Tài liệu chuyên ngành Cầu

Trao đổi về lịch sử xây dựng cầu lớn ở Việt Nam

    Nếu lấy mốc năm 1897 (đời vua Thành Thái) triều đình nhà Nguyễn đã được người Pháp giúp đỡ để xây dựng thành công cầu Tràng Tiền bắc qua sông Hương ở cố đô Huế cho đến năm 2007 vừa tròn 110 năm, làm mốc để ghi thàmh sử sách truyền thống của ngành xây dựng cầu nước ta là có thể chấp thuận được. Xin lược lại lịch sử 110 năm ấy.

      Năm 1997, Quốc lộ 5 nối Thủ đô Hà Nội với thành phố cảng Hải Phòng được đưa vào khai thác với 4 làn đường dành cho xe cơ giới, 2 làn đường dành cho xe thô sơ, người đi bộ và một dải phân cách được trồng cây cảnh. Dự án cải tạo nâng cấp Quốc lộ 5 đã đánh dấu một bước nhảy vọt của đội ngũ Tư vấn Thiết kế giao thông, thi công cầu, đường được tiếp cận công nghệ máy tính, các phần mềm phục vụ thiết kế, quy trình kỹ thuật, thiết bị, máy thi công, …là thành quả của mười năm (1987 – 1997) đổi mới nền kinh tế cũ theo kinh tế thị trường và sự hợp tác quốc tế. Thời gian trước năm 1997, xe chở hàng, xe chở khách vận hành suốt chiều dài 108 cây số của Quốc lộ 5 phải sử dụng thời gian trên dưới bốn tiếng đồng hồ. Thì, bây giờ thời gian đó đã được tiết kiệm được một nửa…Bởi các phương tiện tham gia giao thông trên Quốc lộ 5 đã được vận hành trên mặt đường được trải thảm bê tông nhựa theo tiêu chuẩn quốc tế, êm thuận, an toàn; một loạt công trình như cầu, cống được thi công với công nghệ thi công tiên tiến; những nút đường giao cắt đã được thiết kế và thi công với những công trình cầu vượt huặc những vòng xuyến xoay chiều để đảm bảo an toàn giao thông và tạo thêm mỹ quan công trình. Đặc biệt có cầu Phú Lương ở thành phố Hải Dương đã được xây dựng mới, tách khỏi vị trí cầu cũ chạy chung với đường sắt. Cầu Phú Lương đã được thiết kế trên phần mềm tính toán hiện đại và được thi công bằng công nghệ thi công dầm hộp bê tông cốt thép dự ứng lực đúc hẫng cân bằng và có khẩu độ thông thuyền 120 mét, đây là một kỷ lục trong ngành giao thông vận tải về công trình xây dựng cầu ở nước ta, đây còn là câu chuyện cổ tích của những người hoạt động trong ngành thiết kế, xây dựng cầu của Việt Nam đã thành hiện thực. Ai đã từng đi trên Quốc lộ 5 những năm dài thời người Pháp đô hộ, thời chiến tranh phá hoại của máy bay ném bom của người Mỹ, thời khôi phục nền kinh tế sau chiến tranh,…và hiện tại đều mong muốn biết, tìm hiểu về lịch sử xây dựng cầu lớn ở nước ta có từ thời gian nào, có bao nhiêu lần xẩy ra sự cố sập cầu trong lúc thi công xây dựng? Để trả lời thấu đáo, có tính thuyết phục thì cần có thời gian và nhiều tra cứu trong lịch sử xây dựng cầu ở Việt Nam với nhiều người có tâm huyết tham gia. Bởi vậy, sự trao đổi trên báo và tạp chí chuyên ngành sẽ đưa ra những chứng cứ lịch sử, khoa học để nghề nghiệp thiết kế, xây dựng cầu nước ta có một truyền thống trưởng thành, liên tục phát triển . Khi nền kinh tế tăng trưởng đều đặn, cho phép một đất nước hẹp và dài như Việt Nam với rất nhiều dãy núi bắt nguồn của nhiều sông suối, kênh rạch chằng chịt với hệ thống giao thông phát triển, nhiều công trình thiết kế, xây dựng như các cây cầu thì một Viện bảo tàng cho riêng ngành thiết kế, xây dựng cầu chắc chắn sẽ thành hiện thực. Bởi, các công trình thiết kế kiến trúc cầu ở nước ta rất đa dạng, mang hình thức kiến trúc và cả Quy trình kỹ thuật của nhiều Quốc gia  trên thế gíơi như: Trung Quốc, Pháp, Mỹ, Nhật Bản, Liên bang Đức, Nga, Úc …

     Trên thế giới rộng lớn, ở các nước phát triển trước nước ta, ngành xây dựng cầu theo công nghệ tiến bộ cũng ra đời trước Việt Nam. Cách đây hơn 100 năm (1907 – 2008), nước Canada đang thi công xây dựng cầu thép thì bị sập đã làm chết gần 75 người và gần đây nhất, tháng 8 năm 2007 ở Trung Quốc cũng sập một cây cầu BTCT đang thi công làm chết 21 người và bị thương nhiều người thợ xây dựng cầu. Còn sập những cây cầu cũ, yếu chắc nhiều hơn. Tai nạn sập cầu Cần Thơ trong thời gian đang thi công đã đi vào lịch sử xây dựng cầu trên thế giới. 

      Đại văn hào người Trung Quốc tên là Lỗ Tấn, viết trong truyện Cố Hương có một câu đã thành chân lý: “Người ta đi mãi thì thành đường “. Ngưòi ngày một đông, đường ngày một dài ra đi qua nhiều suối, sông, eo biển. Thế là người ta phải nghĩ đến bắc cầu để thay cho những con đò, con phà kéo dài thời gian đi trên sông nước và còn nguy hiểm đến tính mạng con người vào những ngày mưa gió, bão giông,…Sự phát triển dân số, vì nhu cầu cuộc sống và phát triển kinh tế lâu dài, ngành xây dựng cầu của Việt Nam chắc chắn có rất sớm. Đến đời chúng ta hôm nay, vẫn còn chứng kiến các cây cầu bằng đá, bằng gạch, bằng tre gỗ của ông cha để lại vắt qua những con mương nhỏ nằm rải rác trên cánh đồng lúa của đồng bằng Bắc Bộ, cho đến đồng bằng sông Cửu Long,…Cho nên, nếu lấy mốc thời gian cho ngành xây dựng cầu của Việt Nam thật là khó định vị. Vậy, có thể chọn một cây cầu xuất hiện gây ấn tượng nhất, rồi dựa vào thời điểm xuất hiện của công trình cầu ấy để ấn định thời gian bắt đầu cho ngành xây dựng cầu của nước ta. Đặng từ đó chúng ta, con cháu chúng ta lấy năm đó là năm bắt đầu để tính bề dày thời gian truyền thống tự hào và những bài học cho ngành Thiết kế, Xây dựng cầu lớn của Việt Nam. 

cautrang tien.jpg

Cầu Tràng Tiền (Huế) sau khi được Công ty Cầu 1 Thăng Long
đại tu thay thế dầm thép mới

      Nếu lấy mốc năm 1897 (đời vua Thành Thái) triều đình nhà Nguyễn đã được người Pháp giúp đỡ để xây dựng thành công cầu Tràng Tiền bắc qua sông Hương ở cố đô Huế cho đến năm 2007 vừa tròn 110 năm, làm mốc để ghi thàmh sử sách truyền thống của ngành xây dựng cầu nước ta là có thể chấp thuận được. Xin lược lại lịch sử 110 năm ấy.

      Năm 1902, cầu Long Biên được đưa vào sử dụng sau cầu Tràng Tiền đúng 5 năm. Kiến trúc phần dưới là hệ móng giếng chìm, thân mố, trụ là hỗn hợp BTCT. Kiến trúc phần trên là hệ dàn, dầm thép cán nóng theo thiết kế định hình được liên kết với nhau bằng đinh tán cường độ cao, gồm nhiều nhịp uốn lượn theo mô hình tính toán của biểu đồ bao mô men, cách điệu giống hình một con rồng khổng lồ vươn qua sông Hồng tươi đỏ phù sa của đất Thăng Long văn hiến và có bề dày lịch sử. Mặt cầu gồm một đường sắt với hai làn xe ô tô chạy chung. Đến năm 2007, cầu Long Biên vẫn vững vàng đảm bảo những chuyến tầu hoả, xe ô tô vận chuyển hành khách, hàng hoá qua lại an toàn trong suốt 105 năm tồn tại. Những người yêu quý những cây cầu và những người lao động tâm huyết với nghề cầu vẫn đang hồi hộp đợi chờ những quyết định đến “số phận” của cầu Long Biên khi mà tiêu chuẩn thiết kế và thời gian khai thác đã qua ngưỡng cửa 100 năm! Đây là đem quy chiếu với Tiêu chuẩn kỹ thuật đang hiện hành của đầu thế kỷ XXI. Còn quay lại Tiêu chuẩn thiết kế cầu của người Pháp thế kỷ XIX, vẫn còn là một ẩn số với những nhà xây dựng cầu nước ta.

caukien01.jpg

Cầu Kiền (Hải Phòng) - Cây cầu dây văng đầu tiên tại Việt nam
do nhà thầu Việt Nam TCT XD Thăng Long thi công
(2002)

      Chỉ điểm qua các tuyến đường sắt như: Hà Nội – Sài Gòn, Hà Nội – Hải Phòng, Hà Nội – Lạng Sơn, Hà Nội – Lao Cai,…, Sài Gòn - Đà Lạt. Trong 80 năm đô hộ nước ta, người Pháp đã tuyển và đào tạo hàng nghìn phu xây dựng cầu, đường; trong lịch sử những người vô sản nước ta, có thể đây là những người thợ vô sản đầu tiên ở Việt Nam. Bởi phương tiện lao động đều do các các ông chủ Tây trang bị, hưởng tiền công trả theo sức lao động, còn chỗ ở là những lán trại tạm bợ do chủ dựng lên hai bên bờ sông nơi vị trí cây cầu đi qua… Cả đời gắn bó với nghề, hết công trường cầu này đến công trường cầu khác, hết cầu đường sắt kéo dài qua nhiều địa danh; rồi đến các cầu đường sắt ở các khu mỏ Quảng Ninh, Lao Cai. Ngoài ra, còn hàng trăm cây cầu lớn nằm trên các quốc lộ, tỉnh lộ dày đặc của bình diện Việt Nam.

cauthanglong1.jpg

Cầu Thăng Long - Công trình biểu tượng của tình hữu nghị Việt Xô

      Trong bài trao đổi này, xin đặc biệt nhấn mạnh đến tốc độ, trình độ thiết kế thi công các cây cầu lớn với thời gian ngắn cùng với trình độ và công nghệ thi công cầu hiện đại trong thời gian 20 năm đổi mới nền kinh tế theo kinh tế thị trường (1987–2007) của nền kinh tế Việt Nam. Đem so sánh số lượng xây dựng cầu lớn với thời gian xây dựng cầu trong 80 năm của người Pháp, mới tự hào nhường nào . Bởi về thời gian họ nhiều gấp 4 lần, còn về lượng cầu lớn xây dựng lại kém 10 lần. Điển hình là trên sông Hồng cả thời gian lâu dài chỉ duy nhất có cầu Long Biên. Còn trong 20 năm chúng ta đã xây dựng hàng chục cây cầu hiện đại, chỉ tính riêng trong phạm vi thủ đô Hà Nội đã xây dựng mới: Cầu Thăng Long, cầu Chương Dương, cầu Thanh Trì, cầu Vĩnh Tuy sắp hoàn thành, ngoài ra còn cầu Trung Hà, cầu Lạc Quần, cầu Yên Lệnh. Và, chỉ một Dự án đường Hồ Chí Minh mới đầu tư giai đoạn một, đã hoàn thành vào năm 2004, đưa vào khai thác với hàng trăm công trình cầu lớn vượt qua các sông, suối lớn và đặc biệt có cầu cạn hiện đại với bán kính cong lượn ôm trọn khu rừng Quốc gia Cúc Phưong, vừa bảo vệ môi trường, bày thú cùng hệ sinh vật đa dạng và quý hiếm,… Với trình độ thiết kế, thi công, công nghệ thi công tiên tiến và đạt chất lượng xây dựng của các nước có nền kinh tế phát triển.

cauvandon1.jpg

Cầu vượt biển Vân Đồn do CBCNV TCT XD Thăng Long thi công
nối đất liền với huyện đảo Vân đồn
(Quảng Ninh-2005)

      Như vây, kể từ ngày cây cầu bằng kết cấu thép Tràng Tiền, với các nhịp dầm cong cong vành lược nối tiếp nhau đã đứng vững sau 110 năm khai thác. Trong 110 năm qua đã hình thành một đội ngũ những người thợ xây dựng, thiết kế cầu chuyên nghiệp và không ngừng phát triển, hiện đại phù hợp với từng bước đi lên của thế giới về kinh tế và công nghệ tiến tới một nền kinh tế tri thức. Vì tất cả những thực tế đã phơi lộ trong 110 năm của từng bước đi lên trong ngành thiết kế, xây dựng cầu lớn của Việt Nam thật đáng tự hào và trân trọng những lớp người đã mất, những người anh hùng đã hy sinh trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ, cống hiến cho sự phát triển của ngành giao thông vận tải nói chung, trong đó có ngành nghề thiết kế, xây dựng cầu chuyên nghiệp nói riêng, cần có một lịch sử mang đặc thù nghề nghiệp riêng…Sẽ là điều trăn trở cho những cá nhân và tập thể mang đặc thù này. Vậy thì, thà chậm còn hơn không! Nên bàn nghĩ kỹ thêm về tính chuyên nghiệp đặc thù của ngành nghề Thiết kế và Thi công xây dựng cầu trong thời gian 110 năm đã qua, sẽ hứa hẹn phát triển trong môi trường của một nền kinh tế tri thức đầy năng động đang mở ra trước mắt và còn mang một trách nhiệm trực tiếp đến đời sống vật chất , tinh thần của đông đảo quần chúng hoạt động mang tính chuyên nghiệp trong ngành cầu. Nếu thoả đáng và đầy đủ phẩm chất , tính chuyên nghiệp,…Được tổ chức bài bản với đầy đủ yếu tố kỹ thuật, bản chất, đặc thù riêng và được Pháp luật công nhận thì chắc chắn những vụ tai nạn như sự cố sập cầu Cần Thơ ngày 26 tháng 9 năm 2007, sẽ vĩnh viễn không còn có cơ hội lặp lại trong lịch sử xây dựng cầu ở Việt Nam ngay ngày mai và mãi mãi sau này.


Bài viết Nguyễn Đăng Minh - Viện KHGTVT VN