MARATHON        


Deze , eerste door mij gemaakte googlepage: Opgedragen aan Karla Mulder, mijn PC trainster (www.pcvaardig.nl) voor wie geen enkele domme, kritische dan wel overbodige vraag mijnerzijds er eentje teveel was.  

Thuispagina

Marathon 

1789

Karl Marx

Erathostenes

Don Giovanni

Betelgeuze

 

 

 

MARATHON  10 September   - 490

 Deze datum zou eigenlijk iedere Europeaan in het geheugen gegrift moeten worden. De datum waarop voor het eerst op grote schaal zeg  maar Europa en Azië tegenover elkaar stonden. De confrontatie was eigenlijk een logisch gevolg van het feit dat de Grieken al tientallen jaren, misschien wel honderden jaren, allerlei kolonies op de westkust van het huidige Turkije hadden gesticht. Dit was in feite Perzisch grondgebied. Aanvankelijk werd de aanwezigheid van deze kolonies oogluikend getolereerd, het was per slot van rekening een uithoek van het enorme Perzische Imperium. Zolang iedereen zich maar hield aan de Perzische wetten. Nou, dat is wachten op problemen dus. Diverse koloniën, gesteund door met name Athene,kwamen in opstand tegen het Perzische regime.  Darius  de 1e stuurde daarom een invasieleger en vloot  om voor eens en voor altijd korte metten te maken met die Griekse lastpakken. Zijn vloot met soldaten kwam aan land in Marathon, een dorp op niet  zo'n grote afstand van Athene. Deze plek werd gekozen op advies van Hippias , een overloper uit Athene, omdat het hier het gemakkelijkst was om de cavalerie te ontschepen en linea recta naar Athene op te trekken.                                                                

De berichten over de landingsplaats hadden inmiddels Athene bereikt, dat in allerijl boden uitzondt, o.a. naar Sparta,  met verzoeken om hulp. Maar daar waren ze net bezig om één of ander religieus feest te vieren en weigerden te vertrekkken voordat het volle maan was geweest. Dat zou nog een dag of negen duren. Pas daarna zouden de Spartanen op pad gaan. Athene kreeg wel steun van ongeveer 1000 hoplieten (infanteristen) uit Plataea. Onder aanvoering van Miltiades trokken de Atheners dan maar zelf met ongeveer 10000 hoplieten op, richting Marathon.  De Perzen hadden de beschikking over 30000 manschappen, waar de cavalerie nog bij kwam. De Atheners hadden geen cavalerie ter beschikking.

 

DE LIST VAN MILTIADES 

Tegen zo'n grote overmacht is normaal gesproken geen kruid gewassen.  Daarom bedacht Miltiades een soort verrassingsaanval. Hij liet de hoplieten een rij vormen, even lang als die van de Perzen, met versterkingen aan de flanken.                                               

                                                          

De afstand tussen de Atheners en de Perzen was ongeveer 1,5 km. Dit moest zo snel mogelijk overbrugd worden. Zelf geloof ik niet dat dit in hardlooptempo is gedaan, want dan zouden de hoplieten bekaf zijn geweest als ze de Perzische linie hadden bereikt. Ik denk dat de hoplieten het pas in de laatste paar honderd meter op een rennen hebben gezet. Al was het maar om zo kort mogelijk blootgesteld te worden aan de pijllenregen  die op hen neerdaalde. De Perzen zagen deze tactiek met ongeloof en verbijstering aan. Zij beschouwden deze actie als een regelrechte zelfmoordpoging en reageerden lauw.

                                                               

De pijlenregen die op de Atheners neerdaalde had geen succes. Kon ook nauwelijks want seconden na het eerste salvo waren de Atheners de Perzen al genaderd. Bovendien, de schilden van de hoplieten, die wel wat gewend waren, boden goede bescherming. De cavalerie van de Perzen werd niet ingezet, want ach, dit is ook zo wel gewonnen , dacht men. Bovendien, aan weerszijden van de legers stond het venkelgras nogal erg hoog, wat het alleen maar moeilijk maakt om daar goed te galopperen. Dus waarom cavalerie inzetten. (Het woord marathon vertaald betekent overigens venkel.)  En daarna, toen het nodig was, kon het niet meer, want de cavalerie op de melee van soldaten afsturen zou ook schade aan de eigen gelederen toebrengen. De Atheense hoplieten hadden een zwaardere en betere bewapening dan de Perzen en waren daarmee in het voordeel. Echter, door de numerieke meerderheid van de Perzen in het centrum werden de Atheners daar wel teruggedrongen. Maar op de flanken niet. Daar was geen sprake van numerieke meerderheid en kwamen de Perzen geen stap verder.



Dit was precies wat Miltiades wilde bewerkstelligen. Gaandeweg werden de Perzen ook van de zijkanten bestookt en tot overmaat van ramp ook nog door een duizendtal toegesnelde Plataea'ers. Er ontstond paniek in de Perzische gelederen. Voordat van een omsingeling sprake was sloegen de Perzen op de vlucht  en zochten op hun schepen een veilig heenkomen,hierbij achterna gezeten door de Atheners. De overwinning voor de Atheners was compleet en dat alles in een tijdsbestek van een paar uur. Een dag later arriveerden de Spartanen ter plekke, zagen wat er was gebeurd en keerden meteen om , huiswaarts. Een sterk staaltje rampentoerisme, toen al.

 Volgens Herodotus, die 50 jaar later de gebeurtenissen beschreef, vielen er aan de Atheense kant slechts 192 doden en aan de Perzische 6400. Eén daarvan was Darius 1e zelf.  Een interessante naam aan Atheense zijde was de deelname van Ayschilos, de bekende poëet en dramaturg. Hij verklaarde later liever te worden herinnerd als marathonomachos  dan als dichter. Zijn broer , die ook van de parij was, behoorde tot de gesneuvelden. Een andere bekende naam was Themistocles, die 10 jaar later als admiraal van de Atheense vloot tijdens de zeeslag van Salamis met een nog mooiere list een nog grotere overwinning behaalde.


OVERWINNINGSBERICHT

Dit verhaal kent natuurlijk iedereen.   Na de overwinning werd een hardloper richting Athene gestuurd om niet alleen de overwinning te melden, maar ook dat het gevaar nog niet geweken was. Per slot van rekening was de Perzische vloot nog volledig intact en het merendeel van hun  leger ontsnapt. Door om de landengte van Attica te zeilen, of  te roeien, kon Athene alsnog bedreigd worden. Deze hardloper zou dan de welbekende afstand van 42 km afgelegd hebben en aangekomen in Athene onder het uitroepen van iets met  het  woord  NIKE  ( = overwinning) er meteen dood bij neervallen.  Een schitterend verhaal. Alleen, ik geloof er totaal niets van. Ik kan me niet indenken dat een scherpzinnig iemand als Miltiades een dergelijke uiterst belangrijke  boodschap  niet door iemand te paard heeft laten overbrengen. Hoe dan ook. Herodotus rept  met geen woord over een hardloper. Pas 500 jaar na dato wordt het door Plutarchus, een Romeinse geschiedschrijver , voor het eerst gemeld en tot legende verheven. De naam van deze hardloper zou ene Philippides zijn geweest; ook andere namen circuleren. Het  zou dezelfde loper zijn geweest die ook in eerste instantie naar Sparta werd gezonden met het verzoek om hulp. De afstand Athene - Sparta is om en nabij 250 km en deze loper zou er twee dagen over gedaan hebben. Ook  al zoiets. Voor de duidelijkheid, ik kraak de legende niet af. Die is daar veel te mooi voor en moet  tot in de eeuwigheid blijven bestaan.                                                                  

BETEKENIS VOOR NU

Ten eerste natuurlijk de alom bekende hardloopwedstrijd genoemd naar dat dorp  MARATHON. De afstand is 42 km + 195 meter. Deze afstand, is dat met die 195 meter precies ergens ter plekke daar nagemeten ? Nee. Toen de eerste moderne  Olympische Spelen werden gehouden, Athene 1896, was de afstand 42 km precies. Maar toen in 1908 deze spelen in Londen werden gehouden was de koninklijke familie, die aan de finish present was, te beroerd om van hun bordes af  te komen en moest er nog een extra stukje van 195 meter langs hun loges afgelegd worden, zodat deze dames en heren de lopers goed konden zien. Het is sindsdien altijd zo gebleven.

Op   deze afbeelding komt de Italiaan Dorando Pietri aan de finish. Hij kwam in het zicht van de finish door uitputting ten val. Een arts hielp hem overeind waarna hij strompelend de eindstreep bereikte. Hij werd gediskwalificeerd vanwege die hulp. Dus, 195 meter extra lopen kostte hem de Olympische titel.

De grote vraag is natuurlijk of, in geval  de Atheners het loodje hadden gelegd, er ooit zoiets had kunnen ontstaan in die stad als de Acropolis, er personen zouden hebben gewoond en geleefd zoals Socrates, Pericles, Praxiteles enz. enz. enz.  Niet voor niets begint vaak ieder leerboek over wetenschap, literatuur,  architectuur en ga zo maar door, met het zinnetje:  Reeds de Grieken wisten......   Welke Grieken ? Voornamelijk die uit Athene natuurlijk.  Men zou geneigd zijn te veronderstellen dat bij een nederlaag van de Atheners er van dit alles niets zou zijn ontstaan. 

 Maar wat stelde Athene in 490 v. Chr. eigenlijk voor in vergelijking met Sparta, dat  toen als leider van de zg. Peleponnesische Bond in Griekenland oppermachtig was.  Athene stelde in vergelijking daarmee  echt niet  zoveel voor. Maar na de overwinning van MARATHON steeg hun aanzien al. Een jaar of tien later waagden de Perzen een tweede expeditie. Onder aanvoering van  Xerxes, de zoon van Darius 1e ( van de eerste expeditie) met een nog veel grotere troepenmacht  dan de eerste. Daar konden ook de Spartanen niet tegen op. Denk aan Thermopylae o.a. ( de 300 ). Op aanraden van Themistocles werd , toen de Perzen arriveerden, Athene ontruimd en door de Perzen behoorlijk verwoest, met name de Acropolis. Men gokte op een overwinning ter zee. En inderdaad. De zeeslag van Salamis ( september 480 v. Chr.) eindigde in de totale ondergang van de Perzische vloot, ditmaal dankzij een list van Themistocles. Deze ramp was eigenlijk voor de Perzen vele malen groter dan de nederlaag van Marathon. De belangrijkste aanvoerlijn. Weg. Maar ja, Salamis is niet verbonden met één of andere legende, dus ook niet zo bekend. Tenzij iemand weet heeft  van de tragedie die Ayschilos schreef  getiteld De Perzen. In deze tragedie staat de zeeslag van Salamis centraal. Nadat ook ter land de Perzen geen succes konden boeken, alleen maar nederlagen, nam Xerxes het besluit om te vertrekken en nooit meer terug te komen. Griekenland had gezegevierd, met Athene voorop.

Athene was na deze aftocht van de Perzen de grote overwinnaar en kon toen pas uitgroeien tot een machtige stadstaat en Sparta overvleugelen. Het was ineens de grootste en sterkste zeemacht van die tijd. Toen pas, met deze status, kwam cultureel en wetenschappelijk leven tot wasdom. Onder deze omstandigheden was het mogelijk voor de bovengenoemde personen, plus nog vele andere, uit te groeien tot de iconen die we nu nog steeds kennen. Ik ben er zeker van dat als de stadstaat Sparta toonaangevend zou zijn gebleven er in Athene niets van dat alles tot stand zou zijn gebracht en het een onbelangrijk havenstadje was gebleven. Van Sparta, met een andere structuur, valt niets te verwachten, van Athene wel.

Mijn stelling is dus: Aan de Perzen hebben wij in Europa, en de rest van de wereld , via Athene de opbouw van het stelsel der democratie, cultuur, wetenschap, filosofie en ga zo maar door te danken. Deze  ontwikkeling is op 10 september van het jaar - 490  in gang gezet. Onthouden dus deze datum. 

Ik besluit deze googlepage met een zelfgemaakte foto van het voor mij grootste kunstwerk aller tijden. De Apollo gemaakt door Praxiteles, dat opgesteld staat in het museumpje van Olympia.

       

Vanwege de perfecte en ongeëvenaarde anatomische weergave doet dit standbeeld mij iedere keer opnieuw denken aan de tijd dat ik nog een jaar of 18 was.