Embedded Files
Lê Ngọc Phượng
Không cần phải chờ đến thời "mở cửa",dân miền Nam mới được quyền "giao lưu" với thế giới bên kia (bức màn sắt).Ngay từ khi Hiệp Định Paris chia đôi đất nước,tại miền Nam,những tinh hoa của thế giới về khoa học, kỹ thuật cũng như về văn hóa,văn nghệ, theo sách vở ,báo chí và phim ảnh tràn vào vô hạn định khiến dân Việt không bị cách ly khỏi thế giới ,đồng thời nâng cao được dân trí.
Trong lãnh vực âm nhạc chẳng hạn,ta có thể thấy rõ sự tiến bộ từ những sáng tác của các nhạc sĩ,cũng như trình độ thưởng thức của người nghe.Ở đây ta phải ghi nhận công lao của những nhạc sĩ,những người đầu tiên biết đến giá trị của những bài hát ngoại quốc,phổ biến nó bằng lời ca Việt,và những ca sĩ hát lại (cover) ,hay có kèm theo phiên bản tiếng Việt,những bài ca thịnh hành trên thế giới.Sự hiểu biết của các tác giả và cả thính giả về âm nhạc thế giới đã nâng âm nhạc Việt lên tầm cao mới.Chúng ta không còn xa lạ với những tác phẩm cổ điển khi đã nghe qua những Dạ Khúc (Serenade /Schubert),Nhạc Chiều (Sérénata /Toselli),Mơ Mòng (Reverie/Schmann),Dòng Sông Xanh (Le Beau Danuble Bleu / Strauss),...lời Việt của Phạm Duy.Chúng ta được làm quen với nhạc Ý,nhạc Pháp,nhạc Hungary,nhạc Anh Mỹ,...từ những bài tình ca bất tử :Chủ Nhật Buồn (Sombre Dimanche_Rezso Seress/LV Phạm Duy),Lòng Người Ly Hương (La Complainte Des Infideles_Georges Van Parys/LV Hương Huyền Trinh),Ánh Mắt Liêu Trai ( Révêrie_Schumann/LV Đinh Hùng), Vũ Nữ Thân Gầy (La Cumpasita_Matos Rodríguez/LV Phạm Duy),Trở Về Mái Nhà Xưa ( Torna A Surriento_Ernesto De Curtis/LV Phạm Duy),Còn Yêu Nhau (Caminito_ Juan de Dios Filiberto/LV Phạm Duy), Đồng Xanh (Green Fields_Brothers Four/LV Lê Hựu Hà),Tiếc Thương (Donna Donna_Sholom Secunda/LV Tuấn Dũng),...
Phim ảnh cũng góp phần cực kì quan trọng trong việc phổ biến âm nhạc!Những nhạc phim được giải Oscar,bao giờ cũng được phổ biến rộng rãi bằng nhiều ngôn ngữ trên thế giới!Trước đó nó đã đi vào lòng người nghe qua vai trò khán giả của bộ phim.Sau đó mới là những phiên bản tiếng Việt!
Ta cũng không bị lạc lõng với những dòng nhạc thịnh hành,khi nghe song ngữ qua tiếng hát của những ca sĩ trẻ Elvis Phương,Đức Huy ,Tuấn Ngọc,Billy Shane,Paulo Tuấn,Tuấn Dũng,Trung Hành,Thúy Hà Tú,Cathy Huệ,Pauline Ngọc...Đó là những hương thơm từ thế giới xa xôi thổi về,để ta được thấm đậm một phần văn minh nhân loại.Ta có thể nói như vậy vì khi đến với chúng ta,các tác phẩm này đã bị thử thách bởi thời gian và qua đôi tai thẩm âm của hàng triệu,triệu người nghe nhạc trên toàn thế giới!Mỗi tuyệt phẩm đều được ghi nhận từ hoàn cảnh sáng tác,phần nhạc,phần lời,và những ca sĩ đã thành công với nó.Nghe nhạc và biết thêm tiểu sử của mỗi bài hát sẽ khiến chúng ta tăng thêm phần thú vị cũng như thỏa chí tò mò,đồng thời đóng góp thêm cho sự hiểu biết của chúng ta về cuộc sống.
Cũng là cách chúng ta tìm lại những kỷ niệm xưa khi lần đầu tình cờ phát hiện một bài nhạc hay!
Xin bắt đầu với một kỷ niệm như vậy:Bài La ballade De Davy Crockett
Đây là bài nhạc phim nói về nhân vật anh hùng Mỹ thời lập quốc.Phim dĩ nhiên làm tại Mỹ (Hollywood ?),nhưng khi chiếu ở Châu Âu,người ta phải chuyển ngữ thành tiếng Pháp,và cả bài hát cũng vậy.Ngày đó tôi đã biết (và thuộc) bài hát này qua phiên bản tiếng Pháp (mà chẳng cần biết có bài nguyên gốc (Ballad of David Crockett)...tiếng Mỹ.Nhắc đến bài này,chắc nhiều bạn còn nhớ,vì cũng như phim cao bồi,phim thần thoại (Samson & Dalida),nó là thờì thượng đối với lũ nhóc ngày đó.Sau này còn có phim The Alamo với John Wayne vào vai chính, nói về sự hy sinh của nhân vật này.
Phim ảnh lúc mới đầu chiếu ở VN phần lớn là phim Pháp,những phim Mỹ về đến VN cũng đã qua khâu trung gian là thị trường tiếng Pháp,đã chuyển âm tiếng Pháp,và những diễn viên tài tử Mỹ được gọi tên theo cách phát âm Pháp.Clark Gable chẳng hạn,người VN thời đó biết đến đại tài tử này qua "tên Tây" của ông!Elizabeth Taylor,Robert Taylor cũng vậy,đâu ai cần biết quốc tịch Anh hay Mỹ,tất cả đều gọi theo cách phát âm ...Tây.
Ngày đó tôi tôi khoảng 13,14, chơi với mấy nhỏ trường Tây và được chúng "truyền lại" bài Davy Crockett này.Lúc đầu cứ tưởng đây là một nhân vật kiểu người hùng Tarzan
Si courageux que quand il était p'tit
Il tua un ours du premier coup d'fusil
Thậm chí hát cái câu
Il était né dans le Tennessee
mà vẫn nghĩ đây là nhân vật ..."huyền thoại"!
Lại còn chẳng biết le Tennessee là ở cái xứ sở nào ?
Cho đến khi coi Battle of Alamo!
Xin mời nghe lại:
qua tiếng hát của Annie Cordy với những trích đoạn của loạt phim truyền hình Davy Crockett, King of the Wild Frontier do Walt Disney thực hiện
Nhạc do George Bruns
Lời do Thomas W. Blackburn
Y avait un homme qui s'appelait Davy
Il était né dans le Tennessee
Si courageux que quand il était p'tit
Il tua un ours du premier coup d'fusil
Davy, Davy Crockett, l'homme qui n'a jamais peur
A quatorze ans il s'était perdu
Dans un désert vaste et inconnu
Pendant dix jours il marcha vers le Sud
Sans rien manger qu'un petit peu d'herbe crue
Davy, Davy Crockett, l'homme qui n'a jamais faim
Pendant la guerre contre les indiens
Il combattit tout seul contre vingt
Ayant une flèche plantée dans une main
Il l'arracha avec son autre main
Davy, Davy Crockett, l'homme qui n'a jamais mal
Dans la forêt au cœur de l'hiver
Quand il chassait les loups et les cerfs
Le torse nu et les bras découverts
Il s'en allait riant des courants d'air
Davy, Davy Crockett, l'homme qui n'a jamais froid
Quand les Peaux-Rouges demandèrent la paix
Davy serra la main qu'ils tendaient
Avec les chefs il fuma le calumet
Mais sans rien boire, pas même un verre de lait
Davy, Davy Crockett, l'homme qui n'a jamais soif
On l'présenta pour les élections
Et ses discours remuaient l'opinion
Il était là dans toutes les réunions
La tête froide malgré son émotion
Davy, Davy Crockett, l'homme qui n'a jamais chaud
C'était un homme qui s'appelait Davy
Tout le monde ici se souvient de lui
Face au danger, à la peur, à la nuit
Face au devoir, à la mort, à la vie.
Davy, Davy Crockett, l'homme qui n'a jamais fui.
Một con người như vậy nếu không là huyền thoại,...mới lạ!
Sau này có dịp về Tennessee,trực nghĩ lại bài hát xưa,tôi tìm thêm tài liệu về bài ballad này ở Mỹ.
Bài nguyên thủy tiếng Mỹ được xếp loại Folk song (dân ca),được thu âm năm 1954,đứng đầu bảng trong 8 tuần lễ từ March 26, 1955–May 14, 1955.
Born on a mountain top in Tennessee,
greenest state in the land of the free
Raised in the woods so's he knew ev'ry tree,
kilt him a b'ar when he was only three
Davy, Davy Crockett, king of the wild frontier!
In eighteen thirteen the Creeks uprose, addin'
redskin arrows to the country's woes
Now, Injun fightin' is somethin' he knows,
so he shoulders his rifle an' off he goes
Davy, Davy Crockett, the man who don't know fear!
Off through the woods he's a marchin' along,
makin' up yarns an' a singin' a song
Itchin' fer fightin' an' rightin' a wrong,
he's ringy as a b'ar an' twic't as strong
Davy, Davy Crockett, the buckskin buccaneer!
...(+)
Còn đây là tại liệu về phim Đồn Alamo ,nơi kết thúc sự nghiệp anh hùng của Davy Crockett,con người không biết sợ,không biết ...đói,biết khát,không biết nóng,biết lạnh,không ốm đau ...(!).Con người này có thể so sánh được với người hùng ...Lê Văn Tám!
Có bạn nào còn nhớ không nhỉ ?
Nói đến Tennessee,lại nhớ tới thủ phủ Nashville của nó,nơi được coi là cái nôi của nhạc đồng quê Mỹ (nhạc country,còn được gọi đùa là nhạc sến Mỹ),ở đó thường xuyên có tổ chức những ngày hội âm nhạc toàn Mỹ (CMA Music Festival).
Mà nhắc đến nhạc Đồng Quê,không thể không nhắc tới bài Tennessee Waltz,nổi tiếng từ hồi 1950 với giọng ca của Patti Page.
Tennessee Waltz (Pee Wee King & Redd Stewart/1946)
I was dancin’ with my darlin’ to the Tennessee Waltz
When an old friend I happened to see
I introduced her to my loved one and while they were dancin’
My friend stole my sweetheart from me
I remember the night and the Tennessee Waltz
Now I know just how much I have lost
Yes, I lost my little darlin’ the night they were playing
The beautiful Tennessee Waltz
I remember the night and the Tennessee Waltz
Now I know just how much I have lost
Yes, I lost my little darlin’ the night they were playing
The beautiful Tennessee Waltz
Oh, the beautiful Tennessee Waltz.
Ở bài này,Patti Page đã đi tiên phong trong việc ghép giọng của chính mình bằng cách thu âm 2 lần,lần đầu là giọng chính,lần sau là giọng bè thu chung với giọng chính của chính mình ( thu trước đó).Xin mời nghe bản thu ghép:
Tennessee Waltz (Patti Page/hát ghép)
Bài này cũng mang lại thành công cho nhiều ca sĩ khác trên thế giới như như Anne Murray (Canada/pop), Alma Cogan (Anh/phong cách Rock)...,dĩ nhiên phải có ban The Shadows (New Wave) và "ông hoàng" Elvis Presley.
Bài này du nhập vào Việt Nam khoảng giữa thập niên 1960, qua các làn sóng điện của đài phát thanh quân đội Hoa Kỳ tại Việt Nam.
Người ta nói nhạc đồng quê là nhạc sến Mỹ kể cũng không sai,vì lời ca thì đơn giản (sến),giai điệu dễ hát dễ thuộc.Và bài này đã được các nhạc sĩ Việt Nam "chấm" để viết lời Việt,đầu tiên là Y Vân,với tựa đề Tình Mỏng Manh vào năm cuối thập niên 1960.
Tình Mỏng Manh ( Tennessee Waltz / LV Y Vân/Duy Trác/Mây Hồng 4).Bài này Duy Trác hát chậm (theo phong cách country,khác với Patti Page hát nhanh hơn theo phong cách pop)
Một bài khác có tựa Điệu Buồn do Trường Kỳ viết lời Việt (Bài này không tìm được bản thu)
Nhưng thành công nhất phải là bài Điệu Luân Vũ Dang Dở của tác giả khuyết danh qua giọng ca của Vy Vân (phong cách pop giống Patti Page)
Điệu Luân Vũ Dang Dở (Tennessee Waltz / LVKD/Vy Vân).
Elvis Presley là vua của Rock &Roll ,là hoàng tử của hàng triệu con tim phụ nữ và cả... nam giới,trong đó có anh bạn Phạm Ngọc Phương ở Sài Gòn .Anh đã lấy tên ông vua làm nghệ danh cho mình:Elvis Phương.
Điều đó không đáng nói!Vì Elvis Presley còn là thần tượng của cả The Beatles!
Tuy vậy,Elvis Presley ở Tennessee (Memphis),nhưng không nổi danh nhờ bài Tennessee Waltz.Và những bài anh nổi danh (Take My Hand,Preciuos Lord),hay được sự ngưỡng mộ của The Beatles (Heartbreak Hotel),lại không quen thuộc với thính giả Việt thời bấy giờ.Nhưng nhạc tình của anh ,những bản nhạc đơn giản từ lời ca đến âm điệu như Love Me Tender,Are You Lonesome Tonight,It Now Or Never,I can't Help Falling With You,Don't Be Cruel,Blue Suede Shoes,...thì không ai trong chúng ta không biết ít bài!
Thực ra đó không phải là ý thích riêng của đám trẻ Việt.Trong top 10 của Elvis (theo thính giả Tây),ta biết quá nửa.Vậy nhưng hiếm thấy ca sĩ Việt (giám) hát lại (cover) các bài của Elvis,(trừ Elvis Phương, và hát khá giống).Các nhạc sĩ cũng không mặn mà đặt lời Việt . Hình như là vì người ta biết cả (nguyên bản) rồi,giới thiệu chi nữa!Những bản nhạc của ca sĩ Mỹ khác như Neil Sekada,chẳng hạn,lại được "chọn" để viết lời Việt ,như bài You Mean Every Thing To Me (Em Là Tất Cả/Đức Huy),hay Oh Carol (Hỡi Em Yêu/KD),....Chưa ai làm một thống kê có bao nhiêu bản lời Việt như thế,và có phải toàn là những tuyệt phẩm, hay chỉ như nhạc thời trang,thịnh hành một thời (không phải là nhạc phổ thông_pop), tôi không biết,và cũng không cần biết .
Chuyện đó dành cho những nhà nghiên cứu âm nhạc như ông Hoài Nam,tác giả của 70 năm tình ca,hay ông Nguyễn Sĩ Hạnh, người của những câu chuyện âm nhạc mà tôi đã có dịp "viện" đến trong bài về Từ Dung.Ở đây tôi chỉ quan tâm đến những bản nhạc có tầm ảnh hưởng lâu dài và rộng khắp đối với những người nghe nhạc "bình thường" như tôi và các bạn để giới thiệu trong lượt bài "Hương Xa" tiếp theo hầu đóng góp cùng các bạn cho vườn nhà .
Tháng 11/2014
Page updated
Google Sites
Report abuse