gây được tiếng vang. Vào khoảng năm 1956, Arthur Kevess và Teddi Schwartz dịch lại bài hát với tên "Donna Donna" và gây một chấn động lớn trong làng giải trí.
Bài hát trở thành nổi tiếng qua giọng hát của Joan Baez năm 1960 [2] và Donovan năm 1965; tiếp đến nó xuất hiện trong album tổng hợp mang tựa "More Chad & Jeremy" (1966), và do chính bộ đôi này hát.
Hai tác giả chính của bài hát không giải thích rõ ý nghĩa tựa đề bài hát. Nhưng theo phân tích của nhiều người Donna, Dona,Dana.. nhiều khả năng tên con bò vì theo bản dịch đầu tiên của chính tác giả Secunda là lời kể tâm sự của một chú bò trên đường bị đem ra chợ bán và ước mơ tự do.
Hiện tại không ai biết chính xác tác giả của bản dịch tiếng Pháp, nhưng trong tiểu sử của ca sĩ Claude François ,là người đã đưa bài hát này đến với công chúng Pháp, thì tác giả viết lời Pháp chính là Vline Buggy và Claude François.
Bản Tiếng Anh (dịch từ tiếng Do Thái Yiddish) của Kevess & Schwartz
(Trình bày :Joan Baez, Donovan)
On a wagon bound for market
There's a calf with a mournful eye.
High above him there's a swallow
Winging swiftly through the sky.
Điệp khúc:
How the winds are laughing
They laugh with all their might
Laugh and laugh the whole day through
And half the summer's night.
Donna Donna Donna Donna Don
Donna Donna Donna Donna Don
Donna Donna Donna Donna Don
Donna Donna Donna Donna...
"Stop complaining", said the farmer,
"Who told you a calf to be?
Why don't you have wings to fly away
Like the swallow so proud and free?"
(Điệp khúc)
Calves are easily bound and slaughtered
Never knowing the reason why
but whoever treasures freedom,
like the swallow has learned to fly.
(Điệp khúc)
Ẩn dụ của bài hát chính là lời thở than của dân tộc Do Thái về cuộc sống lưu vong vô tổ quốc, và tiếc cho những dân tộc khác, có tự do, như chim én kia bay lượn trên trời kia, mà không biết trân quí.
Bản tiếng Pháp:Donna, Donna
(Trình bày Claude Francois)
Il était une fois un petit garçon
Qui vivait dans une grande maison
Sa vie n'était que joie et bonheur
Et pourtant au fond de son cœur
Điệp khúc:
Il voulait devenir grand
Rêvait d'être un homme.
Chaque soir il y pensait
Quand sa maman le berçait
Donna Donna Donna Donna
Tu regretteras le temps
Donna Donna Donna Donna
Où tu étais un enfant...
Puis il a grandi, puis il est parti
et il a découvert la vie
Les amours déçues, la faim et la peur
et souvent au fond de son cœur
Điệp khúc:
Il revoyait son enfance
Rêvait d'autrefois
Tristement il y pensait
et il se souvenait
Donna Donna Donna Donna
Tu regretteras le temps
Donna Donna Donna Donna
Où tu étais un enfant...
Parfois je pense à ce petit garçon,
Ce petit garçon que j'étais
Bản này có nội dung khác hẳn, không "ăn nhập" gì đến ý nghĩa của nguyên bản. Có thể nói đây cũng giống như Trưng Vương Khung Cửa Mùa Thu của Nam Lộc viết trên giai điệu của bài Tell Laura I Love Her, hay Mây Lang Thang của Trường Kỳ viết trên giai điệu bài A Cowboy's Work Is Never Done.
Về phần tiếng Việt, có 2 phiên bản, một với tựa đề Tiếc Thương do Tuấn Dũng (ban nhạc Mây Trắng) viết trong thập niên 60, một với tựa đề Donna Donna do Trần Tiến viết năm 1992
Tiếc Thương (Lời Việt Tuấn Dũng)
(Trình bày: Tuấn Dũng, Như Quỳnh , Ban Mây Trắng, Elvis Phương, Kiều Nga)
Ánh đèn vàng hiu hắt, khói trầm cay đôi mắt.
Em nằm đó sao thôi cười thôi nói?
Dáng buồn còn vương nét. Mắt huyền giờ đã khép.
Em nằm đó như đang mơ mộng gì.
Điệp khúc:
Em theo mây bay quên cuộc đời, đời đầy nghĩa thương đau.
Mây đưa em bay đi tìm trời, và nơi đó em có nhớ tôi.
Em ơi em ơi em, hỡi người yêu dấu!
Sao em yêu vội sớm ra đi.
Em ơi em ơi em, hỡi người yêu dấu!
Đau lòng thay phút giây xa rời.
Tiếng đàn ai buông lơi, tiếng đàn như tiếng khóc
rung từng phím tơ não nùng ai oán.
Khiến lòng tôi thổn thức, khiến lòng tôi ray rức.
Môi mặn đắng nước mắt thương tiếc nàng
Điệp khúc:
Em theo mây bay quên tình người,
người đầy những dối gian.
Mây đưa em bay đi về trời, và nơi đó mong em nhớ tôi.
Em ơi em ơi em, hỡi người yêu dấu!
Sao đôi ta vội sớm chia ly!
Em ơi em ơi em, hỡi người yêu dấu!
Thế rồi tôi mất em suốt đời!
Bài này không theo nội dung tiếng Anh hay tiếng Pháp, nhưng lời Việt rất phù hợp với giai điệu có sẵn. Nó đã được Việt hóa hoàn hảo! Và bài này làm tôi nhớ đến bài Clemetine mà Phạm Duy viết lời Việt:
"...
Em đã khuất núi,
Em đã qua đời,
Buồn gớm ghê rồi Clementine..."
Donna Donna
(LV Trần Tiến)
(Trình bày:Tam ca Áo Trắng )
Mái nhà xưa yêu dấu, bức tường rêu phong cũ
nơi cậu bé qua những ngày thơ ấu.
Muốn mình mau khôn lớn. Giữa đùa là yên ấm,
em ngồi ước mơ bước chân giang hồ.
Điệp khúc:
Mơ bay theo cánh chim ngang trời, biển xa núi chơi vơi.
Mơ bay đi khát khao cuộc đời. Một đêm nhớ tiếng ai ru hời.
Donna Donna Donna ngủ đi nhé.
Ngoài trời đường nhiều gió tuyết rơi.
Donna Donna Donna ngủ đi nhé.
Hãy nằm trong cánh tay của mẹ.
Có một người đàn ông, trước thềm nhà rêu phong
bỗng ngồi khóc nhớ những ngày thơ ấu.
Sống đời bao cay đắng, tóc bạc phai mưa nắng.
Tay đành trắng những giấc mơ thơ dại.
Điệp khúc:
Đi qua bao núi sông gập ghềnh.
Cuộc tình mãi lênh đênh.
Đi qua bao tháng năm vô tình, một đêm nhớ tiếng ru mẹ hiền.
Donna Donna Donna ngủ đi nhé.
Ngoài trời đường nhiều gió tuyết rơi.
Donna Donna Donna ngủ đi nhé,
Hãy nằm trong cánh tay của mẹ oo-ooh-oo...
Giờ này người đã khuất xa tôi. oo-ooh-oo...
Uớc ngàn năm bé trong tay người.
Bản này theo ông Hoài Nam (tác giả của 70 năm Tình Ca), Trần Tiến đã "dịch sát nghĩa" bản tiếng Pháp của Claude Francois. Tuy nhiên tôi thấy Trần Tiến cũng theo đó mà "bỏ xa" nguyên tác (là bản tiếng Anh dịch từ tiếng Do Thái), và phần Việt ngữ thì có phần gượng ép về âm và từ, nhất là giải thích một cách miễn cưỡng rằng từ donna không cần dịch vì là tiếng ru quốc tế (???), là một cách "khen lấy được"! Vả lại nếu "khen" Trần Tiến , thì không lẽ phải "chê" Claude Francois đã không "dịch sát nghĩa" bản tiếng Yiddish của Aaron Zeitlin ?
Một phiên bản khác do Mai Khôi ca (không rõ tác giả, và cũng không theo nguyên tác nào).
Thanh Lan cũng hát một bản Tiếc Thương "của mình"
Không có bản tiếng Việt nào theo được nguyên tác ban đầu! Và tôi thấy không nên so sánh 2 phiên bản lời Việt của Tuấn Dũng và Trần Tiến (như Hoài Nam). Còn nếu nói về quan điểm của tôi, sự miệt thị của ông Hoài Nam dành cho Tuấn Dũng là không công bằng!
Tháng /2015
Đọc thêm:
Donna Donna nguyên gốc là một ca khúc có tên gọi Dana Dana cho một vở nhạc kịch được sáng tác vào khoảng năm 1940-1941. Ngày nay, ca khúc được biết đến rộng rãi với nhiều phiên bản cùng mang tên Donna Donna bằng nhiều thứ tiếng: Anh, Pháp, Đức, Nga… và cả tiếng Việt. Trong đó, nổi tiếng nhất vẫn là hai bản tiếng Anh và tiếng Pháp. Bản tiếng Anh có lẽ mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc hơn bản tiếng Pháp, và cũng dễ tiếp cận hơn. Rất nhiều ca sĩ đã thể hiện Donna Donna, và hầu như mỗi người đều thành công trong nỗ lực đưa tình cảm của ca khúc đến với người nghe. Donna Donna có một giai điệu rất đơn giản ở gam Sol thứ, bất cứ ai cũng có thể hát theo dễ dàng. Mở đầu bài hát tả một bức tranh ít nhiều tạo cho ta một cảm giác lạ: On a wagon bound for market There’s a calf with a mournful eye High above him there’s a swallow Winging swiftly through the sky “Trên một chiếc xe đẩy hàng ra phiên chợ, có một chú bê bị trói mang đôi mắt thê lương. Cao rất cao phía trên chú có một con chim nhạn lướt nhanh qua bầu trời”. Một cảnh tượng đầy đối lập khiến ta thoáng buồn: chim nhạn trên cao còn bê ở dưới, chim nhạn bay được còn bê thì không, chim nhạn thật tự do trên bầu trời còn bê không có được tự do ấy. Điệu nhạc lúc trầm lúc bổng phải được kết hợp với giọng hát não nề thể hiện cảm giác buồn thảm. Và rồi đoạn điệp khúc cất cao như lời trách móc của chú bê tội nghiệp: How the winds are laughing They laugh with all their might Laugh and laugh the whole day through And half the summer’s night “Những cơn gió đang cười vui làm sao! Chúng cười với tất cả sức lực của mình, suốt cả ngày và đến tận nửa đêm mùa hạ”. Những cơn gió là những kẻ vô tâm, chúng tận hưởng sự phóng đãng của chính mình mà không để ý đến hoàn cảnh tù túng của kẻ đang mất đi tự do. Thế rồi những tiếng Donna nhẹ như than van cất lên: “Donna Donna Donna Donna… Donna Donna Donna Don…” dài tưởng như bất tận. Nhưng rồi tiếng than đó bị cắt ngang bởi giọng nói của người nông dân: “Stop complaining”, said the farmer “Who told you a calf to be? Why don’t you have wings to fly away Like the swallow so proud and free?” “Thôi phàn nàn ngay! Ai bảo mi là một con bê chứ? Tại sao mi không có cánh để bay đi như chim nhạn thật tự do kiêu hãnh?” Chú bê tội nghiệp mãi mãi không thể trả lời câu hỏi đó. Tại sao chú lại là một con bê chứ không phải là một con chim nhạn? Tại sao chú lại không thể bay? Tại sao chú phải gánh chịu số phận khổ đau trong khi kẻ khác tự do thật vui vẻ? Những câu hỏi đó ai có thể trả lời thay? Và trước khi kết thúc bài hát bằng một đoạn điệp khúc lặp lại, tác giả bài hát như muốn đưa ra kết luận: Calves are easily bound and slaughtered Never knowing the reason why But whoever treasures freedom Like the swallow has learned to fly “Những con bê thật dễ dàng bị trói và giết, chúng không bao giờ biết được lý do tại sao. Nhưng bất cứ ai cũng đều trân trọng tự do như những chú nhạn kia học cách bay vậy”. Bài hát kết thúc như một câu chuyện ngụ ngôn, đồng thoại. Đó gọi là số phận ư? Chú chim nhạn sinh ra để bay lượn tự do trên bầu trời cao rộng, những cơn gió tồn tại chỉ để thổi khắp nơi, nhưng chú bê sinh ra chỉ để bị đem ra chợ bán. Rốt cuộc sinh mạng dùng để làm gì khi mà sự tự do của bản thân còn không có được? Những cơn gió, chú chim nhạn đã có sẵn tự do, làm sao hiểu được cảm giác tù túng của chú bê tội nghiệp? Chỉ có chú bê và người nông dân là hiểu được và trân trọng thực sự giá trị của sự tự do tự tại, đáng tiếc là bê con không bao giờ có được sự tự do vô cùng quý giá ấy. Cảm giác tự do… thật sự rất tuyệt vời.
Gối Yêu | http://goiyeu.net/donna-donna-khat-vong-tu-do/
Đọc thêm:
Donna Donna được dịch hoặc đặt lời hát mới bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau, và trở thành một ca khúc dân gian được ưa chuộng khắp nơi trên thế giới, đặc biệt ở Đức, Pháp, Nga, Nhật.
Tại Pháp, Donna Donna được ca nhạc sĩ Claude Francois đặt lời bằng tiếng Pháp với nội dung hoàn toàn khác với ca khúc nguyên thủy.
Nhắc tới Claude Francois, quý độc giả yêu nhạc Pháp thuộc lứa tuổi “baby boomers” (ra chào đời sau Đệ nhị Thế chiến) hẳn còn nhớ anh là một tên tuổi được ái mộ hàng đầu ở Pháp và các quốc gia nói tiếng Pháp, có lẽ chỉ đứng sau Johnny Halliday. Chúng tôi sẽ có dịp viết thêm về Claude Francois trong tương lai khi giới thiệu bản Comme d’habitude – ca khúc đã được Paul Anka đặt lời tiếng Anh với tựa My Way, và trở thành ca khúc “nhãn hiệu cầu chứng” của Frank Sinatra.
Claude Francois là một người đa tài, vừa sáng tác vừa trình diễn, đặt biệt là những ca khúc ngoại quốc thịnh hành do anh đặt lời Pháp, trong đó có bản Donna Donna.
Lời hát do Claude Francois đặt nghe như một bài hát ru, kể chuyện một cậu bé sống đầy đủ, hạnh phúc trong một ngôi nhà to đẹp, nhưng trong lòng lúc nào cũng khao khát sớm được trở thành người lớn; thấy vậy bà mẹ thường vừa bẹo má cậu vừa nói: “Rồi đây, con sẽ nuối tiếc những ngày ấu thơ”.
Năm tháng trôi qua, cậu bé ngày xưa ấy nay đã trở thành một người đàn ông mỏi mòn, xác xơ, tơi tả sau khi trải qua bao nỗi bất hạnh trên đường đời – tình phụ, đói khổ, thất bại, bơ vơ…, và chợt nhớ lại lời mẹ ngày xưa:
Trước năm 1975, Donna Donna lời Pháp do Claude Francois thu đĩa đã trở thành một trong những ca khúc Pháp được ưa chuộng nhất tại miền Nam Việt Nam. Vào thời gian “trăm hoa đua nở” trong phong trào đặt lời Việt cho các ca khúc ngoại quốc thịnh hành (đầu thập niên 1970), Donna Donna đã được Tuấn Dũng đặt lời Việt với tựa Tiếc Thương.
Nội dung của Tiếc Thương là lời một người con trai khóc thương người yêu vừa từ giã cõi đời. Sau khi được ban hợp ca Mây Trắng của Lê Hựu Hà (thành lập sau khi ban Phượng Hoàng tan rã) thu băng, Tiếc Thương đã trở thành một ca khúc “thời trang” (mà có người còn gọi là nhạc “sến”) phổ biến bậc nhất ở miền Nam VN.
Ngày ấy tại Sài Gòn, nhiều người từng nghe quen bản Donna Donna lời Pháp đã không hài lòng cho lắm, nếu không muốn nói là bất mãn trước bản lời Việt của Tuấn Dũng. Nguyên nhân chính không phải vì lời hát khá tầm thường mà vì ý nghĩa cũng như tác động của nó: trong khi Donna Donna đem lại cho người nghe những rung cảm nhẹ nhàng, man mác, thì Tiếc Thương lại gợi tưởng những bi lụy thảm sầu – một cách khá ngô nghê, gượng ép.
Gần đây, Donna Donna lời Pháp đã được nhạc sĩ Trần Tiến ở trong nước dịch sang lời Việt. Chúng tôi viết “dịch sang lời Việt” chứ không viết “đặt lời Việt” bởi vì trên thực tế, Trần Tiến đã phỏng dịch một cách tuyệt vời bằng sự rung động của một người viết và hát du ca nổi tiếng. Nhưng có một chữ mà Trần Tiến không thể dịch, hoặc không muốn dịch, đó là “Donna Donna”. Rất có thể anh cho rằng “Donna Donna” trong bản lời Pháp đã trở thành tiếng ru quốc tế, không cần dịch và không nên dịch, cho nên anh đã giữ nguyên tựa “Donna Donna” của ca khúc và những lời ru “Donna Donna…” trong toàn bài.
Page updated
Google Sites
Report abuse