Leczenie

Rak krtani jest jednym z najczęściej występującym nowotworem złośliwym u człowieka. U mężczyzn choroba ta występuje prawie 10-krotnie częściej. W ostatnich latach wzrasta liczba zachorowań u kobiet i ilość chorych w młodszym wieku.

Mimo szerokiej wiedzy i profilaktyki jeszcze często chorzy trafiają zbyt późno, lekceważąc pozornie błahe objawy jak: chrypka, ból gardła, utrudnienie połykania. Czynniki predysponujące do nowotworu krtani to:
- Długotrwałe działanie jako kancerogenu dymu tytoniowego
- Nadużywanie alkoholu
- Działanie toksyn chemicznych w pracy zawodowej
- Dieta uboga w witaminy A i C

Decyzje o radykalnej metodzie leczenia - wyłuszczenia krtani powodujące utratę głosu, a oddychanie przez tracheostomę - otwór umiejscowiony u podstawy szyi - stawia chorego w zupełnie nowej sytuacji życiowej. To powoduje, iż musi się on nauczyć "żyć na nowo" w życiu rodzinnym, społecznym, zawodowym i towarzyskim. W wielu przypadkach, jest to jedyne wyjście z sytuacji zagrożenia życia a przecież intencją główną lekarza jest ratowanie życia ludzkiego. Pogodzenie się jest trudne i na początku wydaje się być abstrakcyjne. Ale przecież szczęśliwy człowiek to ten, który widzi, słyszy, mówi (porozumiewa się w komunikacji międzyludzkiej) i chodzi bez utrudnień.

Z drugiej zaś strony zrozumienie przede wszystkim możliwości kompensacyjnych ustroju, ze względu na dar stworzenie pozwala przetrwać ten trudny okres zabiegu, adaptacji do nowych warunków funkcjonowania i rehabilitacji głosu przełykowego lub innych możliwości i z nadzieją patrzeć na przyszłość. Integracja zaś w gronie takich osób poszkodowanych na zdrowiu napawa w pełni "ozdrowieńczym" pozytywnym myśleniem i pozwala "zakochać się" w pełni życia.

Krtań jako część drogi oddechowej pełni funkcję:
- Oddechową
- Fonacyjną
- Obronną
- Odruchową
- Pola recepcyjnego dla wyższych odruchów
- Ułatwia powrót krwi żylnej do serca

Tu krzyżuje się droga pokarmowa (wejście do przełyku) z droga oddechową. Praca krtani jako zwieracza ma istotne znaczenia w mechanizmie parcia podczas oddawania stolca i moczu oraz w trakcie porodu.

Usunięcie zaś krtani skraca drogę oddechową - droga zaczyna się nie od nosa ale od strony wszytej do skóry, stąd powietrze dochodzące do płuc jest niedogrzane, o złej wilgotności i zanieczyszczone. Stąd bardzo ważne jest nawilżanie środowiska (60% wilgotności) poprze zastosowanie inhalacji, odpowiedniej roślin w domu, które uwilgatniają powietrze, jonizatory, picie ok. 2 litrów płynu dziennie. Dzięki temu zmniejsza się wysuszenie śluzówki w tchawicy.

Po operacji krtani osłabia się, nawet zmniejsza lub zmienia się poczucie węchu, smaku, połykania, parcia oraz odruchy kaszlu i kichania.

Diagnoza pełna - rak krtani - stawiana jest w oparciu o badania i rozpoznanie kliniczne potwierdzone badaniem histopatologicznym wycinków z guza oraz uzupełnieniem badaniem radiologicznym krtani i węzłów chłonnych szyi.

Obecnie stosowane są następujące metody leczenia raka krtani:
- Chirurgiczne
- Radioterapia
- Leczenie skojarzone tj. operacyjne uzupełnione radioterapią

Metody leczenia operacyjnego stosowane są w zależności od stanu zaawansowania nowotworu - są to operacje: laryngektomie częściowe lub całkowite.

Laryngektomia całkowita na początku w oczach chorego daje jednak szanse porozumiewania się słownego, ale w wyniku możliwości rehabilitowania mowy zastępczej stwarza możliwość odzyskania wiary w komunikacji międzyludzkiej.

Wyróżnia się trzy techniki rehabilitacji głosu i mowy:
1. Nauka mowy przełykowej lub gardłowej;
2. Chirurgiczne wytwarzanie przetok głosowych tchawiczno-przełykowych (ostatnio Provox);
3. Elektroniczna proteza krtaniowa.

We wczesnym okresie pooperacyjnym chorzy najchętniej porozumiewają się przy pomocy pisma. Od chwili usunięcia szwów i sondy chory może posługiwać się tzw. "pseudoszeptem". Ale by uniknąć nawyku posługiwania się pseudoszeptem wskazane jest wczesne włączenie ćwiczeń oddechowych i mowy przełykowej lub gardłowej.

Mechanizm tworzenia głosu przełykowego jest następujący: rolę generatora drgań przejmuje górny odcinek przełyku; zwieracz gardłowo-przełykowy składający się anatomicznie z mięsni gardła i przełyku - w tym miejscu powstaje głośnia rzekoma (pseudogłośnia); w zastępstwie tchawicy zbiornikiem powietrza wydechowego jest przełyk; powietrze uzyskane na drodze inspiracji lub połknięcia do przełyku w wyniku fali antyperystaltycznej powoduje odbicie w trakcie którego wprowadzony w drganie zwieracz przełyku daje głos podstawowy, który następnie jest formowany przy pomocy ruchów narządów artykulacyjnych.

Opanowanie dźwięcznego odbicia może utrudniać zależne ciśnienie ust przełyku. Ciśnienie 5-40 mmHp rokuje szybkie opanowanie mowy przełykowej, przy ciśnieniu 40-80 mmHp spodziewać się należy dłuższego okresu rehabilitacji. Chorzy z ciśnieniem przełykowym ponad 80 mmHp nie rokują opanowania mowy przełykowej.

Pomiarów tych można dokonać metodą Semana lub wśród nowoczesnych metod manometrycznych badania przewodu pokarmowego. Najważniejszym jednak czynnikiem przesądzającym o wynikach rehabilitacji jest wola i czynny udział chorego.


lek. med. Dorota Piekaj-Stefańska
Otolaryngolog
Specjalista foniatra

Inne źródła informacji:
Rak przełyku
Nowotwory
Rak krtani - Najczęstsze dolegliwości i objawy
Portal dla pacjentów z chorobami nowotworowymi (Szpital Św. Barbary w Sosnowcu)
Mowa laryngektomowanych