vièlhas cançon del temps jove de Rogièr Nègre

trach del Gai Saber 

retorn


Ostal Bodou

Ostal Roqueta.M 

Ostal Mistral 

Ostal Calelhon 

Ostal Manciet 

casal nòstre

Taban

cardabela 

ostal d'occitania tolosenc

F BRUN

Calandreta mureth

POC

Jacme 

IDECO(crompar de libres)

Radio Occitania 

paratge

Trobadours 

Nord Vivarais

Jean Duvernoy et l'inquisition

lo tresor d'OC 






La cançon del Boièr;

Rogièr explica qu' enfants totis l'aimavan sens poder dire per qué...


Aviam vist mantun còp lo Mascar e lo Calhòl , los bious dapassièrs , sul camin del camp, sul camin del mestièr ont lo faure os ferrava. Sabiam qu'es del biòu de laurar e de tirar la carreta, qu'es del boièr de plantar o de pausar l'agulhada  quand lo trabalh es finit , qu'es de la borata de sofrir, de manjar pauc e de pensar mens encara, qu'es dels mainatges de bòrda d'apatir dins la crassa , sovent manjats pels pesolhs !

Alavetz que devèm pensar? Erem belèu possedats dèl besonh  per dela los ans , de nos dire que los jasian al cementèri èran pas estranhats per totjorn darrièr los cèdres que nos espantavan, quand nos fasian sinne a la mendra ventarinada :" Ven ..., ven...; ven aici nigaud ...Ja vendras unjorn , que tot òme deu morir ... Pas auèi? Avèm temps!" e autras confidencias qu'èran pas res devèrs las que gausavem pas nos figurar.

 Mas , nani ! Erem tròp joves per acò. Sentissiam lo besonhde viure , emai foguèssen pas encoratjats per la vista del vièlhum que repapia , amb lo papa e la mama del pepi e de la menina ? Nani! Erem tròp uroses de viure dins lo present per nos recantonar dins lo passat . Plus lèu, quicòm que se podia pas dire , que se sentissia a pena , que nos fasia batre lo còr, un pel de vent  passant sus las cendres e reviudant la beluga d'amor que lusissia crentoseta d'abòrd, que s'atudava  còp per los uns, e que , per los autres , preparava dejà los estrambòrds sacrats  de la lenga reviudada mas mespresada , e gaitava lo terren per que ressontiguès clar e fregissent lo resson de la pròsa romantica del cantaire de la patria romana Napoleon Peyrat, aquèla pròsa tant saborosa , encara que foguès , a quicòm pròche  e mai sovent que de rason , atal atal abe l'istòria de l'escolan , pas totjorn d'acòrd ambe l'istòria del trobaire.

La cançon del boièr , qu'es una cançon de mestièr, la trobam subretot dins quatre libres que meritan la pena d'èstre legits : Cançons en lenga d'Oc, per David e Marty; Las Ricas  de Provença, per Maria Mauron; Las Vièlhas Cançons en lenga d'Oc, estampadas a Lavelanet , un estudi de Renat nelli dins "Folklore"; la trobam tanben demest las cançons que cantan encara a Montreal, segon lo caprici del moment , los vièlhs quand son metuts en fisança , segurs que lo que lor parla vòl pas se trufar d'elis o los mespresar , sufis que son de païsans , de gents de "ganha-petit".


Lo nom de la boièra es pas totjorn lo même: Margot per Marty , Jana a Lavelanet , Bernada a Montreal, aquela Bernada que , ambe son Bernat, son los nècis de mantun reprovèrbi vièlh autant que las pradas e pebrat autant qu'un cambajon de borda.


Mas es de creire que la primièra boièra vivia deja dins la fantasia  dels pastres e dels bordièrs , antan , quand Simon , lo cresent fidèl, lo borrèl afalut del Mièjorn , l'òme que sabia pas que la fe sens amor  es mòrta  e que serem jutjats sus l'amor, escrasèt los Albigèses a Mureth. D'autres boièras  visquèron dis lo temps que seguiguèt , tres o quatre cents ans plus tard , quand las guèrras entre catolics e uganauds  senenavan l'isanha , la sofrenca e la mòrt pertot en tèrra d'OC, quand las dragonadas espantavan bòrdas e vilatges demest las castanhals e las nogaredas de las Cevènas , dins lo Desèrt.

Ont es que los cançonièrs nos mostran la boièra?  Sèita al canton del fòc, ont la femna se tenia per coire la pitansa, per cordurar, per manjar suls ginols quand l'òme avia convidat un amic, un estrangièr. Image d'un còp èra, nos diretz? Segur. Mas som mens segur  que se pògue pas encara veire causa parièra dins la Pièja , o demest la pastrilha e los mases perduts dins la montanha de Darrièr.

Lo carrat nozat jos la barba , la punta crozada sul sen , la boièra canta pas, soris pas , la paurassa! Es desconsolada, benlèu sofrenta del còrs autant que del còr, e marrida de l' eime , sul pacte! Mas qui pòd dire s'es pas malauta de son sicap, se pensa pas al senhe jovent e afric  que li a sorit mantun còp en passant a cabal davant la pòrta , se la grupitat  o la misèra li fan pas regretar que los eretges sian pas mai escotats quand predican l'amor crestian e fan vergonha als rics en lor disent que coneisson pas degun de maluros coma lo païsan e sa femna? Quand pensa , e quand compara... es natural pel boièr que li calga la sonhar e la consolar...

 

La fara manjar e beure , a còp segur . Li donara un potage de lauseta magra( Maria Mauron , Montreal), un potaja de rava e de caulet amb una alhada e una lauseta magra (Lavelanet ) , una simpla alhada (Maury).

Perqué una lauseta? Maria Mauron e, avant ela Wordsworth e Shelley demest los grands trobaires angleses, an pantaiejat en l'ausissent , la primièra en l'escotant  disn sa cara Provença , dejost las ombras de las Isclas d'Or o long del Rse , lo segond sens la , mas la devinant "tant pròche  del cèl e gaireben lo tocant  , fidela als dos principis bessons  del cèl e de l'ostal", e lo tresen pensant en l'ausissant , a "las ramadas  vernalas sus l'èrba miralhanta de got`tas de plèja , a las flors nascudas de la plèja ", e disent que " tot çò que jamai fogièt joios e fresc , la siu musica la despassa".

Atal parlan los Angleses e la Provençala, totis vesent dins l'alauseta un pur esprit  que canta per lo plaser de cantar , que se plai dins lo cèl, que vòl plan tornar sus tèrra  ont a daissat son nis e sa nisada , as que monta dins  d'abòrd d'un còp d'ala cap al solèlh , perqu'es d'esprit de fuge lo rambalh e de cercar solituda e solaç tant lènh e tant pròche que se pòd : lènh de çò qu'agrada al monde , e pròche de l'esprit.

Polida lauseta! Degun pensaria  que pògas pareissa autra que magra ! Los trobaires de las corts   d'amor an segurament  tirat dels tresaurs del trobar ric o del trobar clus mantas autras riquessas dont lo sens s'escond  dejost l'escuresina volguda dels mots e dels images . Mas la paura Bernada , amai ajès estada pron sensibla per pantaiejar a sa manièra entre la fin del jorn de trabalh e lo repaus de la neit , auria pas pogut se faufilar dins la sèlva de la fòrma e disn lo laberint de la pensada.

Renat Nelli , dins un ajuston que cap de vièlh conei a Montreal, fa dire a la boièra:

Un capon mai estimaria

qu'una lauseta magra...

E pas solament bessai lo capon , mas tanben lo pan blanc que se manja encò del borgès o lo castèl, mai gostos que lo pan negre que se vei sus la taula d'un simple pagès o d'un bordassièr.

E perqué l'alhada? Sabèm plan qu'es la sopa del ric coma del paure ; un chic d'aiga bolida amb una gota d'òli e un crostet de pan , sens graissa , sens carn , que tant conven a las tripas del paure e a l'estomac delicat del sofrent . L'alhada sens graissa e sens carn , coma venem de dire , podia pas èsser orrida per nòstres fraires los erètges, los purs s'enten.

E perqué beure? E que beure? Per la rason que se pòd pas manjar sens beure. Los gojats d'aquel temps bevian lo vin sens aiga, e sens desbrembar que cal escorrir lo gòt , mas que cal jitar pel sòl   la darrièra gota , coma fasian los pagans a Roma .

Maria Mauron parla de vin e tanben d'aiga rogejada, " aquel vin que fara sorgir un jorn  lo còrs reviudats de jos la tèrra del tombèl per li tornar son ama ambe son còrs". Paure de ieu ! Som pas pron sotil per devinar lo sens mistic esoteric d'aquelas paraulas que m'agradan  fèrme , amai ajèssi aimat de crebar la crosta dels mots per sentir lo delicat perfum de çò qu'amagan. Paure de ieu! E paura Bernada encara un còp , perqué beure es un  ; mas es pas d'una pastora  de pensar a çò que beu , de cruchir l'òs per atenhe la mesolha , de tirar d'un rasonament tot çò que pòd donar!

E se ven a morir , la Bernada , se pòd que moriga escartairada entre lo monge e la clòsca pelada , cobès , orgulhos , totjorn a l'espèra del mendre mancament, e que lo diacre en barreta nègra, tot de nègra vestit , que seguis la lei de segura amor , pren pietat e perdona. Paura Bernada qu'alavètz receura  d'un coma de l'autre lo consolament de la bona mòrt , e que partira , ajent viscut "marit e molhèr" ambe son amic , mas benlèu atirada per l'amor en segrèt  que non falh!

Ont l'enterraran? Al prigond de la cava ( Lavelanet, Montreal). La cava de las iniciacions al culte del dius Mitra, Sovent representat tuant lo taure sus las parets de mantunas caunhas dels Pirenèus. La cava de l'Ostal , ont , de còps , se fasian    enterrar los prostestant , a qui se refusav una tomba en tèrra benesida? La cava del vin, "amb los pèds a la paret e lo cap jos la canèla "?  Paura Bernada ! Jamai respetada , mème dins la mòrt , per los ibronhas e los malvolents ! Qui cantara ? Los ibronhas , que cantaran , o cridaran d'un gargalhòl avinatat: a, e, i , o, u?

Benlèu. Aprèp beure compta gaire se las paraulas an un sens. Bernada ibronha , ela tanben, e mòrta de tròp beure ! En tèrra d'OC, los òmes bevian , pas las femnas. E, quand avian entimonat los òmes , repetavan res, pas solament lo latin de la messa o de vèspras . Qui sab se las vocals èran pas causidas amb un sens convengut , coma lo cèdre  plantat altres còps davant una pòrta per ensenhar la presença d'un fraire pagan? A Lavelanet , a Montreal , èra pas totjorn un ibronha que cantava. Era un romiu , que prenia d'aiga senhada e disia :" Quala es mòrta aici"? E disia tanebn un Pater e un Ave per la paura femna , còr pietados mens aflijat per çò que vesia que per çò qu'endevinava !

Se pòd tanben coma crei mon amic Gilbert, de Lauraguèl, que las vocals siaguen  los crids costumièrs de boièr  o del carretièr  per donar escossa als bious ( a, a.; o; o.)  o als cabals (i, i., u, u.). Avem conegut , al temps ont lo patejament dels uns e dels autres sul camin èra una de las armonias naturalas que nos agradavan , mantunas vocalisas del boièr anant de l'encoratjament amistos al renèc , aquel renèc qu'èra , non pas un pecat , mas una simpla manièra de far entendre a sos bious qu'èra temps de tirar o de se coitar , e d'esse un pauc mens dapassièrs que de rason.

E lo romiu auria pas pensat al "cèl de las cabras", coma lo darrièr lòc ont Brenada se poguès pausar . Aprèp los ibronhas e los malvolents , venon los òmes que son autant ibronhas que malvolents! Las cabras ? Benkèu las brumas blancas que montan dela los monts capriciosas? Benlèu tanben una sovenença del boc dont se baisava lo quiol  quand las fadas... Simple  manca de respèt ? Sovenença dels bordons pagans ?

Subresaut de las fòrças secrètas de la tèrra? Resquit d'un culte dels dius negres que se pèrd dins lo temps? Qui nos oc dira? Mas nos agrada de pensar qu'es pas Bernada qu'

Apei dreit se'n anira

dins lo cèl de las cabras.

Enfin, qu'es qu'avem trobat dins la cançon del boièr?  De tot un pauc, e per tota gent.

Una cantilena dels Purs de Montsegur? Res d'impossible, quand s'agis d'aquèla femna desconsolada vivent dins un mièjorn espantat per los monges , los borrèls de l'Inquisicion , lo soldatum e malurosa coma las pèiras.

Una cantilèna simplament cristiana, ont los uns e los autres an mes al cors dels ans lor gran de sal amb un esprit un pauc diferent , pauc o pron pietados o avinatat , serios o trufaire?

Una cantilèna profana tanben , ont la musica sosten la cançon , l'enriquis, la fa viure d'una vida intensa , per simpla que sia ?

Me demandi davan,t la paurièra dels mots , se valdria pas mai entendre l'ama musicala de la cançon represa per una femna tocant l'òrgue ambe la sensibilitat e la fantasia delicada de son sèxe . Mas es de saber se Bernada se trobaria pas encara desconsolada, peltirada entre la lusor crestiana mas tròp nauta d'Esclarmonda e la pagana mas tròp nauta lusor de las aimadas d'Isaura?

Per tot dire una simpla , una corta gèsta , començada sens qu' òm sapie quora ni consi qu'a viscut de sècle en sècle  jos la forma de cançon , noptada e escrita plus tard , amb d'ajustons, acampant mantun principi,, mantun tresaur , mantuna riquessa umana e pertocanta, mantun trait del terrador , lo pròpre d'un Miejorn que , sens se rendre compte, sentia del meteis biais de Gasconha a Provença , dont los filhs , dins l'abòrd pas totjorn prètis a rire e a cantar , finiguèron per li donar la fòrma la plus rica , la musica la plus sabenta que coneissem uèi e qu'aimam.

Auèi coma ièr, i troban lor plaser e lor profit los que sabon, los que crèson saber , e , benlèu mai , los que, simples mai senats , sentisson un contentament que los pren del còr de l'eime , un chic d'èrnha autant plasenta que tissosa , un quicòm dont òm pòd pas dire  al just çò qu'es , mas que nos estrenhis dins l'escurina del fons de nosaus mèmes . Aquelis son de la raça dels trobaires  que , dins la nòstra cara Malapèra , passaran d'oras a escotar lo riu tiu tiu del senilh  o de la linòta roja , los crids de la salvagina   dins lo bartas , o la malesa , salvagina tant africa a tuar o a fricar , a agachar , del capial del vièlh ostal, Fanjous al Ponent tot de roge vestit coma se cremavan encara per amont "las vises desgafadas" , o Laurac a l' orient , darrièr lo cimentèri , remirant  tendrament las pradas e los camps , los tèrmes , las solanas , ont lo solèlh lusent fa dansar , lènh aval , las ombras de las brumas.

Aquelis son encara de la raça dels trobaires.

Mas los jovents , que pantaièjan coma los vièlhs e benlèu melhor , auran jamai plus lo privilègi de veser de lors èlhs Braquet e Lauret o Casta o Barona, tirant de l'espalla , estribant a la gida , seguissent lo boièr falsament fotrejant que los encoraja de la votz , e d'una agulhada picant pas , mas tombant amb un son clar sul bòs del jo , e , dins lo clacadis de las ròdas sus la grava , s'entornan a l'ostal , trabalh fait e plan fait , dins la simpla , la santa serenitat del ser.