Lễ hội Loi Krạ-thôông

Lễ hội Loi Krạ-thôông 



Một tháng sau khi kết Hạ (kỳ tu kín của các tăng ni Phật giáo), vào những ngày trăng sáng và tròn nhất trong tháng 12 theo âm lịch Thái Lan, thường là vào tháng 11 Công lịch, ở Thái Lan lại diễn ra một lễ hội rất đặc sắc, lễ hội Loi Krạ-thôông.

Thời gian này, nước các sông ở Thái Lan lên đầy nhưng mùa mưa cũng bắt đầu chấm dứt, trời sáng trong hơn và không khí không còn ẩm ướt nữa. Mọi người ở thôn quê cũng đều rảnh rỗi cả vì lúa đã tốt, chỉ còn chờ tháng nữa là gặt. Thế nên lễ hội này đã trở thành một lễ hội lớn, phổ biến ở Thái Lan, người Thái ở khắp nơi trên đất nước đều hướng về các con sông, ao hồ và các kênh mương để thả những chiếc Krạ-thôông của họ. 

Theo tiếng Thái, ?oloi? trong tiếng Thái nghĩa là ?othả trôi?, ?okrạ-thôông? là chiếc ?obát lá? bằng thân và lá chuối dùng để đựng đồ cúng. Loi krạthôông là trả trôi những chiếc bát lá theo dòng nước. Trong những chiếc bát lá đó, bắt buộc phải có nến, hương và hoa, nên chúng khiến cho ngày lễ hội ngày không khác gì lễ hội thả hoa đăng ở nhiều nơi, trong đó có Việt Nam.


Lễ thả Krạ-thôông lại diễn ra vào những ngày trăng sáng đẹp nhất nên trong những đêm thả Krạ-thôông này, các làng quê Thái Lan như biến thành những vùng đất lấp lánh tưởng chỉ có trong chuyện cổ tích, tất cả các dòng sông ngập tràn trong ánh trăng huyền ảo lẫn với ánh nến bồng bềnh, lung linh.



Có nhiều cách giải thích khác về nguồn gốc của lễ hội này, thể hiện sự hòa quyện của nó với những tín ngưỡng cổ đại. 

Người ta cho rằng đây là một lễ hội có xuất xứ từ Ấn Độ. Người Ấn Độ cổ đại đã thờ phụng nữ thần sông Hằng như người mang lại cuộc sống, quan niệm đã được du nhập vào vương quốc Thái Lan dưới vương triều Sụ-khổ-thay khoảng 700 năm trước, trong đó tên sông Hằng được phiên âm thành Khongkha. Đời vua Răm-khăm-hẻng, vị vua vĩ đại của vương triều Sụ-khổ-thay, có một cô gái tên là Nang Nopamas, con gái của một thầy tu Bà la môn trong hoàng cung, thường hay cúng lễ thần sông khi mùa mưa kết thúc. Nàng đã bắt chước tục lệ Bà la môn của cha mình, làm một chiếc khay đựng đồ cúng để dâng lên Mee KhongKha (Mẹ Nước). Nàng lấy thân và lá cây chuối để kết chiếc bát lá đựng đồ cúng trong hình dạng một bông sen mãn khai, sau đó với lòng kính trọng, nàng dâng chiếc Krạ-thôông đầu tiên này cho đức vua, Người đã nhận và thả xuống sông. Cách thức mới lạ và ý nghĩa của chiếc bát lá đã cuốn hút người dân Sụ khổ thay và khiến họ tiến hành lễ hội này hàng năm.

Một cách giải thích khác lại gắn Loi krạ-thôông với việc thờ dấu chân Phật. Người ta kể rằng đức Phật trước khi giác ngộ, tức là Thái tử Tất Đạt Đa, đã ngồi thiền dưới một gốc cây bên bờ sông Nammada (tức là sông Nerbudda ở Ấn Độ), một cô gái tên là Suchada đi qua đã phát hiện thấy ánh hào quang tỏa ra từ người ông. Cô gái liền chạy về nhà chuẩn bị một bữa ăn chay rồi đựng vào một chiếc bát vàng đem dâng cho Thái tử, ông không ăn mà vứt quăng chiếc bát vàng ngược lên phía thượng nguồn sông như thỉnh xem liệu một ngày nào đó ông sẽ đạt được giác ngộ chăng? Chiếc bát vẫn nổi ngược dòng nước chảy xiết như một câu trả lời chắc chắn. Chiếc bát sau đó cứ trôi dạt rồi chìm dần và rơi xuống lưng thần rắn Naga, thần rắn nhìn thấy ở chiếc bát dấu hiệu đó là của đức Phật tương lai liền nổi lên trên mặt nước, thỉnh cầu đức Phật cho được thờ dấu chân của người in trên bãi cát. Như vậy, Loi Krạ-thôông chính là hành vi thờ cúng dấu chân Phật vốn có nguồn gốc từ Ấn Độ.

Tuy nhiên cũng có những lễ hội Loi Krạ-thôông rõ ràng là rất nguyên thủy, không gắn tới truyền thuyết Phật giáo, cũng không chỉ mang tính giải trí đơn thuần. Đó là lễ hội Loi Krạ-thôông ở Chiêng Mày và các tỉnh vùng đông bắc Thái Lan. Vào những ngày nước lớn tháng Mười Hai, người dân vùng này lại làm những chiếc Kra-thôông rất lớn và đốt đuốc chức không phải nến ở bên trong. Họ cho vào các Kra-thôông lớn đó thức ăn và quần áo rồi thả chúng ra sông. Chính vì thế mà người ta còn cho rằng, lễ hội này có liên quan đến lễ hội hoa đăng của người Trung Quốc, trong lễ hội đó người ta gắn nến lên những chiếc bè hay thuyền giấy để dẫn dắt những linh hồn phiêu dạt, lang thang. Lễ hội này cũng diễn ra cùng với lễ hội Diwali của Ấn Độ khi có hàng ngàn ngọn đèn được thắp sáng nhằm kỷ niệm sự trở lại kinh đô Ayodhya của Rama và Sita (những nhân vật trong sử thi Ramayana).

Nhưng rõ ràng đây là một nghi lễ bái vật giáo - tạ ơn thần nước. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều người dân Thái Lan đều hiểu và cho rằng Loi Kra thôông là một hành vi nghi lễ làm vui lòng Mẹ Nước. Những khay đồ cúng này thả nổi trên mặt nước, được gửi đến Mẹ Khongkha?, nữ thần nước, nhằm làm nguôi lòng và cầu xin Mẹ Nước tha thứ cho việc đã làm vấy bẩn và ô nhiễm nước suốt một năm qua.



Tuy nhiên, đến nay, Loi Kra thô ông dần dà đã trở thành những ngày hội đèn (hội hoa đăng) vừa gắn với tín ngưỡng tôn giáo, vừa mang tính chất vui chơi giải trí của người dân Thái vào mùa nước lớn. Loi Kra thô ông từ lâu đã trở thành một hội lễ vừa có lễ vừa có hội, vừa mang tính chất cầu mong vừa là cuộc vui của toàn dân. 

Krạ-thôông theo cổ truyền vẫn có kiểu dáng hoa sen, làm bằng thân hoặc lá cây chuối và được trang trí bằng các loại hoa. Trải qua nhiều năm, những cuộc thi bình chọn Krạ-thôông đẹp nhất đã được tổ chức và những kiểu dáng mới xuất hiện như chim, thuyền và các hình tượng khác. Các vật liệu trang trí nhiều màu sắc được sử dụng tối đa để Kra thô ông có màu sắc sặc sỡ thật bắt mắt. Luôn phải có trong Krạ-thôông là nến, hương, hoa (nhiều loại, nhiều màu). Có khi, cờ giấy cũng được gắn vào Krạ-thôông, bay phất phơ theo những cơn gió nhẹ. Người ta còn nhét cả tiền xu vào các cánh lá của Krạ-thôông. Tiền xu là đồ cúng một cách tượng trưng cho thần sông, nhưng trong những năm gần đây, tiền xu lại được xem như là một hành vi công đức cho người nghèo, những người sau đêm hội đi tìm kiếm Krạ-thôông để lấy tiền.

Hoàng gia cũng tham gia và tổ chức những lễ hội Loi Krạ-thôông rất quy mô với những Kra-thôông Yài (Kra-thôông Lớn). Các Kra-thôông này như một chiếc thuyền có thể chở được nhiều nhạc công, ca sĩ, vũ công để họ biểu diễn hát múa trong ánh đèn đuốc sáng trưng. Những Kra-thôông hoàng gia không chỉ lớn mà còn có hình dạng rất phong phú: hình hoa sen nở, hình thuyền mành, thuyền rồng? Nhà vua cùng hoàng gia ngồi xem Loi Krạ-thôông trên một đình tạ lớn nổi lên trên mặt nước nhờ những thuyền nhỏ ghép lại thành phao?

***

Hàng năm, tương ứng với những trăng tròn tháng Mười âm lịch Việt Nam, ở Thái Lan, những chiếc Kra-thôông lớn nhỏ đủ kiểu của dân chúng, các quan chức, hoàng gia lại rực sáng lung linh dưới ánh trăng cuối mùa mưa, dập dình trôi vào các sông lớn, đổ ra biển. Những chiếc Krạ-thôông ấy không chỉ đem đồ tế tạ ơn Mẹ Nước, mà còn đem đi tất cả những rủi ro, tội lỗi của cả một năm qua và biến cả đất nước Thái Lan thành những ngày hội ánh sáng tưng bừng đầy ý nghĩa.
Comments