Đời hoạt động của cụ Lê Thước

Đời hoạt động của cụ Lê Thước [ Phần 1 ]

Thời  niên thiếu và dạy học trong chế độ bảo hộ của Pháp
               Cụ Lê Thước sinh năm Tân Mão, ngày 13-4-1891, quê quán làng Trung Lễ, xã Đức Trung, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.
                Lúc nhỏ, nhà nghèo, thất học. Cụ phải đi chăn trâu, cắt co, giữ em và đánh ống đánh suốt giúp mẹ dệt vải kiếm ăn.
                Mãi đến năm 1905, Cụ 14 tuổi mới theo cha vào Huế học chữ Hán.  Năm 1908 Cụ bắt đầu học chữ Pháp ở trường Quốc Tử Giám Huế.  Năm 1910 Cụ thi đậu bằng tiểu học vả sau đó vào học trường Quốc Học Huế.  Cụ học giỏi,  một năm lên 2 lớp nên tháng 6-1911 Cụ đã tốt nghiệp bằng Thành Chung, đươc bổ trợ giáo, làm việc tại Nha học chính Trung Kỳ. Tháng 8-1917, Cụ xin đổi ra dạy học ở trường Phap Việt thành phố Vinh. Qua năm sau nhân ở Vinh có khoa thi hương, Cụ xin thi và đậu Thủ Khoa [ còn gọi là Giải Nguyên đứng đầu các cử nhân].
               Tháng 8-1918 Cụ được tuyển vào học trường Cao Đẳng Sư Phạm Đông Dương ở Hà Nội.
               Năm 1921 Cụ thi tốt nghiệp ra trường với bài luận văn được điểm cao nhất nhan đề : " L' Enseignement des caracteres chinois en Vietnam " ( Việc dạy chữ Hán ở Việt Nam ). Cụ được bổ giáo sư dạy Pháp văn, Việt văn và Việt sử ở trường Quốc học Vinh. Qua những bài dạy Việt văn và Việt sử, Cụ cố gắng khêu gợi tinh thần yêu nước của học sinh, khích lệ lòng tự hào dân tộc của họ. Cụ đã có ảnh hưởng lớn đến việc đào tạo nhiều cán bộ cao cấp sau này của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà như các ông Tôn Quang Phiệt, Nguyễn Xiển, Đặng Thái Mai, Hà Huy Giáp v.v...
                  Tháng 9-1927 Cụ đổi ra dạy tại trường Trung học Anbe Xa rô ở Hà Nội.     
                  Tháng 9-1935 Cụ là giáo sư trường Trung học Bưởi. Tháng 9-1938 Cụ được bổ làm Đốc học các trường ở thị xã Lạng Sơn. Cuối năm 1940 Cụ được chuyển về dạy ở trường Trung học Đào Duy Từ Thanh Hoá. Tháng 5-1943 Cụ bị bọn thực dân Pháp cách chức vì có lòng yêu nước.

Lời bàn phần 1 đời hoạt động của cụ Lê Thước

                                  Lời bàn của ông Lê Văn [con trai Cụ Lê Thước ] về phần 1
                 Trong 3 năm ( từ 1908 đến 1911 ) bắt đầu việc học chữ Pháp rồi sau đó Cụ đã tốt nghiệp băng Thành Chung ( tương đương tốt nghiệp PTCS, lớp 9 ) được bổ trợ giáo  chứng tỏ Cụ có tư chất thông minh cực kỳ và có nỗ lực phi thưởng, rất hiếm  đối với tuổi trẻ mọi thời đại !
                Hoàn cảnh của Cụ thơi kỳ này là một trí thức của một đất nước bị Pháp chiếm đóng, có 3 con đường để Cụ chọn :
                1.- Hợp tác hay đúng hơn làm tay sai cho bọn Pháp. Sau khi đậu thi Hương xứ Nghệ Tĩnh chỉ cần Cụ vào Huế thi Đình đậu Tiến sỹ Cụ sẽ được làm quan Tổng Đốc hoặc Thượng Thư. Cụ đã không chọn con đưởng này . 
                2.- Dấn thân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc khòi ách xâm lược của thực dân Pháp. Cụ không đủ dũng khí chọn con đường này.
                3.- Dạy học, đào tạo thế hệ trẻ yêu nước, có tài để giúp nước. Cụ đã chọn con đường này và thành công. Rất nhiều học trò của Cụ đóng góp lớn cho công cuộc giải phóng dân tộc và xây dựng Đất Nước

Đời hoạt động của Cụ Lê Thước [ Phần 2 ]

  Tích cực tham gia cuộc Kháng chiến chống thực dân Pháp
                      Từ 1945 đến 1954 Cụ được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao trách nhiệm làm Chủ tịch Uỷ ban Tăng gia Sản xuất tỉnh Thanh Hoá. Cụ đã cùng các vị trong Uỷ ban vận động nhân dân toản tỉnh dấy lên một cao trào tăng gia sản xuất để có đủ lương thực tiêu dùng và cung cấp cho cuộc kháng chiến cứu nước đến mức tối đa. Nhiều năm trường khi đi xe đạp, khi đi bộ dưới sự bắn phá và ném bom của máy bay địch, Cụ đích thân đến thăm và hướng dẫn cách làm ăn của đồng bào ở các trại tản cư như chăn nuôi, làm ruộng, kéo
sợi, dệt vải, đan áo v.v...
                      Năm 1946, được tin con trai cả của Cụ là anh Lê Thiệu Huy, cử nhân Toán-Lý-Hoá trường Đại học Đông Dương (Hà Nội) Tham mưu trưởng Liên quân Việt-Lào hy sinh ở Thakkhet ( Lào ), Cụ đã nén đau thương, làm tốt trách nhiệm được giao. Trong bài thơ khóc con, Cụ đã viết :
                                               Treo gương nghĩa liệt chung ba nước
                                               Uổng kiếp tài hoa mới nửa thời.
                                               Lai láng trời tây hồn cố quốc,
                                               Quân thù chưa diệt giận chưa nguôi.
                       Tháng 3-1951 Cụ được bầu vào Ban Chấp hành Uỷ ban  Mặt Trận Liên-Việt toàn quốc

Lời bàn phần 2 Đời hoạt động của Cụ Lê Thước

                                                     Lời bàn của ông Lê Văn Phần 2
                      1.- Với những kinh nghiệm làm ruộng và giúp đỡ gia đình hồi nhỏ cũng như hướng dẫn học sinh tham gia sản xuất ở trường Quốc học Vinh, Cụ đã tổ chức tốt phong trào Tăng gia sản xuất ở tỉnh Thanh Hoá, tạo được cuộc sống tạm ấm no cho hàng vạn đồng bào tản cư ở các tỉnh đồng bằng Băc bộ tránh giặc Pháp chạy vào Thanh Hoá.
                     2.- Lần đầu tiên tiếp xúc với phong trào Cộng sản VN, Cụ khâm phục sự hy sinh quên mình cứu nước của nhiều đảng viên nhưng Cụ không tán thành cuộc cách mạng vô sàn dựa vào công nông. Cụ xác định đứng trên lập trường nhân sỹ yêu nước hợp tác với CS để đánh đuồi thực dân Pháp.

Đời hoạt động của Cụ Lê Thước [ Phần 3 ]

Hăng say nghiên cứu văn học cổ đại
                    Từ ngày Hoà bình lập lại (tháng 7-1954), Cụ làm cán bộ ở Nha Giáo dục Phổ thông sau chuyển sang Ban Tu thư Bộ Giáo dục (Hà Nội). Cụ cùng một số người trong Ban Tu thư soạn thảo các sách giáo khoa văn sử các cấp theo chương trình mới và chỉnh lý lại một số cuốn văn học cổ điển như Chinh phụ ngâm, Cung oán ngâm khúc, thơ văn Trần Tế Xương v.v...
                    Tháng 2-1957 Cụ ở trong Ban phụ trách ngành Bảo tồn Bảo tàng thuộc Bộ Văn hoá. Cụ Xây dựng tủ sách Hán nôm, tủ Hồ sơ Di tích lịch sử và Danh nhân Đất nước như Di tích Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Quang Trung v.v... Thời kỳ này Cụ là một trong số học giả uyên bác và hiếm hoi về thơ văn Hán Nôm của nước ta.
                    Đến tháng 6-1963 Cụ đã 73 tuổi, dược về nghỉ hưu. Nhân dịp cơ quan liên hoan tiễn Cụ về hưu, Cụ có làm bài thơ như sau :
                                                  Xuân thu tính đã bảy mươi ba
                                                  Vui vẻ từ nay hưởng tuổi già.
                                                  An dưỡng ơn trên dào bổng lộc.
                                                  Liên hoan tình bạn đượm thi ca.
                                                  Trưởng thành mừng thấy đoàn con cháu.
                                                  Ưu ái không quên nghĩa nước nhà.
                                                  Những ước Bắc-Nam mau thống nhất,
                                                  Dạo xem đất nước thoả lòng ta.
                    Cụ mất năm Ất Mão ngày 1-10-1975 tại Hà Nội, hưởng thọ 85 tuổi.

Lời bàn phần 3 Đời hoạt động của Cụ Lê Thước

                       Trở về Hà Nội năm 1954 Cụ không hoạt động chính trị nữa mà hăng say nghiên cứu văn học Hán Nôm . Đây là thế mạnh cuâ Cụ vừa có hiểu biết uyên bác vê chữ Hán và chữ Nôm lại được trang bị kiến thức Tây học, ngay từ năm 1924  Cụ đã viết và xuât bản cuốn sách Truyện Cụ Nguyễn Du, năm 1928 Cụ là tác giả cuốn sách  Sự nghiệp và Văn chương Nguyễn Công Trứ. Nay có điều kiện thuận lợi Cụ đã chuyên tâm nghiên cứu văn học cổ đại. Trong 10 năm từ 1955 đên 1965 Cụ đã xuất bản 15 công trình nghiên cứu văn học Hán Nôm [ xem Tên các sách do Cụ Lê Thước biên soạn, groups.google.com.vn/group/tinhlaclethuoc]. Cụ còn có 2 tập thơ : Tĩnh Lạc thi tập [ chưa xuất bản ]
Comments