Scoop 22‎ > ‎

Terugblik: René Adams

René Adams schopte het van hulpje tot hoofdredacteur bij Het Laatste Nieuws
“Ik ben volledig opgeleid door de ervaring van oudere collega’s”

Voormalig hoofdredacteur bij Het Laatste Nieuws René Adams (80) werkte veertig jaar voor de krant waarvan zes jaar als hoofdredacteur. Hij ging met vervroegd pensioen, omdat hij zich niet goed voelde bij de richting die Het Laatste Nieuws uitging. Toch kijkt hij met warme gevoelens terug op zijn tijd daar. “Wat mij het sterkst bijblijft zijn de mooie kansen die de krant mij gegeven heeft om dingen te beleven.”

Scoop: Hebt u altijd al interesse gehad in de journalistiek?

René Adams: “Niet echt neen. Ik herinner me wel nog dat ik in mijn kinderjaren, samen met mijn broer in de arbeiderswijk, in Anderlecht, waar wij opgroeiden, een tijdje op grote vellen papier ‘nieuwskes uit de buurt’ heb geschreven. Nu, dat was een experiment dat niet lang heeft geduurd, maar misschien had ik toen toch al die drang om te schrijven en te informeren. Bovendien is ook mijn broer later hoofdredacteur geworden van het radiojournaal van de toenmalige BRT. Je zou kunnen zeggen dat het een familieziekte was.”

“Eigenlijk was ik vooral geïnteresseerd in literatuur. Tussen mijn vijftiende en mijn negentiende heb ik naast de nieuwe Nederlandstalige, zowat alle vertaalde Russische en Amerikaanse literatuur gelezen, plus Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir. Ik had helemaal geen voorbeelden in de journalistiek waar ik naar opkeek en politiek interesseerde me toen nog niet.”

© Nimue Sturtewagen

Scoop: Hoe bent u dan in de sector terechtgekomen?


Adams: “Na het afronden van mijn Grieks-Latijnse, moest ik om familiale redenen meteen beginnen te werken waar ik kon. Het was pas anderhalf jaar later dat mijn schoonbroer, Jan Walravens, die toen de meest toonaangevende literaire criticus van Vlaanderen was en schreef voor de pagina Kunst en Letteren van Het Laatste Nieuws, mij vertelde dat ze op de lokale redactie van Brussel een hulpje nodig hadden. Ik ben voor die job gaan solliciteren omdat het mij een leuker beroep leek dan wat ik toen deed. Bovendien was het ook de enige optie die ik op dat moment zag om met taal bezig te kunnen zijn. Het was dan wel geen literatuur, maar het kwam toch een heel klein beetje in de buurt. Zo ben ik als jonge snaak beginnen te werken bij Het Laatste Nieuws.”

“Tijdsdruk is geen excuus voor
 een gebrek aan
journalistieke diepgang”

Scoop: U bent dus als hulpje begonnen en als hoofdredacteur geëindigd bij HLN?

Adams: “Inderdaad. Mijn opleiding in het vak heb ik van mijn oudere collega’s gekregen. Dat de journalisten gevormd werden op de redactie was toen de regel. Je kon ook pas journalist worden na twee jaar stage. Zo begon ik op de redactie van Brussel met verslaggeving over het verenigingsleven. Ze wisten wel waarom ze dat taakje aan mij gaven, want dat betekende dat je elke zaterdagavond en zondagnamiddag de zangclubs, oud-strijdersverenigingen en dergelijke moest bezoeken. Na een jaar in die functie vroeg een leidinggevende collega, Omer Grawet, of ik naar de algemene redactie wilde overstappen. Hij had opgemerkt dat, hoewel ik dus honderd keer hetzelfde meemaakte bij al die verenigingen, ik er telkens in slaagde daar een ander stukje over te schrijven. Ik heb dan een tijd op de politieke redactie gewerkt, waar ik me vooral bezighield met de sociale zaken. Voor mij heeft dat een wereld geopend. Op een bepaald moment werd ik chef nieuws. Die functie gaf mij meer inspraak in onder andere de vormgeving van de krant.. Ik was ook erg geïnteresseerd in typografie. Daardoor heb ik in 1968 de lay-out van de krant volledig omgegooid. Het lettertype, een foto van een grote omvang en een kader om te zeggen wat op de binnenbladzijden stond. Dat was een complete vernieuwing. Een paar jaar later werd ik adjunct-hoofdredacteur en in 1988 hoofdredacteur. Mijn voorganger Leo Siaens had mij aanbevolen bij de directie.”

Een voorpagina van HLN uit 1968. Adams gooide de lay-out van de krant toen over een volledig andere boeg. “Het lettertype, een foto van die omvang en een kader om te zeggen wat op de binnenbladzijden stond. Dat was een complete vernieuwing.”(© René Adams)

Scoop: Miste u het veldwerk van een journalist niet?

Adams: “Ja, ik had toch wel een kleine nostalgie naar het eigen werk. Om te beginnen zit je veel meer op je stoel en ga je nauwelijks nog op reportage. Anderzijds geeft het wel voldoening om echt invloed te kunnen hebben op de krant waarvoor je werkt. De drang naar macht zal daar misschien ook in meegespeeld hebben, maar voor mij was de krant sterker maken de belangrijkste taak.”

“Vandaag de dag is er
een soort
boterhammenjournalistiek ontstaan”

Scoop: Wat zijn de dingen waar u met trots op terugkijkt, wanneer u aan uw carrière denkt?

Adams: “Terugkijken met trots is mij een beetje vreemd. Als journalist vind je je stuk nooit perfect. Wat ik me veel meer herinner zijn de mooie kansen die de krant mij gegeven heeft om dingen te beleven. Zoals bijvoorbeeld het Eichmann-proces in Jeruzalem. Eichmann was een SS-functionaris in het Duitse nazirijk. Hij was verantwoordelijk voor het transport van joden, verzetslieden, homo’s, naar de concentratie- en vernietigingskampen. De joodse geheime dienst had hem in 1960 gearresteerd en in 1961 begon zijn proces. Dat was het gebeuren van die tijd. Er werd pas op het laatste moment beslist dat ik het proces zou bijwonen. Ik had geen van de vereiste documenten om het gerechtsgebouw te betreden en dat was de enige plek in Jeruzalem waar telefonische verbinding met het buitenland mogelijk was. Enkele uren zat ik voor een soort videoscherm in een nabijgelegen zaal, waar een vriendelijke dame mij van Engelse commentaar voorzag bij de procesbeelden en het Hebreeuws. Enkele uren dwaalde ik door de stad op zoek naar gesprekspartners. En dan moest ik 75 km verder naar Tel Aviv, waar een Wit-Rus van de censuur mijn tekst goedkeurde en doorzond. Vervolgens keerde ik weer 75 km terug naar Jeruzalem. Zo ging het vijf opeenvolgende dagen. Het voelde alsof ik een marathon had gewonnen.”

Scoop: U bent als hoofdredacteur met vervroegd pensioen gegaan. Vanwaar die beslissing?

Adams: “Het was duidelijk dat de krant een andere richting zou uitgaan. De doelgroep werd nader omschreven, de tegemoetkoming aan de lezer werd vooropgesteld, de hiërarchie in het nieuws viel grotendeels weg. Dat was het begin van een verregaande popularisering, aangezwengeld door Christian Van Thillo die voor grote commerciële problemen stond. Hij heeft mij nooit iets in de weg gelegd, maar ik kon niet met hart en ziel werken aan iets waar ik niet volledig achter stond. Zelf lees ik Het Laatste Nieuws ook niet meer omdat de inhoud van die krant me niet meer interesseert. De veranderingen van het concept waren waarschijnlijk noodzakelijk indien de krant wou overleven. Maar ik voelde me daar niet goed bij. Het was de beste oplossing voor mij om ermee te stoppen. Ik ben er nog een tijdje blijven werken maar wou mijzelf niet langer voorliegen dat ik nog op die redactie thuishoorde.”

“Nooit heeft men zoveel geschreven over de
miserie van de mens en nooit heeft
men de miserie van de mens zozeer ontkend”


René Adams wordt geïnterviewd door zijn collega’s voor zijn afscheid van Het Laatste Nieuws in 1994 (© Het Laatste Nieuws)

Scoop: Wat betekent het verder nog dat de krant zich meer toespitst op wat de lezer wil?

Adams: “Mensen willen verhalen, dus brengen kranten nu zoveel mogelijk verhalen waarin de miserie van een ander wordt tentoongesteld. Nooit heeft men zoveel geschreven over de miserie van de mens en nooit heeft men de miserie van de mens zozeer ontkend. Artikels wekken vaak een gevoel van medeleven op. Ik vind dat geen goede journalistiek, of toch geen interessante. Filosofen zeggen al langer dat medelijden een gevoel is dat mensen niet zouden moeten hebben. Het dient tot niets en het is goedkoop. Dus zit de exploitatie van de sensatie overal. Bovendien was de leuze van de krant vroeger ‘je schrijft altijd net boven de pet van de kleine man’. Dat was vanuit de gedachte dat de krant bijdroeg tot de ontwikkeling van het volk. Nu schrijft men ‘onder de pet van de kleine man’. Het was een andere tijdsgeest.”

Belangrijke momenten uit René Adams' leven

1932: René Adams werd geboren

1954: begonnen als journalist bij HLN

1988: hoofdredacteur geworden bij HLN

1994: op pensioen


Scoop: In de journalistieke wereld moet alles tegenwoordig sneller en sneller gaan. Denkt u dat dat een invloed heeft op de diepgang van de journalistiek?

Adams: “Mijn spontane antwoord is neen. Er is altijd al tijdsdruk geweest. Wij moesten zelfs nog sneller werken want er was nog een middageditie om drie uur ook. Tijdsdruk is geen excuus voor een gebrek aan journalistieke diepgang. Tijd kan wel een probleem vormen in die zin dat journalisten geen ruimte meer krijgen om een case tot op het bot te onderzoeken. Al is dat slechts een klein aspect van het probleem. Tegenwoordig worden onderwerpen aan de journalist opgelegd en ligt het ook al op voorhand vast hoe lang een artikel moet worden. In mijn tijd had de redactie een veel grotere autonomie van optreden. Wanneer vroeger bleek dat een onderwerp te weinig boeiend materiaal opleverde, maakten we er gewoon een korter artikel van. Nu moet de journalist zich aanpassen aan het vooraf vastgelegde format. ”

Scoop: Denkt u dat het journalistieke werk vandaag de dag kan vergeleken worden met dat van vroeger?

Adams: “Kranten hadden vroeger veel minder middelen dan nu. Wij vonden het gewoon normaal om te werken van negen tot negen én op zondag. Er liep altijd volk op de redactie en er was niemand die zei: ‘Ik moet thuis boterhammen gaan eten.’ Het was een beroep waarbij men ontzettend veel werkte. Vandaag is er een soort boterhammenjournalistiek ontstaan. Werken van acht tot vier of van twaalf tot acht, dat hebben wij nooit gekend. Op sociaal vlak is het normaal, maar op intellectueel vlak is het een verlies.”

Tessa Verheecke en Nimue Sturtewagen