Hộ khẩu sao mà phiền vậy?

HỘ KHẨU SAO MÀ PHIỀN VẬY?    

Nguyễn Quang Thân

Ủy Ban Thường vụ Quốc Hội đang họp bàn về luật cư trú để trình Quốc hội thông qua trong kỳ họp tới. Dân theo dõi sát sao là dễ hiểu vì luật cư trú liên quan mật thiết đến chuyện “an cư” sau đó là “lạc nghiệp” của mọi công dân. Nổi bật trong sự quan tâm ấy là chuyện hộ khẩu.

Suy cho cùng, cuốn sổ hộ chỉ là phương tiện giúp cơ quan quản lý nắm thông tin về người dân. Các quy định về hộ khẩu không nên và không được vi phạm đến quyền tự do cư trú của công dân được Hiến pháp công nhận. Chính quyền nước nào cũng phải “nắm dân” để điều hành xã hội thông qua các chính sách hợp hiến. Nhiều nước không cần đến cuốn sổ hộ khẩu và thay thế bằng những phương tiện khác nhau như tấm hter điện tử all-in-one ( tất cả trong một) chẳng hạn. Dù bằng cách gì cũng đều phải tuân thủ nguyên tắc tạo điều kiện thuận lợi, dễ dàng, ít gây phiền toái nhất cho người dân và tuyệt đối không được vi hiến. Làm được thế thì người được quản lý và người quản lý đều có lợi và hài lòng.

Nhiều năm qua cuốn sổ hộ khẩu gắn liền mật thiết với cuộc sống người dân nhưng cũng gây ra nhiều vấn nạn và tiêu cực không đáng có. Thời bao cấp, sổ hộ khẩu liên quan đến sổ gạo, phiếu mua thực phẩm và nhu yếu phẩm hàng ngày, nơi học hành của con cái, việc làm của cha mẹ cùng những quyền lợi khác. Hệ lụy của thời chiến đã được xóa bỏ dần nhưng vẫn để lại di chứng không hay. Đó là cơ quan quản lý luôn muốn giành phần thuận lợi, dễ dàng về phía mình mà không quan tâm đến khó khăn của phía người dân. Những quyền tự do nhân dân tự nguyện hay “bị” hy sinh trong thời chiến và kinh tế bao cấp không còn thích hợp trong thời bình và xã hội thị trường.

Những năm gần đây, cùng với công cuộc đổi mới, chính sách hộ khẩu buộc phải cởi mở hơn do nhu cầu của một xã hội phát triển, do sự phân bố lại tất yếu của dân số khi thành phố không ngừng mở rộng, khu công nghiệp sinh sôi cần lao động nhập cư và ngược lại, nông dân mất đất cho công nghiệp và đô thị, mất việc do cơ khí hóa, có xu hướng không ngừng đổ xô về kiếm việc làm và sinh sống ở các thành phố lớn. Các vách ngăn, giây trói lỗi thời cản trở phát triển của cuốn sổ hộ khẩu cũ được gỡ bỏ hoặc bị phá vỡ tạo ra một sinh khí mới trong xã hội. Nhưng mặt khác, đã nẩy sinh những vấn đề nan giải. Các thành phố lớn nhỏ bỗng phình ra nhanh chóng, dân số bùng nổ, gây ra những khó khăn không kiểm soát được khi đường sá, phương tiện giao thông, trường học, bệnh viện và những công trình công cộng quá tải đến mức khủng hoảng, đặc biệt là thủ đô và những thành phố lớn như TPHCM, Hải Phòng, Đà Nẵng…

Để giải quyết những khó khăn đó, không thể quay lại xu hướng “xiết chặt” hộ khẩu như “cấm” và “xóa” thay vì những chính sách điều tiết hợp quy luật, hợp lòng người. Thực tiễn cho thấy, Hà Nội và thành phố HCM vẫn bùng nổ dân số, vẫn chịu áp lực của dân nhập cư gia tăng quá mức ngay cả khi chính sách hộ khẩu xiết chặt như trước đây. Cuốn sổ hộ khẩu không chặn nổi sức ép của thị trường và phát triển kinh tế cũng như sự “lách luật” thông minh của người dân được a tòng bởi đồng tiền và người quản lý tiêu cực. Cho nên người dân rất đồng tình với ông chủ tịch QH khi ông nhận xét về dự thảo luật cư trú: “Đây là quyền của công dân theo quy định của Hiến pháp và pháp luật, nên không được cấm đoán. Quản lý chặt chẽ là cần thiết nhưng vẫn phải tạo điều kiện thuận lợi cho người dân thông qua việc đơn giản hóa thủ tục đăng ký, khuyến khích được người dân đến thực hiện các thủ tục này với cơ quan quản lý. Sắp tới nên sửa đổi luật này phải đảm bảo đồng bộ quyền công dân trên tinh thần tự do cư trú phải đi đôi với tự do học hành, tự do chữa bệnh và tiến tới tự do hoàn toàn” (dẫn theo NNVN 27/02/2013) “Cơ quan quản lý phải tạo điều kiện tối đa cho người dân thực hiện quyền tự do cư trú, thay vì “cấm” và “xóa”, bắt phải thế này thế kia là người dân rất khổ” (Dân Trí 27/02/2013) Hộ khẩu sao mà phiền đến vậy? Phiền cho người dân khi phải xoay xở, chạy chọt và đương nhiên “phiền” đến cả những người quản lý tiêu cực, tham nhũng.

“Tự do hoàn toàn” trong cư trú không chỉ là giấc mơ mà phải được thực hiện bằng luật pháp. Mong QH sẽ thông qua một luật cư trú tuân thủ nghiêm nhặt hiến pháp, đảm bảo cho người dân quyền tự do cư trú thiêng liêng bất khả xâm phạm.


PNTPHCM 01/03/2013

Comments