Scoop 21‎ > ‎

“Mediagebruikers zijn kritischer geworden”

Julie De Smedt: Het standpunt van de lezer

Julie De Smedt: “Elke kijker, luisteraar of lezer heeft een andere achtergrondkennis” (foto Melissa Dammekens)

De media slaan ons met de regelmaat van de klok met cijfers om de oren. Nu en dan laten journalisten steken vallen en belandt de Vlaamse pers in een draaikolk van terechtwijzingen. Hoe gevaarlijk zijn die fouten? Hoe sterk bepalen zij het wantrouwen van de mediagebruiker, en wil die mediagebruiker überhaupt wel zoveel cijfers op zijn bord? Samen met Julie De Smedt, projectcoördinator van Steunpunt Media en coauteur van de Nieuwsmonitor, een wetenschappelijk rapport over de nieuwsinhoud en mediawijsheid in Vlaanderen, staan we stil bij de rol en het gebruik van cijfers in de media.

Scoop: De Nederlandse communicatiewetenschapper Noelle Aarts zegt dat “ons gevoel voor statistiek” erbarmelijk is. De kijker, lezer en luisteraar staat volgens hem niet stil bij de betekenis achter cijfers en zoeken die betekenis ook niet op. Hoe moeten de media volgens u omgaan met dat gegeven?
Julie De Smedt: “Het is de taak van de journalist om de cijfers in een artikel te duiden, te verklaren en goed te visualiseren. De journalist is een tussenpersoon tussen enerzijds het bedrijf of instelling, dat de cijfers aanbrengt, en anderzijds de lezer of kijker. Het is de plicht van de media om die gegevens op een correcte en verstaanbare manier aan het brede publiek te communiceren.

Scoop: U legt de verantwoordelijk
heid bij de media. Behandelen we de modale lezer dan niet als een persoon zonder voorkennis?
De Smedt: “ Elke kijker, luisteraar of lezer heeft een andere achtergrondkennis. Wat voor de ene duidelijk is, is dat voor een ander niet. De media kunnen er niet van uitgaan dat iedereen alles begrijpt. Daarom is duiding, desnoods met een verwijzing naar een uitgebreider artikel, belangrijk. Maatschappelijk gezien is cijfers brengen zonder extra informatie niet goed.”
“Het is de taak van de journalist om de cijfers in een artikel te duiden, te verklaren en goed te visualiseren”

Macht

Scoop: In welke mate vragen de lezers zelf om cijfers?
De Smedt: “Mediagebruikers zijn kritischer en bondiger geworden. Ze zijn niet meer tevreden met een gerucht of een vage gedachte van een persoon. Cijfers als bewijsmateriaal zijn nog nooit zo belangrijk geweest. Ook al is er op het internet meer dan voldoende informatie te vinden, de journalistiek kan het verschil maken door verhalen op te bouwen rond diezelfde data en alles in
een groter geheel te kaderen.”

Scoop: Cijfers als bewijsmateriaal hebben een soort gezagswaarde. Maakt dat het niet gevaarlijk?
De Smedt: “Cijfers hebben gez
agswaarde. Dat ontkennen heeft weinig zin. Maar je kan ze manipuleren of ze zodanig visualiseren dat ze een heel ander verhaal brengen. Op die manier kunnen getallen gevaarlijk zijn. Het is niet alleen de taak van de journalist om die cijfers goed te duiden maar ook het bedrijf dat met de data uitpakt zou ze op een correcte manier moeten interpreteren in functie van de mediagebruiker. Dat maakt het voor de journalist ook gemakkelijker om het stuk te maken en te vertalen voor het brede publiek.”

Getalzucht
"Cijfers brengen zonder extra informatie is niet goed” ( Foto Niels Saelens )


Scoop: In 2010 heeft Woestijnvis met het valse onderzoek
sbureau Data Driven de Vlaamse pers in de luren gelegd. Hoogleraar communicatiewetenschappen aan de Universiteit van Antwerpen, Hilde van den Bulck, meent dat de journalistiek aan getalzucht lijdt.
De Smedt: “De journalisten beseffen dat de lezer meer bewijzen en cijfermateriaal wilt. Getalzucht is dan ook een logisch gevolg. De media willen door dat fenomeen getallen in hun nieuws brengen. Misschien nog meer dan vroeger het geval was.”

Scoop: Los van het al dan niet bestaan van een “getalzucht”, wanneer zorgen cijfers wel voor een meerwaarde bij een artikel?
De Smedt: “Cijfers zijn belangrijk wan
neer ze het verhaal mee helpen opbouwen of kunnen staven en daarenboven relevant zijn. Cijfers brengen om cijfers te hebben is zinloos. In plaats van bijvoorbeeld dagelijks een verhaal op te bouwen rond het aantal doden in een conflict, is het belangrijker om het grote verhaal te brengen.”

Scoop: Hoe kunnen media zorgvuldiger omgaan met cijfers en het gebruik ervan?
De Smedt: “De bronnen checken, dubbelchecke
n en triplechecken. Dat is echt het allerbelangrijkste. De journalist in kwestie zou ook het bedrijf, dat het persbericht naar buiten brengt, moeten contacteren. Op die manier weten de media of de gegevens juist geïnterpreteerd werden.”
“In de journalistiek zijn specialisten ingeruild voor generalisten”

Crisis

Scoop: Worden we onvoorzichtig met cijfers omdat alles steeds sneller moet?
De Smedt: “Mensen willen inderdaad sneller e
n directer nieuws. Omdat alles online staat, eisen zij dat ze van alles meteen op de hoogte zijn. Dat gaat ten koste van diepgaande journalistiek. En natuurlijk is er ook de economische crisis. Ook nieuwsredacties moeten besparen waardoor er steeds minder journalisten ingeschakeld worden. Vroeger had je voor bijna elk thema een specialist die zich kon verdiepen in een bepaald verhaal. Vandaag worden de meeste journalisten op elk thema ingezet. De specialisten zijn ingeruild voor generalisten. Een evolutie die de journalistiek niet ten goede komt.”

Scoop: Methodoloog Jaak Billiet do
ceerde in 1986 aan de universiteit over het gevaar van tendentieuze interpretaties van cijfers. Hij deed dat aan de hand van krantenkoppen. Waarom is er meer dan 25 jaar later geen verbetering zichtbaar en wat is de belangrijkste les voor de verschillende media?
De Smedt: “De media zouden, ondanks de crisis, meer tijd moeten besteden aan hun artikels. Ze moeten meer investeren in journalisten en onderzoeksjournalistiek. Daarnaast is het ook belangrijk dat alle opleidingen voor journalisten aandacht schenken aan statistiek en het leren interpreteren van cijfers. Een va
k als statistiek installeren in de opleiding journalistiek kan daar een handig hulpmiddel voor zijn. Op die manier hebben toekomstige journalisten een goede statistische basiskennis.”

Scoop: Onderzoek uitgevoerd door het Centrum voor Sociologisch Onderzoek en het Instituut voor Sociaal en Politiek Opinieonderzoek van de KU Leuven bevestigt dat de Vlaming geen vertrouwen meer heeft in de media. In welke mate speelt het gebruik van cijfers in dat wantrouwen een rol?
De Smedt: “Als er in de media iets fout loopt, wordt er zodanig op doorgegaan dat je de indruk krijgt dat de Vlaamse pers grote problemen heeft. Terwijl de meeste berichtgevingen wel correct zijn. Misschien moeten we dat allemaal wat relativeren. Al zouden die fouten niet mogen gebeuren, ook journalisten zijn maar mensen. Als er foute cijfers verschijnen, en er bovenop nog eens media-aandacht aan besteed wordt, doet dat het wantrouwen natuurlijk groeien.”

"Mediagebruikers zijn kritischer geworden, ze zijn niet meer tevreden met een gerucht of vage gedachte van een persoon" (foto Melissa Dammekens)
Overheidscontrole

Scoop: Wat is de beste manier voor media om fouten recht te zetten?
De Smedt: “Een errata-p
agina waar alle fouten worden rechtgezet is momenteel een veel gebruikt middel. Op die manier zwijgen ze de fouten niet dood. Voor de lezer, schrijver of luisteraar is het belangrijk dat media hun fouten erkennen en durven toegeven. De Vlaamse krant De Standaard heeft daarbij een extra troef. Zij schakelen een ombudsman, Tom Naegels, in die de krant zeer kritisch bekijkt. Elke dag behandelt hij klachten van lezers en bekijkt hij of die al dan niet terecht zijn. Dat kan de geloofwaardigheid van een medium alleen maar goed doen.”

Scoop: Brits onderzoeksjournalist en auteur van ‘Flat Earth News’, Nick Davies, kwam in zijn onderzoek tot een hallucinante vaststelling. Nieuwsredacties controleren slechts 12,5 procent van de feiten. Medestichter van het Fonds Pascal Decroos en het VVOJ, Ides Debruyne, ziet hierin een rol voor de Vlaamse regering. Is inmenging van de overheid aan de orde?
De Smedt: “Zeker niet. Het belangrijkste is dat de media onafhankelijk kunnen werken. Het is geen stap vooruit wanneer de overheid daarin regeltjes gaat maken en opleggen. Huidige minister van Media, Ingrid Lieten, is daar ook geen voorstander van. Lieten wil wel faciliteren en schenkt bijvoorbeeld subsidies aan het Fonds Pascal Decroos om daarmee onderzoeksjournalistiek te bevorderen. De overheid zou ook kunnen investeren in bepaalde studierichtingen. Rechtstreekse inmenging en controle daarentegen zou nefast zijn voor de hele journalistiek.”


Melissa Dammekens en Niels Saelens