“HERKESIN KITAPLIGI” VE “BINYIL PROJESI”


Sezai ARLI

 

1905 yilinda Londra’li bir yayinci Joseph Malaby Dent isci, ogrenci, kulturlu insan, cocuk, erkek, kadin her tur okuyucuya hitap edebilecek bir dunya edebiyati dizisi yayinlamaya karar verdi. Amaci 1000 ciltlik bir kitaplik olusturmakti. Kitaplar cep kitabi boyutunda, ciltli, yaldizli, suslemeli ve ucuz (tanesi 1 siling) olacakti. Kitaplik, klasiklerle diger degerli kitaplarin dengeli bir bilesimi olacakti. Dizide populer kitaplarin yaninda uzmanlikla ilgili kitaplar da olacakti.

 

Dent’in yasaminin tutkusu haline gelen bu projenin amaci “siradan insan icin dunyanin bugune kadar gordugu en genis kitapligi” olusturmakti.

 

1910 yili sonunda yayinlanan kitap sayisi 500 cilde ulasti. Seride Asiklos’tan Zola’ya kadar dunya klasikleri vardi ve o gune kadar Ingilizce’de yayinlanmis en genis ve prestijli kitaplikti. 1956’da, yani kitapligin kurulusundan elli yil sonra dizinin bininci kitabi (Aristo’nun Metafizik’i) basildi. 1975 yilina gelindiginde Dent’in baslangictaki vizyonu da asilarak 1’239 cilde ulasildi.

 

Serinin ilk editoru sair ve editor olarak un yapmis Ernest Rhys’ti. Rhys, 1946’daki olumune kadar dizinin editoru olarak kaldi. “Mr Everyman” olarak taninan Rhys, seriden yayinlanan kitaplara 130’dan fazla “sunus” yazdi.

 

“Herkesin kitapligi”

 

Serinin isim babasi da Rhys’ti. Kitapligin adi, bir Ortacag Ingiliz oyunundaki bir siirden esinlenilerek “everyman’s library=herkesin kitapligi” konmustu. Rhys, serinin isminin konulusunu daha sonra soyle anlatmistir:

 

“Iyi basliklar, iyi misralar gibi ilhamla gelir. Dizinin anlamina uygun cekici bir baslik bulmak zordu. Bir cok isim uzerinde durmus ancak hicbirine karar verememistik. Tam umutsuzluga kapildigimizda bir gun yayinevine giderken sokakta aniden eski bir oyundaki su misralar aklima geldi:

 

Everyman, I will go with thee (Herkes, seninle beraber gelecegim)

and be thy guide, (ve senin rehberin olacagim)

In thy most need (en cok gereksinim duydugun anda)

to go by thy side (yaninda olacagim)

 

Aradigimiz baslik burdaydi, ‘Everyman’s Library’. Yayinevine kadar zor sabrettim. Girer girmez yasli sefe (Dent): Eureka! Basligi buldum, dedim. Bir an inanmayan gozlerle bakti ve sonra tekrarladi: ‘Everyman’s Library, simdi basligin var!’.

 

Rhys’in aklina bu metnin gelmesi elbette tesaduf degildi. Zira bu alegorik Ortacag Ingiliz oyunundaki manzum diyalog “Knowledge” (Bilgi) isimli kahramanla “Everyman” (Herkes) isimli kahraman arasindaydi ve dizinin amacini belki de en iyi anlatan metindi. Bu metin halen de Everyman Library’den yayinlanan her kitabin ilk sayfasina konuyor.

 

Cagdas klasikler de var

 

1991 yilinda yayinevi ABD’nin unlu Alfred A. Knopf  yayin kurulusu ile ortaklik olusturarak dizinin uluslararasi olcekte basim ve dagitimina basladi.  Diziden yayinlanan kitaplar arasinda dunya klasiklerinin yaninda cagdas yazarlara da yer veriliyor. Ornegin “cagdas klasikler” kategorisinde Necip Mahfuz’dan Patricia Highsmith’e, Sylvia Plath’tan Salman Rushdie’ye, Vladimir Nabokov’dan John Updike’e kadar gunumuz yazarlarinin onde gelenlerinin kitaplari basilmistir.

 

En kaliteli baski

 

Everyman Library’den yayinlanan kitaplar artik baslangictaki gibi cok ucuz degil. Ancak her kitabin o konudaki en yetkili kisilerden birinin sunus yazisini ve yazarin yasami ile ilgili bir metni icermesi, ciltli, gomlekli, yaldizli, ipek ayracli, asit icermeyen cok kaliteli kagida basilmasi nedeniyle halen dunyanin en kaliteli kitaplari olarak biliniyor ve ozellikle en cok hediye edilen kitaplarin basinda geliyorlar.

 

“Binyil Projesi”

 

1993 yilinda Ingiltere’de ikibininci yilin bitimini ve ucuncu binyila girisi bir dizi etkinlikle kutlamak amaciyla ‘The Millenium Commission” (Binyil Komisyonu) adiyla bir komisyon kuruldu. Komisyon hukumetin hazirladigi bir yasa ile kurulmus ancak hukumetten bagimsiz bir kurulustu. Komisyonun etkinlikleri milli piyango gelirlerinden finanse ediliyordu.

 

Komisyonun etkinliklerinden biri de “The Everyman Millenium Library” adli etkinlikti. Etkinlik kapsaminda Birlesik Kralliktaki 4500 orta dereceli egitim kurumuna ve yurtdisinda 77 ulkedeki 1700 okul ve kitapliga Ingiliz Kultur Merkezleri araciligi ile Everyman Library’den basilan 250 cagdas klasikten toplam 1,5 milyon adet kitap ve 30 bin CD ucretsiz olarak dagitildi. Projenin toplam maliyeti olan 8,7 milyon sterlin’in 4,1 milyonu Binyil Komisyonu’unca, kalani diger bagislar ve sponsorlar tarafindan karsilandi.

 

 

(*) Ilk olarak 12 Eylul 2004 tarihli Cumhuriyet Dergi’de yayinlanmistir.

 

 

BACK TO HOME PAGE