สวนป่าสมุนไพรธรรมชาติวัดคุ้งตะเภา ตำบลคุ้งตะเภา อำเภอเมือง จังหวัดอุตรดิตถ์ : Wat Khungtaphao Herbal Garden

http://lh3.ggpht.com/_pTG3in6GYZE/TIvlSM7jEPI/AAAAAAAAHws/jc69lIVeogg/s1024/DSC03952.JPG




สวนป่าสมุนไพรวัดคุ้งตะเภา
(สวนพฤกษศาสตร์สมุนไพรวัดคุ้งตะภา)



ในปี พ.ศ. ๒๕๔๗ วัดคุ้งตะเภาได้รับความเห็นชอบจากทางคณะสงฆ์จังหวัดอุตรดิตถ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งจาก พระเทพปริยัติวิธาน เจ้าคณะจังหวัดอุตรดิตถ์ ซึ่งเป็นผู้สนับสนุนให้วัดคุ้งตะเภาเป็น ศูนย์ศึกษาสมุนไพรประจำจังหวัดอุตรดิตถ์ เนื่องจากวัดคุ้งตะเภา มีพระภิกษุผู้เชี่ยวชาญในด้านสมุนไพรแผนโบราณ ได้เป็นผู้รวบรวมสมุนไพรหายากจากสถานที่ต่าง ๆ มารวมไว้ในวัด (ในปัจจุบันในวัดมีต้นยาสมุนไพรทั้งสิ้นกว่า ๓๐๐ ชนิด) เพื่อให้ความรู้แก่ผู้สนใจและเป็นการอนุรักษ์ภูมิปัญญาชาวบ้านในด้านการอนุรักษ์สมุนไพร อีกทั้งวัดยังได้เก็บรวบรวมสมุดไทยและผูกใบลานจารึกตำรายา, ตำราพระเวท, และบทกฎหมายพระอัยการโบราณ อายุกว่าร้อยปี รวมมากกว่าร้อยผูก/เล่ม (ชมเอกสารโบราณ) ซึ่งนับว่าเป็นโบราณวัตถุมรดกสำคัญอันล้ำค่ายิ่ง เป็นวัตถุพยานที่บ่งบอกถึงความเก่าแก่แห่งภูมิปัญญาด้านสมุนไพรไทยของชาว คุ้งตะเภาที่สืบทอดมาแต่โบราณ

ทางวัดได้แบ่งเขตสังฆาวาสส่วนหนึ่งให้เป็นพื้นที่ปลูกสมุนไพรที่รวบรวมมาได้ จากที่ต่าง ๆ นำมาปลูกไว้ ทั้งชนิดต้นและชนิดไม้ลงหัว ไปจนกระทั่งไม้เลื้อยขนาดใหญ่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งได้รวบรวมพืชสมุนไพรไทยที่หาชมได้ยากนำมาปลูกในเขตพื้นที่ บริเวณวัดหลายร้อยชนิด โดยเริ่มทำการจัดหาสมุนไพรมาอนุรักษ์เมื่อประมาณปี พ.ศ. ๒๕๓๕ ซึ่งผู้มีส่วนสำคัญในการริเริ่มการปลูกอนุรักษ์สมุนไพรในวัดคุ้งตะเภาก็คือ พระสมุห์สมชาย จีรปุญฺโญ เจ้าอาวาสวัดคุ้งตะเภา และพระอาจารย์อู๋ ปัญฺญาวชิโร ซึ่งเป็นผู้มีความรู้เชี่ยวชาญในการจำแนกพืชสมุนไพรไทย

โดยเขตสังฆาวาสที่ปลูกสมุนไพรนั้น ตั้งอยู่ในบริเวณพื้นที่ส่วนใหญ่ของคณะ ๔ วัดคุ้งตะเภา หรือคณะวิเวกวาสี เดิมบริเวณนี้เป็นที่ตั้งของกลุ่มอาคารกุฏิสงฆ์หอฉันและหอนั่งวัดคุ้งตะเภาเมื่อร้อยกว่าปีที่แล้ว เป็นกลุ่มอาคารทรงไทยภาคกลางแบบโบราณริมแม่น้ำน่านที่สันนิษฐานว่ามีอายุมากกว่า ๑๕๐ ปี แต่ในช่วงก่อนปี พ.ศ. ๒๕๐๐ อาคารไม้โบราณทั้งหมดในแถบคณะ ๔ ได้ถูกรื้อลงหมดแล้ว เหลือหลักฐานคือต้นตาลโบราณที่มีความสูงกว่า ๔๐ เมตร มีอายุมากกว่า ๑๐๐ ปี เป็นหลักฐานยืนยันที่ตั้งของกลุ่มอาคารศาสนสถานโบราณที่ประกอบกิจกรรมทางศาสนาของคนคุ้งตะเภาในอดีต เนื่องจากในปีก่อน พ.ศ. ๒๕๐๐ ทางวัดได้ย้ายที่ตั้งกลุ่มกุฎิสงฆ์มาไว้ที่วัดบริเวณคณะ ๒, ๓ และ ๗ เพราะการหมดความสำคัญลงของการสัญจรทางน้ำ ทำให้บริเวณคณะ ๔ วัดคุ้งตะเภาเป็นพื้นที่ว่างเปล่า

ต่อมา พระอาจารย์อู๋ ปัญญาวชิโร ซึ่งเป็นปราชญ์ชาวบ้านด้านสมุนไพรไทยของตำบลคุ้งตะเภา ได้อุปสมบทและจำพรรษาอยู่ที่วัดคุ้งตะเภา เมื่อประมาณปี พ.ศ. ๒๕๓๙ ท่านได้เล็งเห็นถึงความสำคัญในการอนุรักษ์ภูมิปัญญาโบราณ เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้ศาสตร์แขนงนี้ให้กับชนรุ่นหลัง ท่านจึงร่วมกับพระสมุห์สมชาย ได้ออกแสวงหาสมุนไพรไทย ที่หายากจากสถานที่ต่าง ๆ นำมาปลูกไว้ในบริเวณเขตสังฆาวาสด้านทิศเหนือ จนในปัจจุบันจากพื้นที่โล่งว่างเปล่ากลายมาเป็นสวนป่าสมุนไพรที่รวบรวมสมุนไพรไทยหายากนานาพันธุ์ ทั้งไม้ยืนต้นขนาดใหญ่และไม้อิงอาศัยนานาชนิด กอปรกับพระอาจารย์อู๋ ปัญฺญาวชิโร เป็นผู้เชี่ยวชาญในการปรุงยาสมุนไพรแบบโบราณ ทำให้มีผู้สนใจทางที่ต่าง ๆ ทั้งในและนอกจังหวัด มาศึกษาความรู้แขนงนี้จากท่านไม่เว้นแต่ละวัน



ภาพ:เครื่องบดยาประยุกต์.jpg

พระอาจารย์อู๋ กับเครื่องบดยาประยุกต์วัดคุ้งตะเภา


                ในปี พ.ศ. ๒๕๔๖ สถาบันราชภัฏอุตรดิตถ์ (ปัจจุบันเป็นมหาวิทยาลัยราชภัฎอุตรดิตถ์) ได้เห็นความสำคัญของการอนุรักษ์ภูมิปัญญาไทยแขนงนี้ไว้ จึงได้จัดโครงการ "อรุณรุ่งที่คุ้งตะเภา" โดยให้งบประมาณสนับสนุนการอนุรักษ์ภูมิปัญญาในการทำสมุนไพรไทยพื้นบ้านแบบ โบราณ ดังปรากฏตู้อบยาสมุนไพรภูมิปัญญาชาวบ้านนับ ๑๐ ตู้ ที่ตั้งอยู่ข้างอุโบสถวัดคุ้งตะเภาจนปัจจุบันนี้

                 ในปี พ.ศ. ๒๕๕๑ ได้มีผู้ของบประมาณจากสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เพื่อจัดตั้ง โครงการศูนย์สมุนไพรตำบลคุ้งตะเภา ในวัดคุ้งตะเภา อย่างไรก็ตาม ผู้ได้รับงบประมาณโครงการดังกล่าวไม่ได้ประสานให้คณะสงฆ์เข้ามามีส่วนร่วมบริหารจัดการใด ๆ วัดคุ้งตะเภาจึงไม่ทราบการได้รับงบประมาณ จึงทำให้ไม่ได้นำเงินงบประมาณลงสู่วัดคุ้งตะเภา โครงการดังกล่าวจึงไม่ได้เกิดขึ้นตามวัตถุประสงค์ของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ และแม้โครงการในปี ๒๕๕๑ จะล้มเหลว แต่นั่นก็แสดงให้เห็นว่าการที่สวนสมุนไพรวัดคุ้งตะเภามีพัฒนาการมาจนถึงปัจจุบันนี้ได้ก็ด้วยอาศัยความตั้งใจ ทั้งกำลังกาย กำลังทุนทรัพย์ ของพระสงฆ์วัดคุ้งตะเภาโดยส่วนเดียวโดยแท้ โดยไม่ได้อาศัยการพึ่งพางบประมาณจากองค์กรต่าง ๆ

ตู้อบสมุนไพรภูมิปัญญาชาวบ้าน

เดิมนั้น จากความริเริ่มของพระอาจารย์อู๋ สวนป่าสมุนไพรวัดคุ้งตะเภา ไม่มีการติดป้ายชื่อกำกับต้นไม้เหมือนสถานที่อื่น ทำให้วัดคุ้งตะเภาสามารถอนุรักษ์สมุนไพรบางชนิดที่หายากมากเอาไว้ได้ โดยไม่ต้องคอยเฝ้าดูแล และเมื่อมีผู้สนใจมาศึกษาสมุนไพรทั้งจากโรงเรียนและบุคคลต่าง ๆ ต้องให้พระอาจารย์อู๋มานำเดินชมด้วยตนเอง ทำให้ผู้สนใจได้รับความรู้จากปราชญ์ชาวบ้านผู้ทรงภูมิปัญญาได้โดยตรง

http://lh5.ggpht.com/_pTG3in6GYZE/TQJZ3J2ykYI/AAAAAAAAJC8/hOveMmMzNUo/s640/DSCF2266.jpg

ซุ้มทางเข้าสวนป่าสมุนไพรวัดคุ้งตะเภา

 ในปี พ.ศ. ๒๕๕๓ คณะสมาชิกเว็บไซต์เม็กโนเลียประเทศไทย ได้ริเริ่มให้มีโครงการติดป้ายชื่อต้นไม้ถวายวัดที่มีศักยภาพเป็นแหล่งศึกษาพืชพรรณไม้หายากทั่วประเทศ จึงทำให้วัดคุ้งตะเภาเป็นจุดหมายของคณะสมาชิก โดยคณะสมาชิกได้แจ้งความประสงค์ให้นำป้ายสมุนไพรถาวรมาติดถวายวัดคุ้งตะเภาเบื้องต้น จำนวน ๑๐๐ ป้ายชื่อ ในวันที่ ๒๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ ด้วยเหตุนี้ พระสมุห์สมชาย พระอาจารย์อู๋ และคณะสงฆ์วัดคุ้งตะเภาจึงเห็นพ้องต้องกันให้มีการติดป้ายชื่อสมุนไพรบางส่วนในวัดได้ เพื่อเป็นแหล่งศึกษาพรรณไม้และภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชน โดยคณะสงฆ์ได้ทำทางเดินรอบเขตสวนป่าสมุนไพรและจัดทำซุ้มทางเข้าสวนสมุนไพร รวมถึงจัดทำป้ายทางเดิน รายชื่อสมุนไพรให้ไว้เป็นแหล่งศึกษาของชุมชนอีกด้วย

                ปัจจุบัน บรรยากาศโดยรวมของสวนป่าสมุนไพรวัดคุ้งตะเภายังคงปล่อยให้เป็นบรรยากาศป่าธรรมชาติอันร่มรื่นเหมาะแก่การเจริญเติบโตของสมุนไพร บางส่วนซ่อนเร้นสมุนไพรไทยหายากอันมีคุณประโยชน์ยิ่งในบริเวณป่า เป็นพื้นที่ป่าปลูกที่เงียบสงบเหมาะแก่การเจริญจิตตภาวนาห่างไกลจากสิ่ง รบกวน สมกับคำว่า "สวนป่า" โดยแท้จริง.

https://lh3.googleusercontent.com/_pTG3in6GYZE/TdTcUU7JYnI/AAAAAAAAMaI/qLnGr-1J6gY/s512/DSCF7579.jpg https://lh4.googleusercontent.com/_pTG3in6GYZE/TdTdvH67FoI/AAAAAAAAMbc/gYzlfAaJtBQ/s512/DSCF7548.jpg


โครงการพัฒนาสวนสมุนไพรวัดคุ้งตะเภา

 ปี โครงการ         การสนับสนุน ความคืบหน้า
 พ.ศ.๒๕๕๓ - โครงการติดป้ายชื่อสมุนไพร ๑๐๐ รายชื่อ  http://lh4.ggpht.com/_pTG3in6GYZE/SxvxU-0RyAI/AAAAAAAAF84/URCxJIGpWEA/new.gif
- โครงการปรับภูมิทัศน์สวนป่าสมุนไพร (ทางเดิน/ไฟรายทาง/แผนผัง)
 - โครงการจัดทำป้ายสวนป่าสมุนไพรถาวรและป้ายประชาสัมพันธ์
สนับสนุนโดยสมาชิก  magnoliathailand.comhttp://www.magnoliathailand.com/MagnoliaThailand2.jpg

-คณะสงฆ์วัดคุ้งตะเภา และผู้สมบทร่วมบริจาค

- โครงการติดป้ายชื่อสวนป่าสมุนไพรวัดคุ้งตะเภา
- กระทู้รายงานผลกิจกรรมวันที่ ๒๖ ธันวาคม (magnoliathailand.com)

 พ.ศ.๒๕๕๕ - ร่วมมือกับโรงเรียนบ้านคุ้งตะเภาสมัครเป็นสมาชิก “สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน” (ในโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี)
- ส่งเสริมให้โรงเรียนในเขตตำบลคุ้งตะเภาที่มีความพร้อมสมัครเป็นสมาชิก “สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน”
(ในโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี)
-โรงเรียนบ้านคุ้งตะเภา และชมรมศิษย์เก่า
-โรงเรียนในเขตตำบลคุ้งตะเภา
 -
 พ.ศ.๒๕๕๖ - โครงการปรับภูมิทัศน์สวนป่าสมุนไพร
- คณะศรัทธาวัดคุ้งตะเภา
-เจ้าคณะ ๔ วัดคุ้งตะเภา และผู้สมบทร่วมบริจาค
 -
 พ.ศ.๒๕๕๗ - โครงการสร้างกำแพงสวนป่าสมุนไพร - คณะศรัทธาวัดคุ้งตะเภา -    
*จัดหาสมุนไพรหายากเข้าสวนทุกปี (โดยคณะสงฆ์วัดคุ้งตะเภา)


กิจกรรมสวนสมุนไพรวัดคุ้งตะเภา
(ตั้งแต่ กันยายน ๒๕๕๓)



https://lh5.googleusercontent.com/-L8nKAVSOUbo/T3G0O3Scn4I/AAAAAAAAQcs/LZIT658htX4/s128/DSC_84190.jpg
๒๖-๒๗ มีนาคม ๒๕๕๕ http://lh4.ggpht.com/_pTG3in6GYZE/SxvxU-0RyAI/AAAAAAAAF84/URCxJIGpWEA/new.gif

สถาบันวิจัยการแพทย์แผนไทย กรมการแพทย์แผนไทยฯ
สถาบันวิจัยการแพทย์แผนไทย กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข ได้ส่งหัวหน้างานศูนย์ตัวอย่างสมุนไพร และนักวิจัย เข้าเก็บข้อมูลพันธุกรรมสมุนไพรและเครื่องยาจากสมุนไพรตามประกาศบัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๔ ณ สวนพฤษศาสตร์สมุนไพรวัดคุ้งตะเภา ในระหว่างวันที่ ๒๖-๒๗ มีนาคม ๒๕๕๕
สวนพฤกษศาสตร์สมุนไพรวัดคุ้งตะเภา

๒๖-๒๗ มี.ค. ๕๕ ชมภาพกิจกรรม


https://lh4.googleusercontent.com/-0tLZkNHZOQs/TlnT338z50I/AAAAAAAAN3o/19PFynnqEZU/s640/DSCF7808.jpg
๑๕ และ ๒๘ สิงหาคม ๒๕๕๔ 

ชมรมแพทย์แผนไทยจังหวัดอุตรดิตถ์
และ ศูนย์พัฒนาฝีมือแรงงานจังหวัดอุตรดิตถ์
นำคณะนศ.แพทย์แผนไทยศึกษาสมุนไพรในวัดคุ้งตะเภา

  ๒๘ ส.ค. ๕๔ ชมภาพกิจกรรม
- ๑๕ ส.ค. ๕๔ ชมภาพกิจกรรม  

https://lh3.googleusercontent.com/_pTG3in6GYZE/TdTcfLpe90I/AAAAAAAAMbE/B6b-aKhR1Bw/DSCF76140.jpg
วันพฤหัสบดีที่ ๑๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๔

คณะอาจารย์จากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่
และศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ

โดย
การนำของ อ.พรรัตน์ ศิริคำ
ภาควิชาพืชศาสตร์และทรัพยากรธรรมชาติ คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่


ศึกษาและเก็บตัวอย่างพันธุกรรมพืชหายากในสวนสมุนไพรวัดคุ้งตะเภา
ชมภาพบางส่วนได้ที่ คลังภาพของวัด


http://lh4.ggpht.com/_pTG3in6GYZE/TSyIh9W4cvI/AAAAAAAAJZA/DTSatx_0Ks8/s640/DSCF4477.jpgวันอังคารที่ ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๔

คณะอาจารย์มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ 

โดย
การนำของ ดร. พิมพ์ใจ สีหะนาม และ ดร.พิชัย ใจกล้า คณะเกษตรศาสตร์และสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์

ศึกษาพันธุกรรมพืชในสวนสมุนไพรวัดคุ้งตะเภา
ชมภาพบางส่วนได้ที่ คลังภาพของวัด


http://lh6.ggpht.com/_pTG3in6GYZE/TRjkXFwttII/AAAAAAAAJOw/geeER3x8Cik/DSCF3875.JPGวันอาทิตย์ที่ ๒๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓

คณะสมาชิกเว็บไซต์แมกโนเลีย
http://lh4.ggpht.com/_pTG3in6GYZE/SxvxU-0RyAI/AAAAAAAAF84/URCxJIGpWEA/new.gif
โดยการนำของ อ.พงษ์ศักดิ์ รัตนวงศ์ อาจารย์ประจำมหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ร่วมกับวัดคุ้งตะเภา และโรงเรียนบ้านคุ้งตะเภา
จัดกิจกรรม โครงการสามบวรร่วมใจติดป้ายชื่อสวนสมุนไพรวัดคุ้งตะเภา ติดป้ายชื่อสวนป่าสมุนไพรถาวร ๑๐๐ ป้าย
บริเวณเส้นทางสวนศึกษาสวนป่าสมุนไพรธรรมชาติวัดคุ้งตะเภา
ชมภาพบางส่วนได้ที่ คลังภาพของวัด   และ  กระทู้แสดงภาพกิจกรรม 


http://lh3.ggpht.com/_pTG3in6GYZE/TQJZ2AmYzAI/AAAAAAAAJC0/cU2uejNcCdw/s720/0DSCF2295.jpgวันพุทธที่ ๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๓

คณะสงฆ์วัดคุ้งตะเภา
โดย
การนำของหลวงพ่อพระสมุห์สมชาย จีรปุญฺโญ เจ้าอาวาสวัดคุ้งตะเภา

จัดทำทางเดินและปรับภูมิทัศน์สวนป่าสมุนไพรวัดคุ้งตะเภา
และจัดทำซุ้มสวนป่าสมุนไพรวัดคุ้งตะเภา ทางเข้าศึกษาสวนป่าสมุนไพรธรรมชาติ


http://lh4.ggpht.com/_pTG3in6GYZE/TKHXenP0wYI/AAAAAAAAHyU/vnx_xG1-5eI/s720/DSCF4848.jpgวันอังคารที่ ๒๘ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๓

อาจารย์อังกาบ ศักดี
นักศึกษาปริญญาเอก คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร

ศึกษาข้อมูลเบื้องต้นในสวนสมุนไพรวัดคุ้งตะเภา เพื่อเสนอโครงร่างการวิจัย (Research project)
วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต ศป.ด (Doctor of Fine and Applied Arts)
"การพัฒนารูปแบบการจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นโดยใช้แบบจำลองโซ่คุณค่า"
(A Development of aKnowledge Center of Local Wisdom by Using Value Chain Model)

free web counting