Phương pháp giải bài tập các quy luật di truyền (Bài toán nghịch - phần 2).

đăng 06:35 01-12-2011 bởi Thượng Võ   [ cập nhật 01:40 29-11-2012 bởi Trường học ]
Free Hit Counters


Đang cập nhật .....

Bước 1. Biện luận, xác định quy luật di truyền chi phối

1. Xác định mỗi tính trạng do một cặp gen hay hai cặp gen quy định.

2. Nếu mỗi tính trạng do nhiều cặp gen quy định => Tính trạng tuân theo quy luật di truyền tương tác gen.

3. Nếu mỗi tính trạng do 1 cặp gen quy định cần xác định

            3.1. Quan hệ trội, lặn.

            3.2. Mỗi cặp gen nằm trên 1 cặp nhiễm sắc thể hay 2 cặp gen cùng nằm trên 1 nhiễm sắc thể, phân bố trên nhiễm sắc thể thường hay trên nhiễm sắc thể giới tính.

TH1. Nếu sự biểu hiện các tính trạng ở giới đực và giới cái như nhau => Gen phân bố trên NST thường

-  Nếu mỗi cặp gen nằm trên một cặp nhiễm sắc thể: => tuân theo quy luật phân li độc lập

- Nếu 2 cặp gen nằm trên một cặp nhiễm sắc thể  cần xác định liên kết hoàn toàn hay hoán vị gen. Nếu xảy ra hoán vị gen, xác định hoán vị 1 bên hay hoán vị 2 bên và tính tần số hoán vị gen.

            + Liên kết gen: Tụ thụ phấn hoặc giao phối giữa 2 cá thể dị hợp 2 cặp gen=> đời con có tỉ lệ Kh 1: 2: 1 hoặc 3: 1. Hay khi lai phân tích cá thể dị hợp 2 cặp gen được FB  tỉ lệ KH 1: 1

            + Hoán vị gen: Nếu tỉ lệ chung của cá 2 tính trạng biểu hiện tăng biến dị tổ hợp, và không bằng tích các nhóm tỉ lệ (khi xét riêng). Nếu tỉ lệ giao tử ab > 25% => Cơ thể dị hợp đều, ngược lại cơ thể dị hợp chéo. Nếu cơ thể đem lai dị hợp 2 cặp gen và tỉ lệ lặn là số chính phương => Hoán vị 2 bên, ngược lại hoán vị 1 bên.

TH2. Nếu sự biểu hiện các tính trạng ở giới đực và giới cái khác nhau => Gen phân bố trên NST giới tính.

Bước 2. Kiểm chứng bằng sơ đồ lai (Hoặc tính toán sử dụng công thức tính nhanh)


Ví dụ minh họa

Bài tập về hoán vị gen

Dữ kiện: Cho KH của P; Tỉ lệ phân tính kiểu hình ở thế hệ lai.

Yêu cầu: Biện luận và viết sơ đồ lai.

Cách giải chung:

Bước 1. Biện luận xác định tính trạng trội lặn, và qui luật di truyền chi phối sự di truyền của hai cặp tính trạng

*Cơ sở lý thuyết:

- Dựa vào định luật đồng tính, phân tính của G. Mendel để xác định tính trạng trội lặn

- Nếu ở thế hệ lai xuất hiện 4 loại KH phân tính ¹ 9:3:3:1 (hay¹  1:1:1:1 trong lai phân tích) thì sự  di truyền chi phối tuân theo qui luật di truyền hoán vị gen

Bước 2: Xác định hoán vị 1 giới hay hoán vị 2 giới, xác định  f , KG P.

*Cơ sở lý thuyết: Từ tỉ lệ phân tính ở thế hệ lai (thường căn cứ vào tỉ lệ % KH mang hai tính trạng lặn) Þ tỉ lệ giao tử liên kết (hoặc tỉ lệ giao tử  hoán vị) Þ KG của cá thể đem lai

Bước 3: Lập sơ đồ lai kiểm chứng


Bài tập 1. Khi cho giao phấn giữa hai cây cùng loài, người ta thu được F1 có tỉ lệ phân ly sau: 70% cây cao, quả tròn; 20% cây thấp, quả bầu dục; 5% cây cao, quả bầu dục; 5% cây thấp, quả tròn. Biện luận và viết sơ đồ lai từ  P đến F1

Hướng dẫn

1. Biện luận:

Bước 1

Xét riêng kiểu hình từng tính trạng ở F1

+ Tính trạng chiều cao:  cây cao : cây thấp = 3 cao : 1 thấp (phù hợp ĐL phân tính Mendel)

            Þ cây cao(A) , cây thấp (a) và P Aa x Aa                   (1)

+ Tính trạng hình dạng quả:  quả tròn : quả bầu dục = 3 quả tròn : 1 quả bầu dục ( phù hợp ĐL phân tính Mendel)

            Þ quả tròn (B), quả bầu dục(b) và P Bb x Bb             (2)

(1), (2) => P dị hợp 2 cặp gen.

So sánh tích các cặp tính trạng đã phân tích với dữ kiện đầu bài để nhận diện quy luật di truyền chi phối

Nếu 2 cặp gen/ 2 cặp nhiễm sắc thể thì tỉ lệ ở F1 là: (3:1)(3:1) = 9 : 3 : 3 : 1 ¹ dữ kiện bài ra (70%: 5%: 5%: 20%)  Þ hai cặp  gen phân bố trên 1 cặp NST và tính trạng di truyền tuân theo qui luật hoán vị gen. (Vì số KH tối đa của liên kết là 3)

Bước 2: Xác định hoán vị 1 giới hay hoán vị 2 giới, dị hợp tử đều hay dị hợp tử chéo và tính f

- F1 cây thấp, bầu dục (KG ab/ab ) = 20% = 40% ab x 50% ab (Vì tỉ lệ KG ab/ab  = 20% không là số chính phương => có thể khẳng định hoán vị chỉ xảy ra 1 giới)

Þ 1 bên  P cho giao tử AB =  ab = 40% Þ Ab = aB = 10% < 25% và là giao tử hoán vị

Þ   KG của P AB/ab xảy ra hoán vị gen với tần số f = 20%

=> 1 cây P  AB = ab =50% Þ KG P  AB/ab (liên kết gen)

Bước 3: Viết sơ đồ lai. 


Bài tập 2. Cho những cây cà chua F1 có cùng kiểu gen với kiểu hình cây cao, quả đỏ tự thụ phấn. F2 thu được tỉ lệ phân tính kiểu hình: 50,16% cao, đỏ : 24,84% cao, vàng : 24,84% thấp, đỏ : 0,16% thấp, vàng. Biện luận và viết sơ đồ lai từ F1 đến F2

Hướng dẫn

Bước 1: Quy ước, nhận diện quy luật di truyền

+ F2 xuất hiện tính trạng cây thấp, quả vàng Þ F1 không thuần chủng dị hợp hai cặp gen => cây cao, quả đỏ biểu hiện trong kiểu gen dị hợp là tính trạng trội.

Qui ước: A qui định cây cao, a qui định cây thấp;       B qui định quả đỏ  ; b qui định quả vàng

Xét riêng kiểu hình từng tính trạng ở F2

+ Tính trạng chiều cao:  cây cao : cây thấp =75:25 = 3 : 1 (phù hợp ĐL phân tính Mendel)

            Þ P Aa x Aa               (1)

+ Tính trạng hình dạng quả:  quả đỏ : quả bầu vàng = 75:25 = 3 : 1 ( phù hợp ĐL phân tính Mendel)

            Þ P Bb x Bb               (2)

(1), (2) => P dị hợp 2 cặp gen.

So sánh tích các cặp tính trạng đã phân tích với dữ kiện đầu bài để nhận diện quy luật di truyền chi phối

Nếu 2 cặp gen/ 2 cặp nhiễm sắc thể thì tỉ lệ ở F1 là: (3:1)(3:1) = 9 : 3 : 3 : 1 ¹ dữ kiện bài ra (50,16% : 28,84% : 28,84% : 0,16%) Þ hai cặp  gen phân bố trên 1 cặp NST và tính trạng di truyền tuân theo qui luật hoán vị gen. (Vì số KH tối đa của liên kết là 3)

Bước 2. Xác định hoán vị 1 giới hay hoán vị 2 giới, dị hợp tử đều hay dị hợp tử chéo và tính f

- F2 cây thấp, vàng(ab/ab) = 0,16% = 4% ab x 4% ab Þ Hoán vị gen xảy ra cả hai bên bố mẹ F1 đem lai.

-AB = ab = 4% < 25%  là giao tử  hoán vị => F1 dị chéo  kiểu gen của F1 là Ab/aB,  f = 2  x  4% = 8%

Bước 3.  Lập sơ đồ lai kiểm chứng (Hoặc tính nhanh bằng công thức để xác định kết quả)


Bài tập 3. Khi lai thứ lúa thân cao, hạt gạo trong với thứ lúa thân thấp, hạt đục. F1 thu được toàn cây thân cao, hạt gạo đục. Cho các  cây F1 tự thụ với nhau ở F2 thu được 15600 cây bao gồm 4 kiểu hình, trong đó có 3744 cây thân cao, hạt trong. Biện luận và viết sơ đồ lai từ P đến F2 ( Biết rằng mỗi tính trạng do một gen tác động riêng rẽ qui định, quá trình hình thành hạt phấn và noãn giống nhau)

Hướng dẫn

Bước 1.

- P thuần chủng hai cặp tính trạng đem lai F1 đồng tính trạng thân cao, hạt gạo đục ( phù hợp ĐL đồng tính Mendel )

Þ Thân cao(A ),  thân thấp(a); hạt đục (B )  hạt trong(b) và kiểu gen F1 dị hợp 2 cặp gen (Aa, Bb)

- Tỉ lệ cây cao, hạt trong (A-bb) ở F2 = 3744: 15600 = 0,24.

- Nếu 2 cặp gen trên 1 cặp NST thì tỉ lệ F2 là 9 : 3 : 3 : 1 trong đó cây cao, hạt trong chiếm 3/16 = 18,75%  ¹ 24%

Þ 2 cặp gen phân bố trên 1 cặp NST và qui luật di truyền chi phối hai cặp tính trạng là qui luật di truyền hoán vị gen.

Þ KG(p)x Þ KG(F1) 

Bước 2.

Gọi tỉ  lệ giao tử của F1 AB = ab = x; Ab = aB = y => Cây cao, hạt trong (Ab/Ab hoặc Ab/ab) = Ab x AbAb x ab)

=>        y2 + 2xy = 0,24            (1)

            x + y =  1/2       (2)

Giải hệ phương trình (1) & (2) ta có x= 0,1 ; y = 0,4Þ tần số f = 0,2

Bước 3. Lập sơ đồ lai từ p đến F2


Bài tập 4. Đem giao phối giữa bố mẹ đều thuần chủng khác nhau về hai cặp gen tương phản thu được F1 đồng loạt cây cao, chín sớm. F2 có 4 kiểu hình trong đó kiểu hình cây cao, chín muộn chiếm 12,75%. Biện luận và viết sơ đồ lai từ P đến F2

Hướng dẫn

Bước1:

- P thuần chủng hai cặp tính trạng tương phản đem lai F1 đồng tính trạng cây cao, chín sớm (phù hợp định luật đồng tính Melđen ) Þ cao, sớm trội so với thấp muộn.

+ Qui ước          A: cao              a: thấp;                        B: chín sớm     b: chín  muộn

+ F1 có kiểu gen dị hợp hai cặp gen (Aa,Bb)

- Tỉ lệ phân tính kiểu hình ở F2: Cây cao, chín muộn ( A-;bb) = 12,75% ¹ 18,75 ® qui luật di truyền chi phối sự di truyền hai cặp tính trạng là qui luật di truyền hoán vị gen

Bước2:

- Gọi tỉ lệ giao tử của F1 AB = ab = x; Ab = aB = y

 Ta có

y2 + 2xy = 0,1275        (1)

x  +  y   =   1/2              (2)

Giải hệ phương trình có:  x = 0,35 >  0,25 ( giao tử liên kết) ;  y = 0,15 <  0,25 (giao tử hoán vị)

=> Kiểu gen F1  là  AB/ab và (f) = 0,15 x 2 = 0,3; Kiểu gen của  P AB/AB x ab/ab

- Bước 3: Lập sơ đồ lai kiểm chứng


Bài tập 5. : Ở một loài thực vật, gen A quy định thân cao trội hoàn toàn so với gen a quy định thân thấp, gen B quy định hoa đỏ trội hoàn toàn so với gen b quy định hoa trắng. Lai cây thân cao, hoa đỏ với cây thân thấp, hoa trắng thu được F1 phân li theo tỉ lệ : 37,5% cây thân cao, hoa trắng : 37,5% cây thân thấp, hoa đỏ : 12,5% cây thân cao, hoa đỏ : 12,5% cây thân thấp, hoa trắng. Cho biết không có đột biến xảy ra hãy xác định kiểu gen của cây bố, mẹ trong phép lai trên.

Hướng dẫn:

- Trội lặn hoàn toàn, cây thấp, hoa trắng tính trạng lặn chỉ cho 1 loại giao tử. F1 cho 4 loại tổ hợp nên P dị hơp, cho 4 loại giao tử.

- F1 Cao : thấp = 1:1; Đỏ : trắng = 1 : 1. Nếu 2 cặp gen/2 cặp nhiễm sắc thể thì tỉ lệ F1  1:1:1:1 . Vậy 2/1 và hoán vị.

- F1 thấp, trắng = 12,5% => ab= 12,5% <25 => Là giao tử hoán vị => P dị chéo => Ab/aB x ab/ab


Bài tập 6. Ở một loài thực vật, gen A quy định thân cao trội hoàn toàn so với gen a quy định thân thấp, gen B quy định quả tròn trội hoàn toàn so với gen b qui định quả dài. Các cặp gen này nằm trên cùng một cặp nhiễm sắc thể. Cây dị hợp tử về 2 cặp gen giao phấn với cây thân thấp, quả tròn thu được đời con phân li theo tỉ lệ : 310 cây thân cao, quả tròn : 190 cây thân cao, quả dài : 440 cây thân thấp, quả tròn : 60 cây thân thấp, quả dài. Cho biết không có đột biến xảy ra. Tính tần số hoán vị.

Hướng dẫn

F1 có cây thấp, dài (ab/ab) => cây đem lai thấp quả tròn KG:   aB /ab  (1) cho 2 loại giao tử  0.5 aB : 0.5 ab

F1 ab/ab = 60/(310+190+440+60) = 0.06 = 6% => cây dị hợp 2 cặp cho ab = 12% < 25 => dị chéo => f = 2.ab = 24%


Bài tập 7 : Ở một loài thực vật khi cho lai cây thân cao, chín muộn thuần chủng với cây thân thấp, chín sớm ở F1 thu được 100% cây thân cao chín muộn. Cho F1 lai phân tích ở Fb thu được 40% cây cao, chín muộn, 40% cây thấp, chín sớm, 10% cây cao, chín sớm. 10% cây thấp, chín muộn. Biện luận và viết sơ đồ lai.

Hướng dẫn

Cây thân cao, chín muộn x cây thân, thấp chín sớm  ->  F1 100% cây thân cao, chín muộn.

=> Thân cao trội (A),  thân thấp (a). Chín muộn trội (B) chín sớm lặn (b).

- F1 lai phân tích, thu được 4 tổ hợp với tỉ lệ không bằng nhau => F1 cho 4 loại giao tử tỉ lệ không bằng nhau.
- f = ab x ab => F1 cho ab = 0.4 > 0.25 => Dị đều. => f = 20%


Bài tập 8: Cho ngô thân cao (A), hạt vàng (B)  lai với ngô thân thấp (a), hạt trắng (b) người ta thu được
81 cây thân thấp, hạt vàng, 79 cây thân cao, hạt trắng, 21 cây thân thấp, hạt trắng, 19 cây thân cao, hạt vàng.
Biện luận, viết sơ đồ lai.

Hướng dẫn

- Xét riêng sự di truyền từng cặp tính trạng:

- Tính trạng chiều cao: Cao : Thấp = 1 : 1;  Tính trạng màu sắc: Vàng : trắng = 1 : 1 => Lai phân tích

- Nếu  phân li độc lập thì tỉ lệ ở đời lai là 1 : 1 : 1 : 1, nếu liên kết gen thì tỉ lệ ở đời lai là 1 : 1 => hoán vị gen.

- Cây thấp, trắng (21) = 10% => Cây dị hợp cho ab = 10% <25 => Giao tử hoán vị => Di chéo => f = 20%.


Bài tập 9: Cho chuột đực F1 lai với chuột cái chưa biết kiểu gen được thế hệ lai gồm: 28 đen, xù; 20 đen, mượt; 4 trắng, xù; 12 trắng, mượt. Biết mỗi gen quy định một tính trạng, lông đen trội hoàn toàn so với lông trắng, lông xù trội hoàn toàn so với lông mượt. Biện luận, viết sơ đồ lai.

Hướng dẫn

Quy ước: A: lông đen, a lông trắng. B lông xù, b lông mượt.

- Xét riêng sự di truyền của từng cặp tính trạng

+ TT màu sắc lông: Lông đen : lông trắng = 3:1. (Aa x Aa)

+ TT độ mượt của lông : Lông xù : lông mượt = 1 : 1. (Bb x bb)

-  Xét chung cả hai tính trạng: Nếu 2 cặp gen / 2 cặp NST thì sự phân li đời con là 3 đen, xù : 3 đen, mượt : 1 trắng, xù : 1 trắng, mượt. => 2/1. Nếu liên kết thì tối đa có 3 kiểu hình => hoán vị gen.

- Do chuột có kiểu gen Ab/ab  chỉ cho 2 loại giao tử hoán vị gen xảy ra ở chuột có kiểu gen dị hợp 2 cặp. 

- Ta có ab/ab = ab x ab = 0.5x ab = 0,1875 => ab = 37.5 > 25 => dị đều => f = (50 -37.5).2 = 0.25.


Bài tập 10: Ở một loài thực vật, alen A quy định thân cao trội hoàn toàn so với alen a quy định thân thấp, alen B quy định quả đỏ trội hoàn toàn so với alen b quy định quả vàng. Cho cây thân cao, quả đỏ giao phấn với cây thân cao, quả đỏ (P), trong tổng số các cây thu được ở F1, cây có kiểu hình thân thấp, quả vàng chiếm tỉ lệ 1%. Biết rằng không xảy ra đột biến, tính theo lí thuyết, tỉ lệ kiểu hình thân cao, quả đỏ có kiểu gen đồng hợp tử về cả hai cặp gen nói trên ở F1 bao nhiêu?

Hướng dẫn

+  Cây có KG thân thấp, quả vàng (tính trạng lặn) ở F1 chiếm tỉ lệ 1% => P dị hợp 2 cặp gen. Nếu 2 cặp gen/2 cặp nhiễm sắc thể thì tỉ lệ là 9:3:3:1 trong đó cây thấp, vàng chiếm 6.25%. => Hoán vị gen.

+ ab/ab = 1% = 0.01=> % ab   * % ab  = 0.1 * 0.1 =>  hoán vị 2 bên, dị chéo. f = 20 %

+ Vì không xảy ra đột biến, tính theo lí thuyết, tỉ lệ kiểu hình thân cao, quả đỏ có kiểu gen đồng hợp tử về cả hai cặp gen nói trên ở F1 là:  AB x AB = 1%


Nội dung thuộc chương trình Sinh học THPT (Sinh học 12 ban cơ bản)

Thông tin đăng tải lại từ trang này vui lòng ghi rõ nguồn: "https://sites.google.com/site/sinhhoc101112"

Hoặc gắn link đến bài viết gốc.

Nếu bạn có bài viết muốn đăng tải thông tin tại website, vui lòng gửi Email về địa chỉ: Nguyendinhthanh@moet.edu.vn hoặc nmtuan21773@gmail.com
(Ghi rõ thông tin cá nhân muốn đăng tải bài).

Danh sách Trang con


Sinhhoc101112 rất mong nhận được những ý kiến trao đổi của các bạn về bài viết này.
1/ Để đưa ý kiến bạn phải nhập tên và đia chỉ email --- > viết ý kiến --> Nhấn Submit.
2/ Để xem ý kiến của bạn, bạn cần load lại bài viết của blog (đưa con trỏ vào cuối thanh trình duyệt, nhấp enter)
Trân trọng cám ơn!

22ngày kể từ khi
Báo môn thi TN năm học 2013-2014

Tài liệu

Xổ số