بهای سوخت از دست رفته را چه کسی باید بپردازد؟!

 

این روزها بحث کارت سوخت و سهمیه بندی سوخت مصرفی اتومبیل ها در همه جای ایران مطرح است. در این یادداشت ، اما ، قصد وارد شدن به این بحث را ندارم بلکه از منظر فیزیک ، آن هم  زاویه ای کاملا متفاوت می خواهم به موضوع حمل سوخت از نقطه ای به نقطه ی دیگر بپردازم.

 

ایران ، کشوری شگفت انگیز است و هرگاه فرصتی دست دهد تا به چهار گوشه ی این کشور سفر کنید به یقین تصدیق خواهید کرد که خداوند نهایت لطف خود را در حق مردم این سرزمین کهن جاری کرده است . آنچه ممکن است موجب رنجش خاطر را فراهم کند کم خردی ما در به کار گیری خردمندانه ی این مواهب متنوع برای آسایش و زندگی بهتر خود و دیگران است.

 

همان طور که اشاره شد ایران کشوری شگفت انگیز است. برای مثال در برخی از روزهای زمستان اختلاف دما بین دو نقطه ی این کشور به بالاتر از 50 درجه ی سلسیوس می رسد. حتی این موضوع برای دو استان همسایه ی  خوزستان و چهارمحال و بختیاری نیز صادق است.

 

فرض کنید ( البته این فرض می تواند واقعی باشد! ) در یکی از روزهای زمستان ، یک تانکر حمل سوخت ، مقدار 37000 لیتر سوخت دیزل از پالایشگاه آبادان ( با دمای 30 درجه ی سانتی گراد ) بارگیری کرده است و قرار است سوخت حمل شده را به یکی از شهرهای استان مجاور ، مثلا شهر زیبا و کوهستانی بروجن ، که دمای هوا در این شهر در آن روز زمستانی20- درجه ی سانتی گراد است تحویل دهد . با توجه با این که ضریب انبساط حجمی سوخت دیزل 50/9 ضرب در 10 به توان 4-  بر درجه ی سلسیوس است حساب کنید این تانکر سوخت رسان چند لیتر سوخت به جایگاه مقصد تحویل می دهد؟

 

پاسخ به این مساله بسیار ساده است و دانش آموزان سال دوم دبیرستان در فصل پایانی فیزیک 2 و آزمایشگاه با نحوه ی پاسخ به آن آشنا می شوند. کافی است با جای گزاری مقادیر داده شده در رابطه ی زیر ، که در آن V حجم  سوخت دیزل در دمای اولیه ، β ضریب انبساط حجمی سوخت و ΔT تغییر دماست ، تغییر حجم ΔV سوخت را بر اثر این جابجایی و تغییر دما پیدا کنیم.

 

ΔV = βVΔT= (9.50*10^-4 / K)*(37000Lit)*(-20-30) K= - 1757.5 Lit

 

همان طور که دیده می شود نتیجه بسیار جالب توجه است . به عبارت دیگر ، تانکر حمل سوخت به جای 37000 لیتر سوخت دیزل ، 35242 لیتر سوخت به جایگاه مقصد تحویل می دهد. واقعا بهای سوخت دیزل "از دست رفته" را چه کسی باید بپردازد؟!

 

روح اله خلیلی بروجنی ، 5 خرداد ماه 1386

 

Comments