Chilteklik Edebiyat
Ghelite chüsh körüdighan ayal[Chatma hékayiler]
                                                               Aptori: Tarim Dadxah
   Gherayib qisseler, ejayib hékayiler we dilni aldaydighan epsane-riwayetlerge qiziqish qedimdin insan balisigha udum bolup kelmekte, pelekning chaqi her zaman we her makanda ademni her xil késelliklerge giriptar qilip qoyidighan ishmu qedimdin bolup kelmekte. Ene shundaq ajayibatlarning timsalidin bolmish bu hékayimiz hörmet we izzet igilirige xupiyane qalmighayki, Aynigar muellim her düshenbide ishxanigha kélipla xuddi uzundin-uzun chüshlirini xolum-xoshniliridin ayimaydighan dilkesh momaylirimizdek körgen chüshlirini ishxanidikilerdin ayimaydighan boldi. Bughu bir adettiki ish idi, emma bu chüshlerning ghelitilikidin ishxanidikiler Aynigarning salametlikidin ensirepmu qélishti. Yéqinda Aynigar muellimge séhriy réalizm éqimidin ders ötüsh toghra kélip qaldi. Ders ötüsh teyyarliqi mezgilide u Garsiya Markozning «yüz yil ghéribliq»romanini qayta-qayta oqup, romandiki pérsonaj Boéndiye jemetini estayidil tetqiq qilish bilen bille yazghuchining uslubi we turmushinimu etrapliq matériyal tépip tetqiq qildi. Séhriy réalizm éqimini chüshendürüsh üchün u buningliq bilen boldi qilmay yene Franz Kafkaning eserlirini qayta-qayta oqudi, hetta séhriy réalizmning tarixini yenimu uzartish üchün tetqiqatini chongqurlashturup bir chaghlarda « Asiya Kindiki» gézitide élan qilin'ghan, Ehmedjan Tursun Fransuz tilidin terjime qilghan Mopassanning fantaziyilik hékayilirinimu bu éqimgha qoshuwaldi. Ders teyyarlash dawamida kéche-kéchilep roman-hékaye oqushqa bérilip ketken Aynigar közi uyqugha ilin'ghan haman xuddi roman yaki hékaye weqeliridikidek weqeliki bar chüshlerni deslepte üzük-üzük, ghuwa körüdighan bolsa kéyinche toluq we roshen körüdighan boldi. Shundaq chüshlirining birige u özichila « chüshtiki téléfon nomuri» dep isim qoyuwalghan we ishxanidikilerge sözlep bergen  idi !   
                                                             « Chüshtiki téléfon nomuri»    
     Tün nisbide qattiq jiringlighan téléfon Aynigarni chöchütüp oyghitiwetti. Shérin uyquluqtiki hurunluqi tutqan Aynigar téléfon xéli jiringlighiche téléfonni almidi,lékin téléfon toxtap qalidighandek emes idi, axir érincheklik bilen esnep kérilginiche turupkigha qol uzartiwétip éri idrisning kutubxana öyde üstel chirighi aldida bir néme yéziwatqinini bayqidi-de, érige taza achchiqi kélip «méni aware qilghiche téléfonni alsa bolmamdighandu» dep ghudurap turup turupkini aldi.
 - Wey ,- déyishige qarishi terep jimmide turuwaldi, turupkidin qarishi terepning birhazaghiche pushuldighan tiniqila anglandi. Bu qopal tiniqlardin bir er ikenliki melum idi.
 - Wey, kimni izdeysiz?- Dédi Aynigar özini bésiwélip sewrchanliq bilen.
 - Siz... Siz Aynigar bolamsiz? - Dédi qarishi tereptiki er nahayiti titrenggü awazda.
 -Shundaq, siz kim bolisiz?
- Buni sorimang ! ete men hazir dep béridighan téléfon nomurigha téléfon béring ! shu tapta qolingizda qelem bolsa yéziwalghan bolsingiz boptiken ...
- Siz zadi kim?- Aynigar qarishi terepning gépining bélige tepti, shu tapta u térikip aranla turatti. - Derhal xatiriliwélip ete mushu nomurgha choqum téléfon béring ! - u er Aynigarning térikkinige perwamu qilmay gépini dawamlashturdi - 13201398281, yéziwéling ...
- Bu kimning téléfoni? Men némishqa téléfon qilghudekmen?- Aynigar qattiq térikip sözligen bolsimu qarishi terep perwasizla téléfon turupkisini qoyuwetti. Aynigar téléfon turupkisini qoyghiche oyghinip ketti.Shu oyghan'ghanche Aynigarning közige qayta uyqu ilinmidi, téxi tang yorumighan bolup ürümchi waqti 3.45 Bolghan idi.Shundaqtimu Aynigarning emdi uyqusi kélidighandek emes. U ornidin turup kutubxana öyge chiqti. Idris balkonda tamaka chékiwatatti. - Kimdin kelgen téléfon iken?- Dédi Idris. Gepmu qilmay domsiyip turghan Aynigarning yénidin xuddi wabadin qachqandek yanchilap ötken idris yenebir hujrigha kirip ketti. Aynigar balkondin sirtqa tikilginiche bayiqi ghelite téléfonni oylap qaldi, «kimdu bu yérim kéchide téléfon qilghan? 13201398281, Hejeb asanla ésimde tutuwaldim, zadi kimning téléfoni bolghiydi?...» Idrisning xoriki aynigarning xiyalini bölüwetti. Aynigar bu xorektin jaq toyup kéliwatqan bolsimu emma shu tapta bu xorekni séghinip qalghan idi. Bir heptidin béri batniship yürüwatqachqa Aynigar ayrim yétiwalghan idi. Mana, sübhidiki ich pushuqi shu tapta uni qiynawatatti, nawada adettiki chaghlar bolidighan bolsa bundaq pursetler hergiz qoldin ketmigen bolatti. Mingteste ikki saetni ötküzgen aynigar yuyunup-tarinip girimini tügetti-de nashtiliqqa tutush qildi... Chüshtin burunqi ikki saetlik dersini tügetken Aynigar uttur öyge qaytip kélip téléfon turupkisini qoligha aldi:
 - Wey,- awazining qopalla chiqip ketkinini sezdi-yu perwasiz qarishi tereptin sada chiqishini kütüp turdi. Chüshtin burunqi ikki saetlik derste kallisigha kiriwalghan héliqi téléfon nomurigha bolghan achchiqi téxi yanmighan idi.
- Aynigar muellimusiz?- Chaqmaqtek jarangliq anglinidighan bu awaz ham süzük hem téz idi.
- He, men shu, siz kim?- Dédi aynigar taqetsizlinip.
- Bügün kechte siz bilen sözleshmisem bolmaydighan bir ish bar idi...
- Siz zadi kim?
- Kechte «ziba samawar shorpixanisi» gha bir kelgen bolsingiz ...
- U yerde néme bar manga?Özingiz zadi kim bolisiz? Seherde téléfon qilghan er kim? - Taqiti taq boluwatqan aynigarning köngli qandaqtur bir shumluqni sezdi bolghay, yürek rétimi tézliship, achchiqi méngisige tepmekte idi...
- Seherde akamni sizge téléfon bergüzgen idim... Ötünüp qalay, kechte bir kelgen bolsingiz, men siz bilen choqum sözlishishim kérek, men sizni tonuymen, choqum...     Téléfonni jan-jehli bilen qoyuwetken Aynigar özini kariwatqa tashlidi. Uning wujudini alliqandaq bir köngülsizlik chulghimaqta idi. Zadi néme ishtu? Bu aka-singillar méni némige shunche aldirash izdep kétidighandu?... Kech saet 6.00 Bolghanda “anangni atanggha perdazsiz körsetme” dégenlerni xiyalidin ötküzgen Aynigar érining kélishini kütmeyla oghli Okyanni tapshuruq ishleshke buyrup qoyup «ziba samawar shorpixanisi» gha yol aldi, gerche ariliq yéqin bolsimu dékabirning achchiq soghiqi yüzge neshterdek urulidighan bolghchqa, uning üstige Ürümchining tunji qardiki  yolliri téyilghaq bolghachqa, Aynigar ikki béket yergimu Taksi chaqirip yürüp ketti. Alahezel besh minuttila «ziba» ning aldigha kelgen Aynigarni pelempeyde turghan yashla bir yigit salam bérip kütüwaldi.
 - Siz aynigar muellimghu –deymen? - Dédi yigit. Ozayidin xélila kélishken yigit ikenliki chiqip turatti. Égiz, pakiz kiyin'gen yigit qarimaqqa 30 yashlarda körünetti. Buruti tolimu yarashqan bu yigit tunji körgen kishige Türkiye naxsha cholpini Ibrahim Tatlisésni eslitetti.
- Siz kim?- Dédi Aynigar taksi shopuri qayturghan pullarni somkisigha séliwétip.
- Men singlim üchün aldingizgha chiqtim, hernéme bolsa kelmey qalmidingiz, men Ilyas Idris bolimen...      Qizziq, ejeb ish-he bu? Érimning isim-familisi idris ilyas idi, bu ademlermuze, isim tépilmighandek mundaqmu yéqin kélidighan isimlarni qoyghini némisi? Dep oylidi Aynigar qarishi terep özini tonushturuwatqan shu deqiqilerde we özini tonushturghan yigitning keynidin «ziba» gha kirdi. Liqqide toshqan bu kélengsiz ghizalinish zalini bedbuy aq haraq we közni échishturidighan achchiq tamaka isi bir alghan idi. Bu künlerde Ürümchiliklerge mushundaq sorun'gha bérip ghizalinish modigha aylan'ghan idi. Ichkiridiki bir orunda közning yéghini yégüdek chirayliq we süzük bir éghir'ayagh chokan ornidin turup Aynigargha salam berdi, Aynigar u körsetken orun'gha kélip olturdi. Shirede samawar shorpisi poruqlap qaynawatatti. Aynigar özini aran-aran tutup olturushigha:
- Peltoyingizni mawu orunduqqa qoyayli, - déginiche Ilyas uning orunduqning yölenchükige artqan peltosini chirayliq qatlap yandiki orunduqqa qoydi. Andin aynigarning aldigha choka, texsilerni tizip «mulazimet» qilghili turdi.
- Ghizagha ishtihayim yoq, zadi néme ish idi? Siler kim bolisiler? Biz ezeldin tonushmisaq, méni némige méhman qilmaqchi bolup qaldinglar?- Aynigar shirege qarapmu qoymay gépini tüzla dewerdi.
- Mundaq gep idi aynigar muellim,- dédi chokan (emeliyette yashla bir qizdek körünetti, éghir ayaghliqini démise héchkim uni toy qilghan, dep bilmeytti), - men éringiz Idris muellimdin éghir ayagh bolup... Aynigarning bashliri charaslap köyüwatqan otqa tashlan'ghandek qizzip chingqaldi, reswachiliqni bilmeywatqan bu qanjuqni jar sélip tillighiniche kanaydin boghdi, emma shu chaghda Ilyas Aynigarning mürisidin silkip tartti. Aynigar bar awazini qoyuwétip tillighiniche héliqi reswani jan-jehli bilen boghushqa intildi...
- Aynigar, Aynigar...- Ilyas uning mürisidin tutup ittirip yiqitiwetti, emma uning quliqigha éri Idrisning awazi anglandi...    Qaraterge chömülgen Aynigar oyghinip ésige kelginide éri Idrisning baghrida yatqinini körüp :
- Towa, bu néme karamet? Néme alamet? Téxi bayila …- dédi we Idrisning boynigha ésilip yighlap ketti.
- Uh, axir oyghanding, - Idris xotunini méhribanliq bilen bir yan'gha qoyup ornidin turup  bir piyale chay élip kirip - chay ichiwalghin - dédi. Shundila Aynigar özining éri bilen kariwatta yatqinigha ishendi. Öyining, kariwitining, érining özining ikenlikige ishen'gen Aynigar aldida özige chay tutup méhribanliq bilen tikilip turghan érining shutapta özige ogha tutup turghandek körünüp ketti. Chünki bayiqi chüshidin endishe qilip qalghan, érige shek keltürgen idi. Bayiqi reswa rasttinla érining ashnisimidu? Nawada shundaq bolsa bundaq erning qolidin qandaqmu chay ichey?
- Qara bastimu – néme séni? - Érining méhribanlarche köyünüp dewatqan gepliri Aynigarning qulaqlirigha musht bilen urghandek anglinip ketti. Ornidin turup éri tutqan chayni almay ashxanigha chiqti.
- Apa chay, - dédi 7 yashliq oghli okyan. Shundila Aynigar özini eslige kelgendek sezdi. Oghligha chay ichirip bolup saetke qaridi.Saet 3.45 Ötken idi. U derhal téléfon yénigha kélip turupkini aldi-de «13201398281»ni basti. Qarishi tereptin aptomatik sistémining对不起,你所拨打的号码是空号 dégen awazi keldi.
- Néme boldung?- Idris heyran bolup soridi. Bayiqilarning chüsh ikenlikige ishen'gendin kéyinla Aynigar bu chüshlerni idrisqa sözlep berdi.
- Beeyni kinoning özinila chüshepsen-de xotun, qizziq chüshken!- dédi Idris qahqahlap külginiche. «Towa, séhriy réalizm méni séhirlep qoyuwatamdu –néme?»Dédi aynigar ichide ! Idris derhal xotunini baghrigha bésip yotqanni pürkiwaldi ... birdemdin  kéyin xélidin  béri jimip qalghan hujra öyni xuddi zeylikte ketmen chapqanda chiqidighan awaz bir aldi , bezide bu awaz   qurumighan Enjan témigha éshek tepkende chiqidighan awazdek anglandi...
 

            Ürümchidiki milyon kishilik namayish

Herqaysilirining qulaqlirigha éqitmay-témitmay eynen yetküzüshke kapaletlik qilghuchi bolush salahiyitimde shuni heyranu - heschilikte jakar qilghaymenki , aynigar muellim téxi yéqindila yene shundaq ghelite chüshtin birni körüp ishxanidikilerni heyran qaldurghandin tashqiri özimu heyran qaldi. Bu chüshning qiziq yéri shuki,bu chüshni biwasite körgüchi aynigar muellimning özi bolmastin belki menmishmen ,elwette méning bundaq chüshni körgenlikim zadila ésimde yoq hem menmu undaq chüsh körmidim ,emma aynigar muellim méning mushu chüshni körüp bolup özige sözlep berginimni chüshide körüptu , mundaqche éytqanda aynigar muellim chüshide méni körüptimish , uning chüshide men bu chüshümni uninggha sözlep bériptimishmen .
Men natiq ,qoshaqchi moysipit kishining déklamatsiyisidin tesirlinip nemleshken mengizlirimni sürtkili qol yaghliq istep qistilip yürüp töge heykili yénidin qozghiliptimishmen - de"konsul"kochisi taman siljip xéli bir haza méngip aran dégende "arman" talla bazirining aldigha kelgende aynigar bilen uchriship qaptimishmen .
- Wuy aynigar muellimghu -bu !? Yéngi yil bilen qurban héytingizni obdan ötküzüwatamsiz ? Idris muellim barmu ? - Dep ehwal soraptimishmen .
- Sizmu ayimingizni obdan ötküzgensiz ? - Deptimish aynigar muellim .

 

Men aynigar muellimge tégishlik jawab bergendin kéyin :
- Shundaq ajayib - gharayib bir chüsh körüptimenki , heyhat , burunqilarning
" Adem noghushta ot püwlep chüsh körmeymish , uningdin bashqisini körimish " dégini shu bolsa kérek - dep aynigar muellimge baya körgen chüshümni
" Ürümchidiki milyon kishilik namayish " dep at qoyushni untup qalmay sözlep bériptimishmen ...

 Ürümchi ahalisidin birer milyondin artuq adem "xelq meydani", "yéken köl
Meydani", "döngköwrük" aldi we yénidiki "piyadiler kochisi", karréforning
Aldidiki "xelqara bazar" meydani we yene shu karréforning arqa teripidiki kocha adem déngizigha aylan'ghan idi. Bu ademler kötürüshiwalghan lozunka-plakatlar we rengdar bayraqchilargha " chiriklikke qarishi turup jungxuani qutquzayli ! " , " diyanetlik puqra bolup xelq üchün bext yaritayli ! " , " pakliq qurulushi inaq jem'iyet qurushning asasi!" hemde " balilarni asrayli ! " , "ichkiridiki oghriliqqa sélin'ghan balilarni qutquzayli ! ",
"Ichkiri ölkilerdiki adem bédiklirige qattiq zerbe béreyli !", "qanunlarning
Izzet-abroyini qoghdap heqiqiy barawerlikni ishqa ashurayli!"dégendek shoarlar
Uyghurche-xenzuche yézilghan idi. Ürümchi ürümchi bolghinidin buyan téxi bunchilik köp ademni bir yerge jem qilip baqmighan bolsa kérek , "xelq meydani"diki ghayet zor ékranda xjtw-1 bilen xjtw-2 xewerliri birdem -birdem almiship bérilgende muxbir tilida bu bayan qeyt qilindi. Bu ghayet zor namayishchilar qoshuni millet ayrimay mürini mürige tirep shoar towlishatti,
Namayishchilar qoshunida dölet memurliri, ishchilar, oqughuchilar,oqutquchilar
Hemde hünerwenler, sodigerler, mulazimetchiler, emeldarlar,puqralar,erler we ayallar bar idi, jamaet xewpsizliki saqchiliri, qoralliq saqchi qisim eskerliri namayishchilargha illiq muamilide bolup tertip saqlaytti, junggo xelq azadliq armiyesining eskerliri namayishchilargha ussuzluq tutatti, témpératurining nahayiti töwen hem tumanliq hawa bolushigha qarimay ademler nahayiti rohluq
Körünetti. Karréfor aldidiki munar üstide ademler bir moysipit kishini yölep turatti, u kishi qoligha yuqiri awazliq karnay éliwalghan bolup birnémilerni démekchi bolup urunatti, emma awazi muezzinning awazichilikmu chiqmay karnayni chékip -chékip qoyatti. Bir chaghda bir saqchi saqchilarning tertip saqlaydighan karniyini élip kélip moysipit kishige tutquzdi . U kishi gélini qirip qoyup :
- Ey jamaet , silerge bir qoshiqim bar, bayan qilishimgha ijazet bergeysizler!_
Dédi.Gélini yene bir qiriwélip "muqeddime" dep qoshiqini bashlidi :

 Ramkiliq bir xewerde ,
Échin'ghidek gep chiqti :
_ óTken yili 100milyard ,
Pulni kim-kim yep chiqti ;
Milyon bala mektebsiz ,
Meripetsiz, menpetsiz ,
Dil étizi aq qalghach ,
Tiniqidin"xep!"chiqti ...

 

Sélishturma ikki san ,
Oylirimni oylatti(1) .
Gheplettiki ilhamni ,
Bir noqupla oyghatti .
"Milyon" bilen gepleshtim ,
Paranglashtim, derdleshtim ,
"100Milyard"ning teqdiri ,
Zerdemni zep qaynatti !

 U kishi birdem turuwélip yénidiki biri sun'ghan chaydin bir otlap " 1milyonning
Éytqanliri", dédi-de qoshiqini dawam qildi :

 -Esirler halqiydighan ,
Saq bir milyon balabiz .
Yéshi kichik, boyi pes ,
Eqil yéri " ala "biz .
Pul yoq depter, qelemge ,
Bedel puli tólemge ,
Yénip chiqtuq mektebtin ,
"Molla"bolup chala, biz .

 Dédi ata-animiz :
- Isit bichare balimiz ,
Qisqa bolghach qolimiz
Qiynilimiz, talimiz .
Ejeb nachar ish qilduq ,
Baharingni qish qilduq ,
Sanga qilghan uwalni
Biz boyun'gha alimiz .

 Shu"sériqtal zaman"da ,
Toxuchilik danlanduq .
Atalsaqmu xojayin
"Dashqazan" gha yallanduq ...
Tügep ashu üzüklük ,
Bextimizde süzüklük ,
Déyelmeymiz hallanduq ,
Lékin xéli janlanduq !

 Hallanmighach halimiz ,
Iqtisadiy asas bosh .
Bosh asasning üstige ,
Alwang - séliq qoshmuqosh .
Bultur sétip bir qoyni ,
Sanga berdim 100 koyni ,
Emdi bu yil qoymu yoq ,
Qilalmidim séni xosh .

 Bizche bolsa her yili ,
Oqush pulung tölense ,
Eqling ittik pichaqtek ,
Keskür bolsa , bülense ...
Madar kemchil , amal yoq ,
Munglanmighin , néme qoq(2),
Emma chataq kelgüsi
Sendeklerge yölense?!...

 Démisimu namratqa ,
100Koy tépish asanmu ?
Qoli üzük kishige -
"100" Dégen , wah , az sanmu !
Biz shu pulni bérelmey ,
Oqughili kirelmey ,
Barghanséri "yer qattiq" ,
Boldi "yiraq asman" mu (3) .

 Weten derex , biz nota ,
Weten zémin , biz uruq .
Weten chimen - bagh érem ,
Biz emesmu gülsurux ?
"Nota " perwish tapmisa ,
"Gül" xush puraq chachmisa ,
Kelgüside qalmasmu -
Xaman quruq , bagh quruq ?

 Kichik bolghach ish - emgek ,
Sodigha yoq épimiz .
Jem'iyetke yuqmaydu ,
1 Mochenlik népimiz .
Dep béqinglar "nepchi" ler ,
Qarni yaman betxejler ,
- Nepsinglerge qurbanmu
Bir milyonluq sépimiz ?!

 Qilmishinglar tüpeyli ,
Bizni mekteb "yekleydu".
Hökümetning shepqiti ,
Bizge toluq yetmeydu .
Shunga sinip , parta kem ,
Biz oqushsiz , bashta ghem ,
Haman bir kün silerni
El bulunggha kepleydu !

 Aghrinmaymiz dewrandin ,
Renjimymiz zamandin ,
Bizni weten animiz ,
Chiqiridu armandin .
Yoli ittik chirikning ,
Jinayetke shérikning ,
Körmidingmu , burnigha -
Musht tenglendi heryandin !...

Eng yuqiri awazda angliniwatqan bu qoshaq yiraq-yiraqlargha anglinatti. Ademler özlirining soghuqta ikenliklirini sézishmeytti , shunchilik rohliqki ,
Xuddi mushu kúndin étibaren junggoning chiriklik hadisisi biraqla hel bolup
Kétidighandek zor ishench bilen nelergidur intiletti , héliqqi moysipit kishi gélini
Qirip yene bir yutum qiziq chay otliwalghandin kéyin qoshaq déklamatsiye qilish
úChún tereddütlendi , "100 milyardning shikayiti"dep ünlük murajiet qilghandek etrapigha bir qaqriwétip dawamlashturdi :

100 Milyard pul dadlidi ,
Peske égip béshini .
Izhar qildi nomusta ,
Taramlitip yéshini :
- Milyon bala neq atti ,
Atqandimu heq atti ,
Ishretxorning köksige ,
Shikayetning téshini .

Men ishchining terimen ,
Men déhqanning terimen .
Mushu terdin - bayliqtin ,
Boldi yemxor behrimen .
Baqturmisa rayigha ,
Xejlensem öz jayigha ,
Baisida uzluqning
Idim höri - perimen .

 Öz siyaqim setleshti ,
Napak shamal , quyunda .
Tozghaq kebi soruldum ,
Bezme - tansa - oyunda .
Qimmitimni pes qildi ,
Özlirini mest qildi ,
Méni xejlep her küni ,
"Brandi" - ghaz boyunda .

Chiqsa ashu "ghojam"lar ,
Sayahetke - seylige
Xanimini , oghlini ,
Egeshtürüp keynige ;
Bankida jim ayliqi ,
Menla shexsiy bayliqi .
Aldi almas médalyon ,
Öyde qalghan leylige .

 Maliyedin ajratti ,
Hüjjetlerge qachilap .
"U" , "bu"ninggha shungghutti ,
Lipapida , parchilap ,
Xezinini xoratti ,
Yéngi rékord yaratti ,
Mite qurtlar bir yilda ,
100 Milyardni ghajilap .

 Jiq pulghu men , nopusqa
10 Yuendin yetküdek (4)
Jiq pulghu men , qudritim _
Chölni bostan etküdek .
Chiqim bolsam jayigha ,
Ishlar yétip wayigha ,
Qilatti yurt tereqqiy _
Jahan külüp ketküdek !

 Allikimler "sétishti"
Méni erzan bahada .
Tinmay buzup - chéchishti ,
Ishret , keypu - sapada .
Qanmasmidi teshnasi ,
Bolsa bilim ashnasi ,
Milyon bashqa 100 mingdin
Teqsimlensem nawada ?!

 Hökümetning pulimen ,
Qan - teri hem el - yurtning .
Shexsiy mülki emesmen ,
Héchbir "ilah" , "mebud" ning .
Nepsi bala chashqanlar ,
100 Milyardni chachqanlar ,
Azabini körgüsi
Tetür tolghaq tughutning .

Bu moysipit zatning déklamatsiye qilghan qoshaqliridiki tiren menalar yuqiri
Awazliq karnayda ürümchining namayishchilar barliki kocha - meydanlirigha
Anglan'ghan bolsa kérek , yene nurghun adem "döngköwrük" taman seldek aqti.
- Hejep katta qoshaqchikina bu kishi !
- Puqraning dilidikini dédighu bu zat !
- Ademning qelbini lerzige séliwetti - de !
- ...
- ...
- ...

 - Xalayiq , tertipni buzmanglar ! xelq shairining qoshiqi téxi bar...- Tertip saqlighuchi saqchining dewiti bilen qiyqas - chuqanlar ewjidin biraqla turghun haletke ötti . Moysipit kishi"xatime" dep awazini qoyuwetti :

 "Bir milyon" hem "100 milyard" ,
Öz halidin derdlendi .
Her birining éytqini ,
Mushunchilik retlendi .
Men oylidim : "wetende ,
Meyli beyjing , xotende ,
Néme üchün beziler ,
Haram nepte etlendi ? "(5)

 Birsi chachar ghazangdek ,
Birsi pulgha zar shunche ,
Birsi yürer bökerep (6)
Birsi pulsiz xar shunche .
Birsi buzar - qorqush yoq ,
Birsi derdmen - oqush yoq ,
Ünlük qilip dewettim :
" Némishqa ? " Din birmunche .

 Towa , bezi " yégek" ler ,
Toymaydiken dem tartip .
El , wetenning ishidin ,
Qoymaydiken ghem tartip .
Yüzlirini dap qilip ,
Ejdihadek " hap ! " qilip ,
"Nepsi" atliq tügmini -
Yüridiken yem tartip .

 Ular milyon balining _
Teqdirige köymesken .
"Nadan qalsa ewladlar _
Chataqqu ? " Dep öymesken(7).
Ular toshqan chirikken ,
Qelbi ölgen "tirik "ken ,
Démek pulni söygen'ge ,
Perzentlerni söymesken !

 Bir qétimliq yiyishi ,
100 Balining köz yéshi .
Balilarning köz yéshi ,
Emesmidur öz yéshi ?
"Öz yéshini " chaynisa ,
Chirikleshse - aynisa ,
Ishtihargha singermu
Bulap yígen nan - éshi ?!...

 Sizge qaldi jamaet ,
Derdlirimning qalghini .
Tekshürsingiz chiqmaydu ,
Geplirimning yalghini .
Chéki barghu sewrning ,
Bexti üchün newrining _
Chiriklerning boynigha ,
Tashlayli gang salghini !!!

Men bundaq chüsh körmigen bolsammu emma shunche köp misraliq bu qoshaqni chüshide birawdin angliwélip eynen éside saqliwalghan aynigar muellimge apirin oqumay turalmidim , elwette ishxanidikilermu bek heyran qélishti . Méni bek oylandurghini , bu qoshaqchi zadi kimdu ? Dégendin ibaret
Boldi !

 ```````````````````
Peqir tarim dadxah bu mesejni munberge yollash aldida ishxanisida daim " aynigar muellim "ning chüshini anglaydighan burader " Men"ning öyidiki ayem bezmisige daxil bolush sheripige ériship burader " Men "din anglighan we ün'alghugha éliwalghan idim . Arida ikki kün izdinip yürüp aran dégende qoshaqning esliy aptorini we bu qoshaqning yézilish sewebini éniqlap chiqtim ! bu " balilar pulgha zar , chirikler betxej " mawzuluq Qoshaq iken . Qéni kim we kimler bu qoshaqning kimning ikenlikini dep béreleydu ?

 ***********************************
Izahat :
(1)Oylatti - térenleshtürdi .
(2)Néme qoq - kérek yoq menasidiki teselliy sózi .
(3)Tenglikte qélishni bildüridighan <<asman yiraq , yer qattiq>> dégen xelq maqali özleshtürüldi .
(4)100 Milyardning junggo nopusigha toghra kélish nisbiti közde tutulidu .
(5)Etlendi - semridi .
(6)Bökermek - jiq tamaq yep éshi artip ash qazini buzulmaq meniside .
(7)Öymek - teshwishlenmek .

 

                              Namelum Chokanning Chüshige Kirgen Hijran !

    bu sapla oydurma , turmushta birersining qismetlirige oxshap qalghan bolsa uni bir tesaddipiyliq, dep chüshen'geysizler !

    Herqaysingizlerning mubarek nezeridin yoshurun  qalmay ayan  bolghayki , ‹‹ chüsh ichidiki  chüsh›› namidiki chatma  hékayining yene  bir parchisi tünügün Aynigar  muellimning chüshige kirgen namelum chokanning chüshige http://www.uighur.cn/bbs munbiridiki Hijran  kiriwalghanliqi sewebidin hékaye  bolup  qaldi . Ishxanimizdiki Aynigar  muellim etisila  bu chüshini éqitmay  -  témitmay ishxanidikilerge  sözlep  berdi . Eslide Aynigar  muellim bultur chet'el edebiyati dersini  ötüsh wezipisini üstige alghandin  béri séhriy  réalizm éqimidiki eserlerni ötüshke  qiziqip  qalghanda , he désila Franz Kafka bilen Garsiya Markozning  eserlirini tola  tetqiq qilip , aqiwette özimu sézip-sezmeyla ajayib - gharayib chüsh körüdighan  bolup qalghan idi . Ëri idris muellim xotunining bu halitidin  ensirep << Dostluq >> doxturxanisining psixologiye ambulatoriyisige bille  élip bérip körüp xéli yaxshi bolup qalghan idi. yéqindin béri uning

tuyuqsizla ishxanidikilerge chüshini éytip bérishi hemmeylenni  heyran qaldurdi...

 

      ___ towa , men chüshümde sapla tonumaydighan ademlerni körüdighan  bolup qaldim . axsham chüshümde körgen u qiz eslide men qiz dep körgen  bolsammu özini << men dégen chokan , érim , bir oghlum bar >> dewatqidek . men bu chüshümdiki namelum chokanning manga sözlep bergenlirini silerge  << namelum chokanning chüshige kirgen Hijran >> dep sözlep bérey, chünki bu chüshni men emes, méning chüshümge kirip qalghan u chokan körgen, töwendikiler u chokanning sözlep bergenliri ...

 

     ___ <<  égiz binaning yénidiki alte qewet binagha jaylashqan yelqazan shorpixanisigha ot kétti >>... degen bu téma munber ehlini , bolupmu munberdiki qiz-ayallarni  bekrek jelb  qilghandin buyan  pat - pat << Ziba yelqazan shorpixanisi>>gha baridighan bolup qaldim. belkim bu égiz binaning ottin mudapi'elinish eslihelirini xéli mukemmel , dep qarighanliqimdin bolsa kérek . bu yerge tunji kélipla bu yerni yaqturup qaldim. mushu yillarda Ürümchidiki xotun-qizlargha néme boldikin , özimizning en'eniwi tamliri tétimaydighandek ölük éshekni tirildürüwétidighan herxil muchlar xuruch qilinidighan türlük  namlardiki << toxu qordiqi >> din emdi  uningdin öte achchiq << yelqazan shorpisi >> gha bérip waqt ötküzgech ghizalinish modigha aylinip qaldi . bu yerning Turpanning karizlirigha

teqqaslap bézilishi ademge  özgiche bir sézim béretti. bu yerge kékidighan Uyghurlarning köplikimu ademni jelb qilatti...

 

    namelum chokan sözlep shu yerge  kelgende érim Idris boynumgha qoyuwalghan qolini tartiwélip oyghitiwetti. bayiqi chüshümning buzulup ketmessliki üchün örülüpla chüshümning dawamigha diqqet qildim.

 

   ___ bu yerde men bilen bille kelgen Hijrandin bashqa men tonuydighan birmu adem yoq idi.  ikkimiz buyrutup qoyup saqlighach Hijranning xatire kompyutérini échishigha qarap olturdum . u kompyutérni manga sel yéqinraq sürüp << mana bu siz gépini qilghan Uyghur liniyisi munbiri , tizimlitip kiremsiz ?>> dep soridi. men téxi munberge kirip baqmighan idim. shu tapta birdinla oylinip qaldim : Hijran bilen tunji körüshken tursam qachan uninggha bu munberning gépini qilip bergen bolghiydim ? << boptu kireychu qéni>> dédim Hijran  manga échip körsetken témilar we inkas igilirining chirayliqliqini körüp. ajayib - gharayib isimlar méni özige jelb qilipla qalmay yene shu isim igilirining süretlirimu méni bek jelb qiliwaldi. <<bügünki künde Uyghurlar heqiqeten chirayliq tughulup chong bolidighan bolup kétiwatidu - jumu , ata - anilar isim qoyushtimu barghanséri < Qur'an Kerim > din qutulghuli turuptu , bu yerde méning ismim we adettikiche chirayimni eynenlep turghan süritim chénip qalarmu >> dep oylighach öydiki kompyutérimda saqliwalghan eng chirayliq süritimdin kirgüzüwélishni oylapmu ülgürdüm. bu oyumni Hijran'gha éytiwidim , qaqahlap külup ketti we << men hazirla sizni nahayiti güzel qiz siyaqida munberge kirgüzüp qoyimen >> dédi . atam ezan chillap qoyghan << Aygül >> dégen ismimni << Wénira >> dep tizimlidi. mexpiy nomur kirgüzidighanda tamakisini istigen bolup manga untup qalmaydighan , emma xahlighan nomur kirgüzüshimni tapilidi. kompyutérni aldimgha ekilip bank inawet kartamning nomurini kirgüzüp xuddi bilidighandekla meshghulat qilip kettim. qachanlarda bash köterdimkin , qarisam baya yénimda qarap turghan Hijran yoq, emma u << yultuzsiz kéche>> dégen témisining béshida manga qarap hijiyip olturuptu. kichikkine  ékran birdinla nahayiti chong ékran bolup özgirip qaptu. << towa , bu néme ishtu emdi ?>>  bu yelqazan shorpixanisining ögziside Hijran manga qarap ménimu ögzige chiqishqa isharet qiliwatqidek . men uning keynidin bezide nahayiti rawan , bezide nechche pelempeyliri yoq bina pelempiyidin chiqishqa bashlidim. ögzidiki nahayiti chong su üzüsh kölchikide Hijran su üzüsh kiyimi bilenla méni saqlawétiptu. etrap qar bilen qaplan'ghan bolsimu Hijran qilche tonglighandek emes qiyapette turatti. menmu awaylap yéshinip bu << yultuzsiz kéche >> asminida sugha kirdim , su nahayiti illiq idi. Hijran méni sugha chöktürüp << mana mawusi yultuzluq kéche , qarang asmandiki yultuzlargha >> dédi. asmanda shundaq köp hem yoghan yultuzdin bashqa yene toqquz ay bizge yéqinlap kéliwatatti. << némandaq köp ay bu ? >> dédim Hijran'gha . << bu dégen wisalgha yétishning bishariti Wénira >> dep méni su astidiki nahayiti güzel xrustal oylerge bashlap ekirip ketti ...

 

    namelum chokan Aygül yaki Wénira shu sözi bilen tengla ghayib boldi. u ikkisining némilerni qilidighanliqini oylighach << nediki bir natonush ademning quruq chüshini anglighili chüsh kördüm dése birmunche waqtimni israp qilip, Qaradengizning < etrapimizdiki israpchiliqlargha nezer > dégen témisini körmidimmikine ?

 shu témini bir köreychu.emma tema körgiche érim Idris xorekni bashlap méni oyghitiwetti ...

 

Aynigar muellimning chüshige ishxanidiki xotun-qizlar herxil tebir bérishkiniche chüshlük tamaqqa chiqip kétishti...