ลำดับทางประวัติศาสตร์

        ก่อนสมัยสุโขทัย ชาวเมืองหลวงพระบางและศรีสัตนาคนหุต(เวียงจันทน์) อพยพมาตั้งถิ่นฐานที่บ้านหนองขี้ควาย (หินกลิ้ง)

        สมัยสุโขทัย มีข้อความตอนหนึ่งกล่าวถึงเมืองหล่มตามศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง หลักที่ ๑ มีการกล่าวถึง เมืองลุมบาจาย ซึ่งนักประวัติศาสตร์ นักโบราณคดีเชื่อว่าคือ เมืองหล่มเก่า และศิลาจารึกหลักที่ ๙๓ มีคำว่า วัชชปุระ ซึ่งนักประวัติศาสตร์และนักโบราณคดีเชื่อว่าเป็นเมืองเพชรบูรณ์ การปรากฎชื่อในหลักศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงนั้นมีชื่อ เมืองลุ่ม  เมืองลุม เมืองลม อยู่บ่อยครั้ง แต่เนื่องจากชาวอำเภอหล่มเก่าสืบเชื้อสายจากชาวไทน้อยหลวงพระบางเพราะขนบธรรมเนียมประเพณีความเป็นอยู่ตลอดจนสำเนียงภาษาเหมือนกับชาวหลวงพระบางทุกอย่าง การสร้างบ้านเมืองในสมัยแรกไม่มีหลักฐานทางโบราณสถานพอจะอ้างอิงเป็นที่ แน่นอนได้ จิงทำให้นักวิชาการบางส่วน ระบุว่าเมืองลุมบาจาย นั้นอยู่ในเขต จ.น่าน ส่วนเมืองลุ่ม เมืองลม นั้นอยู่ที่หล่มเก่า

         สมัยอยุธยา ในรัชสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ์ ได้กล่าวถึงทัพพระไชยเชษฐา ได้ส่งกองทัพมาช่วยกรุงศรีอยุธยาครั้งศึกบุเรงนอง เมื่อปี พ.ศ.๒๑๑๑ ได้ยกเข้ามาทางด่านเมืองนครไทย ผ่านเมืองหล่ม เข้ามาทางเมืองเพชรบูรณ์ จะลงมาทางเมืองสุพรรณบุรีเป็นทัพกระหนาบ 

         สมัยรัตนโกสินทร์ เกิดกบฎเจ้าอนุวงค์ เจ้าอุปฮาดเมืองหล่มจำยอมเข้าสวามิภักดิ์ด้วยเหตุว่ากำลังพลของตนเองน้อย ต่อเมื่อทางกรุงเทพส่งพระยาอภัยภูธรและพระยาพิชัย มาปราบ เมือพระยาทั้งสองเดินทางมาถึงเมืองหล่ม มีชายไทยตนหนึ่งชื่อ นายคง ได้อาสานำทัพของพระยาอภัยภูธรและพระยาพิชัย ติดตามทัพกบฏเจ้าอนุวงษ์เวียงจันทน์ ตามไปทันกันที่เมืองหนองบัวลำพู เขตเมืองอุดรราชธานี กองทัพไทยจับอุปฮาดเมืองหล่มได้ จึงสำเร็จโทษ ตำแหน่งอุปฮาดเมืองหล่มจึงว่างลงตั้งแต่บัดนั้น  เมื่อปราบกฏเจ้าอนุวงค์สำเร็จ ทางกรุงเทพฯได้พิจารณาความดีความชอบของนายคงผู้กล้าหาญมีความซื่อสัตย์ จึงได้ทำการปูนบำเหน็จรางวัลด้วยการแต่งตั้งตำแหน่งอุปฮาดเจ้าเมืองหล่ม โดยมีบรรดาศักดิ์ราชทินนามว่า 
“พระยาสุริยะวงศาสงครามรามภักดีวิริยกรมพาหนะ”

        พ.ศ. 2325 พระสุริวงษามหาภักดีเดชชนะสงครามฯ  เจ้าเมืองหล่ม ได้ย้ายเมืองหล่มไปสร้างใหม่บริเวณฝั่งตะวันออกของแม่น้ำป่าสัก เรียกเมืองที่สร้างใหม่ว่าเมืองหล่มสัก ส่วนเมืองเดิมเรียกว่า 
หล่มเก่า หรือเมืองเก่า ขึ้นต่อการปกครองของเมืองหล่มสัก

        พ.ศ.2433 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ยกฐานะเมืองหล่มสักเป็นหัวเมือง ชั้นนอก มีเมืองขึ้นตรง 5 เมือง ได้แก่
เมืองหล่มเก่า เมืองด่านซ้าย เมืองเลย เมืองบ่อแตน และเมืองแก่นท้าว

        พ.ศ. 2442 
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงโปรดเกล้าฯให้ตั้งพุทธมณฑลเพชรบูรณ์ ให้โอนเอาเมืองเพชรบูรณ์ เมืองบัวชุม เมืองไชยบาดาล และเมืองวิเชียรบุรี เมืองหล่มสัก และเมืองเลย โดยมีพระยาเพชรรัตนสงครามเป็นสมุหเทศาภิบาล และยกฐานะเมืองหล่มสักขึ้นเป็นจังหวัด   มีอำเภอหล่มสัก อำเภอหล่มเก่า และอำเภอวังสะพุงขึ้นตรง

        พ.ศ. 2476 รัฐบาลสมัยนั้นได้ตราพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแห่งราชอาณาจักรสยาม โดยให้ยกเลิกมณฑลต่างๆ และจัดระเบียบบริหารราชการส่วนภูมิภาค เป็นจังหวัดและอำเภอ จังหวัดหล่มสัก ได้ถูกยุบเข้าเป็นอำเภอหล่มสักขึ้นต่อ จ.เพชรบูรณ์ จึงทำให้
อำเภอหล่มเก่า ขึ้นกับจังหวัดเพชรบูรณ์ ตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา 
Comments