ประวัติความเป็นมาของศาสตร์ชุมชน

ศาสตร์พระราชา หลายคนมีความสงสัยว่าคืออะไร เกี่ยวข้องกับใคร หลายคนเข้าใจแต่ยังขาด
การนำไปปฏิบัติ หลายคนนำไปปฏิบัติแล้วต่างเข้าใจและซาบซึ้งในศาสตร์นั้น ศาสตร์เกิดจากทฤษฎีและ
ผลของการปฏิบัติ ทฤษฎีใดหากไม่สามารถทนต่อการพิสูจน์ ก็ย่อมตกไป แต่ศาสตร์พระราชาใช้มานาน
กว่า ๗๐ ปีมีมากกว่า ๔,๐๐๐ โครงการ เป็นที่ยอมรับทั้งในและต่างประเทศ เป็นศาสตร์แห่งการพัฒนา
ตามฐานะแห่งตนแบบค่อยเป็นค่อยไป ในหลักการเข้าใจ เข้าถึง และพัฒนา ขยายผลผ่านองค์กรของรัฐ
และเอกชน สู่ระดับรากหญ้าผ่านภูมิปัญญาท้องถิ่นมีพระสงฆ์และปราชญ์ชาวบ้าน ภูมิปัญญาจึงเป็น
ฐานรากของการพัฒนาสังคม
ศาสตร์พระราชาคืออะไร
ศาสตร์พระราชา คือภูมิปัญญาของพระราชา (king wisdom) รัชกาลที่ ๙ ที่พระองค์ทรงทดลอง
ใช้ นำไปปฏิบัติจนเป็นผลสำเร็จแล้วจึงนำไปบอกแนะนำให้พสกนิกรของพระองค์นำไปใช้ นอกจาก
บอกแล้วยังตามไปดูว่าได้ผลหรือไม่อย่างไร เป็นกระบวนการทำงานเชิงวิจัยของพระองค์ ซึ่งเป็นไปตาม
พระประสงค์ที่พระองค์ได้ทรงตั้งปณิธานไว้เมื่อคราวเสด็จขึ้นครองราชย์ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก
ว่า “เราจะครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม” เป็นประโยคที่อัศจรรย์มาก
(Magic word) ไม่ใช่เพียงคำที่ผ่านเลยไป หากแต่อยู่ในดวงพระราชหฤทัยของพระองค์ท่านตลอดมา
ผลงานเป็นสักขีพยานชี้ชัดในเวลามากกว่า ๗๐ปีที่ทรงครองราชย์ ที่พระองค์ได้ทรงปฏิบัติตนลงไปเยี่ยม
ราษฎรทุกพื้นที่ของประเทศโดยเฉพาะถิ่นทุรกันดาร ที่ห่างไกลความเจริญ พระองค์เข้าถึงและเข้าไป
แบบธรรมชาติเพื่อให้เห็นปัญหาอย่างแท้จริง พระองค์จึงเป็นผู้ที่ได้รวมจิตใจของชาติอย่างแท้จริง 
พระองค์มิใช่เป็นเพียงสัญลักษณ์ของสถาบันพระมหากษัตริย์เท่านั้น แต่ทรงเป็นสัญลักษณ์ของทั้งชาติ
กล่าวคือ “สัญลักษณ์ของชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์”
ศาสตร์แห่งพระราชากับการพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่น 137
หลักการของศาสตร์พระราชา
การเข้าใจ เข้าถึง และพัฒนา คือหลักการของศาสตร์พระราชา เพื่อแก้ปัญหาพื้นที่ และพัฒนา
ชีวิตของประชาชน ดำเนินการอย่างมีแผนผ่านโครงการและกิจกรรมต่างๆ ซึ่งใช่ความสำเร็จเพียงชั่วครั้ง
ชั่วคราวเท่านั้น หากแต่เป็นการพัฒนาเพื่อความยั่งยืน1
ศาสตร์พระราชา จึงเป็นโครงการที่ยังชีพให้ประชาชน ได้อยู่ดีกินดี ไม่ว่าจะเป็นโครงการ
ฝนหลวง ที่หล่นจากฟ้า กระทบภูผา ผ่านท้องนา สู่มหานที โครงการฝายชะลอความชุ่มชื้น โครงการ
เกษตรทฤษฎีใหม่ โครงการแก้มลิง โครงการใช้นำดีไล่น้ำเสีย โครงการกังหันชัยพัฒนา โครงการ
บำบัดน้ำเสียโดยจุลินทรีย์ เป็นต้น จะเห็นได้ว่าโครงการเหล่านี้ล้วนแต่เกี่ยวข้องกับความเป็นอยู่ของ
เกษตรกรอันเป็นพลังทางเศรษฐกิจของชาติ พูดให้กระชับคือเรื่องปากเรื่องท้องของพสกนิกรของ
พระองค์นั่นเอง จะเห็นได้จากการดำเนินการมากกว่า ๔,๐๐๐ โครงการหลวงล้วนแต่เป็นการพัฒนา
ประชากรระดับรากหญ้า เพื่อยกระดับการดำรงชีพของประชาชนให้สูงขึ้นตามยุคสมัยและกลไก
ทางสังคม ให้อยู่ดีกินดีมีความสุขตามอัตภาพ เพราะปัจจัยพื้นฐานทางสังคมนั้นครอบครัวคือหน่วยย่อย
หากครอบครัวขาดความอบอุ่น นั่นคือสาเหตุของปัญหาทางสังคมที่จะตามมา การแก้ปัญหาระดับ
รากหญ้าจึงเป็นศาสตร์ของการบริหารจัดการประเทศที่พระองค์ทรงตระหนัก และเป็นการแก้ปัญหา
ที่ต้นเหตุ ตรงตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา นับเป็นความปราดเปรื่องทางปัญญาอย่างแท้จริง
การดำเนินชีวิตตามศาสตร์พระราชา
หลักการพัฒนาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ รัชกาลที่ ๙ ทรงยึดแนวทางแบบค่อยเป็น
ค่อยไป ไม่ทำลายทรัพยากรธรรมชาติ วัฒนธรรมและวิถีชีวิตของชุมชน หากแต่ให้เกิดความสอดคล้อง
กับความเป็นอยู่โดยไม่ให้เกิดความขัดแย้งกัน บ้านก็มีผู้นำ วัดมีพระสงฆ์ และโรงเรียนมีครู ประสาน
สัมพันธ์ในชุมชน ชีวิตพื้นฐานคือการประกอบอาชีพ ภายใต้ปัจจัยสี่แต่ละพื้นที่ย่อมมีอาชีพที่แตกต่างกัน 
ทุกพื้นที่ของประเทศไทยได้มีการน้อมนำแนวพระราชดำริของพระองค์ คือหลักปรัชญาเศรษฐกิจ
พอเพียง มาปฏิบัติเพื่อทำให้หลายชุมชนเกิดความเข้มแข็งเป็นต้นแบบให้แก่ชุมชนอื่น เป็นไปตามแผน
พัฒนาเศรษฐกิจแบบพอเพียงในท้องถิ่น ที่เน้นทั้งในด้านการเกษตรและแหล่ง้ำ วัฒนธรรมประเพณี
ของชุมชน จากหลักการดังกล่าวประชาชนได้นำไปศึกษามีความเข้าใจ นำไปสู่การปฏิบัติในการประกอบ
อาชีพ แบบค่อยเป็นค่อยไป เพื่อการดำรงชีวิตของตนและชุมชน ประกอบกับความรู้ของตนที่คิดค้น
การทดลองใช้และทำซ้ำครั้งแล้วครั้งเล่า จนเกิดเป็นผลดี และนำไปบอกต่อหรือแนะนำ ตลอดทั้งการไป
เรียนรู้และเกิดความรู้ใหม่ในชุมชน

Comments