ธรรมมีอุปการะมาก ๒

๑. สติ ความระลึกได้
๒ . สัมปชัญญะ ความรู้ตัว
     อธิบาย สติ ความนึกได้ก่อนทำ ก่อนพูด ก่อนคิด นึกได้ก่อนแล้ว
จึงทำ จึงพูด จึงคิด อันนี้เป็นลักษณะของสติ สติเป็นเครื่องกำจัดธรรม คือ ความประมาท ความเลินเล่อ เป็นกิจ บุคคลที่ทำพลาด พูดพลาด คิดพลาด อันนี้เป็นโทษของการขาดสติ
     สติ มี ๒ ขั้น คือ
     ๑. ขั้นต่ำเป็นไปในกิริยาที่พูด ที่คิด เป็นต้น (เรียกว่าสามัญสติ)
     ๒. สติชั้นสูงเป็นไปในสติปัฏฐาน ๔ คือ ความระลึกในกาย ในเวทนา ในจิต ในธรรม เป็นต้น
     สัมปชัญญะ เป็นไปในกิจอันเดียวกันกับสติ แต่โดยอาการต่างกัน ความรู้ตัวในเวลากำลังทำ กำลังพูด กำลังคิด นี้เป็นลักษณะของสัมปชัญญะ กำจัดธรรมเป็นข้าศึกคือ อญานะ ความเขลา ในเวลาทำกิจการทุกชนิดเป็นกิจ บุคคลที่เดินไปสะดุดก้อนหิน ท่อนไม้โดนโน่นโดนนี่ ยืนไม่ตรง พูดอะไร คิดอะไร ยั้งไม่อยู่ มักผิดพลาด เป็นเพราะขาดสัมปชัญญะ
     สติสัมปชัญญะ นี้ เป็นประโยชน์แก่ชนโดยทั่วไปทุกจำพวก ทั้งทางคดีโลก คดีธรรม เพราะเหตุนี้ พระสารีบุตรเถรเจ้า จึงกล่าวถึงสติสัมปชัญญะว่าเป็น พหุปการธรรม คือ ธรรมมีอุปการะมาก ถ้าขาดธรรมทั้งสองนี้ ธรรมอื่นๆ ก็เกิดขึ้นไม่ได้ จึงเรียกว่าธรรมมีอุปการะมาก
Comments