Historia regionu

  


    Województwo warmińsko-mazurskie obejmuje obszar historycznych krain Warmii, Mazur i Powiśla, zamieszkałych  
w średniowieczu przez plemiona bałtyckich Prusów. Pierwsze ślady osadnictwa na tych terenach pochodzą sprzed około 15 tys. lat. Pojawienie się plemion bałtyckich – Prusów i Jaćwingów – datuje się na połowę pierwszego tysiąclecia p.n.e. Plemiona  te władały tą krainą do połowy XIII wieku, tzn. do czasu jej podboju przez Zakon Krzyżacki, który utworzył na tych ziemiach swoje państwo. Przez kolejne wieki region zasiedlała ludność przybyła  z terenów Królestwa Polskiego i Litwy,  
a rdzenni mieszkańcy tych ziem powoli asymilowali  się z nowymi osadnikami.

    W XV i XVI wieku wojny i polityczne decyzje rozdzieliły region na wchodzące w skład państwa polskiego Prusy Królewskie (m.in. Warmia, Powiśle, Pomorze Gdańskie) oraz Prusy Książęce ze stolicą w Królewcu, będące od 1525 r. lennem Polski. Książę Albrecht Hohenzollern przekształcił  je w państwo protestanckie, wspierając rozwój nauki, piśmiennictwa i kultury. W połowie XVII wieku Prusy Książęce uzyskały zwolnienie z zależności lennej, a w 1701 r. powstało silne, absolutystyczne państwo pruskie, które w trakcie I rozbioru Polski (1772), zagarnęło Prusy Królewskie,  
a później także Gdańsk i Toruń.

    Nazwa „Mazury” – jako określenie południowych ziem Prus Wschodnich – funkcjonować zaczęła dopiero w połowie XIX wieku. W 1920 r. mocą Traktatu Wersalskiego zarządzono plebiscyt, który miał określić przynależność państwową terenu Mazur. Zakończył się on przegraną Polaków. Po drugiej wojnie światowej o przynależności regionu arbitralnie zadecydowały zwycięskie mocarstwa. Północną część Prus Wschodnich przyznano Związkowi Radzieckiemu, południowa zaś i cała Warmia przypadły Polsce. 


                                                             FLAGA WOJEWÓDZTWA 

Prehistoria i wczesne średniowiecze 

    W czasach prehistorycznych tereny Warmii i Mazur były zasiedlone przez ludność z kręgu kultury łużyckiej, datowanej  
na XIII-VII wieku przed Chrystusem. Ziemie te musiały być nad wyraz atrakcyjne, gdyż dla ochrony przed wrogami budowano nawet sztuczne wyspy. W VI-V wieku pojawiają się Prabałtowie, od których mogą się wywodzić wszystkie plemiona słowiańskie.  Nic do końca jednak w tej materii nie pewne, są to tylko przypuszczenia, ponieważ do końca nadal nie wiadomo, skąd  się wzięła ludność słowiańska. W kolejnych latach odrębne rody dały początki licznym plemionom pruskim, nietworzącym jednak szerszych struktur państwowych.

            Sprowadzenie zakonu krzyżackiego. Odrębność Warmii.

    W X wieku pojawiają się pierwsze próby chrystianizacji tych rejonów, w jednej z takich misji zginął św. Wojciech. Dalsze znikome skutki misji katolickich, jak również chęć dodania Polsce prestiżu oraz ciągłe najazdy ze strony pogan, zmusiły księcia mazowieckiego Konrada do sprowadzenie na tereny Prus Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, potocznie w późniejszych czasach zwanego Krzyżakami. 

    Na mocy decyzji papieża Innocentego II z 1243 r. w kraju podbijanym przez Krzyżaków powstały cztery diecezje: chełmińska, pomezańska, warmińska i sambijska. W 1251 Krzyżacy sprawowali władzę w trzech spośród nich. Oparła  
się tylko diecezja warmińska. Była około trzykrotnie większa od dominium i obejmowała teren po wielkie jeziora mazurskie na wschodzie i Pregołę na północy. Terytorium dominium (państewka) warmińskiego przypominało kształtem trójkąt o nieregularnych bokach ze ściętym wierzchołkiem opierającym się o Zalew Wiślany. W dużym uproszczeniu granice Warmii wyznaczają nad Zalewem Wiślanym Frombork i Braniewo. Od Braniewa granica biegła nieco za Reszel, dalej za Biskupiec, obok Butryn, Gryźlin, Gietrzwałdu, Ornety do Fromborka. Wszystkie wymienione miejscowości znajdują się na terenie Warmii, której granice ustalono w 1375 r. i przetrwały - z niewielkimi modyfikacjami - do końca jej samodzielności, czyli do zaboru jej przez Prusy w 1772.


       Bitwa pod Grunwaldem. 

    W XIV wieku przybywali tu koloniści z Niemiec, Polski i Litwy, zasiedlając okolice Kętrzyna, Węgorzowa, Gołdapi  
i Morąga. Prusacy byli wypierani przez ludność napływową. Zakon Najświętszej Marii Panny jednak ani myślał  
o porzuceniu broni, nie mówiąc już o opuszczeniu zajętych przez siebie terenów. Pod płaszczykiem ewangelizacji 
i kłamliwych spekulacji, jakoby okoliczna ludność tylko udawała swoje zaangażowanie religijne, zajęli Pomorze Gdańskie. Mimo starań strony polskiej nie uniknięto wojny. Zebrane wojska Zakonu, stanowiące kwiat rycerstwa europejskiego,  
w sile 14 tysięcy konnych i około 7 tysięcy pieszych, stanęły naprzeciw 30- tysięcznej armii pod wodzą króla polskiego Władysława Jagiełły. Mimo przewagi liczebnej połowę składu wojsk Korony stanowiły jednostki polskie i czeskie i tylko one dorównywały w uzbrojeniu siłom krzyżackim, resztę stanowili lekkozbrojni Litwini, Tatarzy i Mołdawianie. Była  
to największa bitwa w historii średniowiecznej Europy, rozegrana 15 lipca 1410 roku pod Grunwaldem. Wojska krzyżackie uległy całkowitemu rozbiciu, ale zwycięstwo nie zostało do końca wykorzystane. Po pokoju toruńskim w 1411 roku odzyskano Ziemię Dobrzyńską i Żmudź. Uciskana ludność w państwie krzyżackim wszczyna powstanie, w które angażuje się Rzeczpospolita. 
                                    
                                                                              Księstwo Pruskie i Prusy Królewskie.

    W wyniku tego wybucha wojna trzynastoletnia. Po kolejnym pokoju toruńskim w 1466 roku do Polski na nowo zostaje przyłączona Warmia z Elblągiem, a oprócz tego Pomorze z Gdańskiem, Powiśle z Toruniem i Malborkiem. Tereny dzisiejszych Mazur pozostały w rękach krzyżackich jako polskie lenno. Warmia zachowała pewną autonomię, a biskupi warmińscy z kapitułą katedralną byli tu wyłącznymi gospodarzami świeckimi. Warmia w tym okresie miała lepsze warunki rozwoju gospodarczego i większą swobodę w zarządzaniu gospodarką niż w okresie krzyżackim. Znalazło  
to odzwierciedlenie w rozwoju kultury, sztuki i oświaty. Biskupi warmińscy zasiadali w senacie Rzeczpospolitej,  
a od 1508r. byli także prezesami ziem pruskich. Z tej racji zwoływali sejmiki generalne Prus Królewskich. Po przejściu mistrza zakonnego Alberta Hohenzollerna w 1525 roku na luteranizm, Prusy krzyżackie zaczęto nazywać „książęcymi”. Władzę Zakonu zastępował dziedziczny książę świecki, który przed objęciem rządów, musiał składać hołd lenny królowi polskiemu.


Więcej informacji na temat historii regionu warmińsko-mazurskiego znajdziesz na stronie Historia Warmii i Mazur