SƠ ĐỒ TRANG WEB

Tác giả trang

  • Hồ Đình Hải
    tháng một 17, 2014

Cây chùm ruột

CÂY CHÙM RUỘT

Cây chùm ruột


Quả chùm ruột


-Tên gọi khác: Cây Tầm ruột, Cây Tùm ruột.

-Tên tiếng Anh: Otaheite gooseberry, Malay gooseberry, Tahitian gooseberry, country gooseberry, star gooseberry, West India gooseberry, simply gooseberry tree.

-Tên khoa học: Phyllanthus acidus (L.) Skeels.

-Tên đồng nghĩa: Ph. distichusCicca acida C. disticha; Averrhoa acida.

Phân loại khoa học:

             (Theo Hệ thống APG III-2009).


Giới (regnum):

Thực vật (Plantae)

Ngành (phylum):

Thực vật có hoa (Angiospermae)

Lớp (class):

Hai lá mầm thật (Eudicots)

Phân lớp (subclass):

Hoa hồng (Rosids)

Bộ (ordo):

Sơ ri (Malpighiales)

Họ (familia):

Diệp hạ Châu (Phyllanthaceae)

Tông (tribus):

Diệp hạ châu (Phyllantheae)

Phân tông (subtribus):

Flueggeinae

Chi (genus):

Diệp hạ châu (Phyllanthus)

Loài (species):

Phyllanthus acidus


Trong hệ thống Cronquist cũ thì Cây chùm ruột được đặt trong bộ Hoa hồng (Rosales). Họ Oxalidaceae (Họ Chua me đất): Họ này có 6 chi với 770 loài.

Hệ thống APG III-2009 sắp xết lại nhiều loài thuộc các Bộ, Họ khác nhau có liên quan đến di truyền phân tử để lập thành Họ Điệp hạ châu mới (Phyllanthaceae) mở rộng hơn với 8 Tông, 55-58 Chi và khoảng 2000 loài.

Trong đó Chi Diệp Hạ châu mới (Phyllanthus) là một Chi lớn nhất trong thực vật có hoa, chứa trên 1.200 loài, hay trên một nửa số loài trong họ Diệp hạ châu (quả mọc ngay dưới nách lá kép).

Do đó muốn tra cứu về cây chùm ruột (Phyllanthus acidus) nên tham khảo các tên đồng nghĩa của nó trong các hệ thống phân loại cũ hơn.

Phân bố

Chùm ruột, còn gọi là tầm ruột (Phyllanthus acidus) là loài cây duy nhất có quả ăn được trong họ Phyllanthaceae. Cây chùm ruột vừa được trồng làm cây cảnh vừa lấy quả.

Cây chùm ruột có nguồn gốc từ Madagascar (đảo quốc ở Ấn Độ dương). 

Chùm ruột phân bố chủ yếu ở khu vực Chấu Á nhiệt đới từ Madagascar đến Ấn Độ sang tận Đông Nam Á.

Hiện nay trên thế giới cây chùm ruột được trồng ở các nước:

Đảo Guam (tên ceremai) , Indonesia (tên ceremai hoặc cerama), Miền Nam Việt Nam (chùm ruột), Cambodia (kantuet), Thái Lan (mayom), Lào (cerme), Bắc Mã Lai (chermai), Ấn Độ (chalmeri và  harpharoi), Philippines (iba ở Tagalog và karmay ở Ilokano), Ở Mỹ được trồng tại đảo Hawaii và phía Nam của bang Florida (country gooseberry).

Ngoài ra cây chùm ruột còn được trồng ở Ecuador, El Salvador, Mexico, Colombia,  Venezuela, Surinam, Peru và Brazil.

Ở Việt Nam, cây chùm ruột trồng phổ biến ở miền Nam vừa làm cây cảnh trước sân, trong vườn vừa được dùng làm rau, lấy quả.

Ở Việt Nam có hai giống chùm ruột, đó là:

-Chùm ruột ngọt (ít chua): được dùng để ăn chơi, làm mứt.

-Chùm ruột chua: được dùng để ăn chơi, làm mứt và lấy chất chua để nấu canh.

Mô tả

-Thân: Chùm ruột là loại cây thân gổ lớn, đạt chiều cao trung bình 4-6 mét, cây cao nhất có thể đạt đến 10 m. Có tán rộng và hoa màu hồng rất đẹp, thường được trồng như một loại cây cảnh ở sân nhà hay trong vườn.

Thân cây có gổ bở, nhiều cành mọc từ thân chính, cành dòn dể gãy.

Nhánh cây sần sùi vì vết sẹo của những cuống  cũ. Ở cuối mỗi cành chính có nhiều cành nhỏ màu xanh, dài từ 15 đến 30 cm, mọc thành chùm dày đặc.

-Rể: Rể mọc khỏe, ăn sâu và lan rộng.

-Lá:  kép mọc so le, lá chét hình trứng, dài 4-5 cm, rộng 1,5-2 cm.

-Hoa: Hoa chùm ruột màu hồng, nở từng chùm. Cây chùm ruột nở hoa vào tháng 3-5, kết quả vào tháng 6-8.

-Quả: Hình tròn, chia thành 6 múi, màu xanh nhạt, có đường kính khoảng 2-2,5 cm. Quả mọc từng chùm theo các cành non và kể cả ở cành già hay ngay trên thân, có vỏ từ màu xanh non đến vàng nhạt và mờ đục như sáp. Hình dáng và hương vị của trái tùy thuộc vào giống.

-Hạt: Hạt cứng, to, nằm ở trung tâm của quả. Mỗi quả chỉ có 1 hạt.

 Vị chùm ruột giòn và rất chua, do đó thường được tiêu thụ dưới dạng mứt tại Việt Nam.

Thành phần hóa học

-Theo Les plantes médicales thì chùm ruột có nhiều nước, vị rất chua do chứa nhiều a xít oxalic, chất nhầy, giàu pectin, glucid, khoáng chất và vitamin C .

-Quả chùm ruột chứa 0,73- 0,90% Protid, 0,6-0,76% Lipid, 5,89 -7,29% Glucid, lượng vitamin C đạt tới 40 mg %. Vỏ rễ chứa Saponin, Acide Galic và Tanin. Một số hợp chất Triterpen (Philanthol, B-Amiryn), còn nhiều Acide Phenol.

Công dụng

Lá chùm ruột được sử dụng làm rau sống. Quả dùng trong các món gỏi, làm nước uống, nước xốt hay làm mứt hay ngâm rượu. Khi nấu ở nhiệt độ cao sẽ chuyển sang màu đỏ rất đẹp.

a-Lá chùm ruột non dùng làm rau :

-Lá chùm ruột non dùng làm rau sống ăn chung với rau tập tàng của người Nam Bộ.

- Lá chùm ruột có vị chua nhẹ, được sử dụng để gói nem chua và để trên mặt hũ mắm vì có tính sát khuẩn mạnh. Ngoài ra lá chùm ruột non dược có tác dụng kích hoạt quá trình lên men chua của nem và mắm chua nhanh hơn.

-Lá chùm ruột non có khi được nấu lên ăn như một loại rau.

b-Quả chùm ruột dùng để ăn chơi:

-Quả chùm ruột ngọt già có vị chua ngọt, thanh được trẻ con và người lớn thích ăn.

-Quả chùm  ruột chua già củng được nhiều người thích ăn với muối ớt, nhất là quí cô và các bà bầu.

-Múc một muỗng chùm ruột giã cùng với tôm khô, một chút vị ngọt ngọt cay cay... món ăn vặt dân dã của những buổi trưa hè ở Nam Bộ. 

Lưu ý: Những người mắc bệnh gout và sỏi thận không nên ăn chùm ruột, vì trái chứa nhiều a xít oxalic.

c-Quả chùm ruột chua được dùng để nấu canh chua:

Quả chùm ruột chua non hoặc già được nấu riêng, khi nước sôi dầm cho thịt quả tan, dùng rây lọc loại bỏ hạt, lấy nước chua nấu canh, nấu lẫu chua.

Canh chua chùm ruột có vị chua đầm rất dể ăn, người dân Nam Bộ thường dùng quả chùm ruột để nấu canh chua với cá đồng, lươn, ếch…kèm theo cọng bông súng, bạc hà.

d-Quả chùm ruột ngọt và chua đã già được dùng làm mứt:

Mứt chùm ruột rất dể làm, mức có màu đỏ tím rất hấp dẩn, khi ăn có vị chua thanh, ngọt, rất dược trẻ con và người lớn ưa thích.

Quả chùm ruột làm mứt, dùng que lá dừng hay tre xỏ xâu là thức ăn chơi được bày bán theo đường phố hoặc trường học, học sinh rất thích ăn, nhất là các em học sinh nữ.

Cách làm mứt chùm ruột rất đơn giản, rẻ tiền và có sản phẩm hấp dẫn:

Nguyên liệu: 1kg chùm ruột (ngọt hoặc chua càng tốt), 700g đường cát.

Các bước thực hiện: 

1-Chỉ cần cho chùm ruột tươi vào ngăn đá tủ lạnh khoảng 2 ngày cho nó đông cứng lại, sau đó đem ra ngoài rã đông là tự nhiên trái chùm ruột nó mềm xèo. Sau đó chỉ cần đem vắt cho nó ra bớt nước chua là xong, bắt đầu làm được rồi.

Tuy nhiên chúng ta nên vắt kỹ một tý kẻo sau này mứt dễ bị nhão.

2-Tiếp theo là cho đường vào, 1 kg chùm ruột cho vào khoảng 700g đường là vừa ăn, trộn đều lên rồi đem ra nắng phơi cho đường tan hết.

3-Trùm lại cho vệ sinh, an toàn thực phẩm.

4-Sau khi thấy đường tan hết rồi thì cho hết lên chảo, sên đều tay.

5-Đậy nắp lại để cho có màu, nhớ canh chừng lửa để tránh cháy khét.

Mở vung kiểm tra, thấy màu hơi đậm và nước cạn thì nhắc xuống. Cho ra mâm phơi 1 buổi là được.

Vậy là đã có mứt chùm ruột nhâm nhi, đãi khách trong mấy ngày Tết.

(Theo Dat Pham)

Mứt chùm ruột

e- Quả chùm ruột được dùng để ủ rượu và làm nước giải khát lên men:

-Quả chùm ruột (ngọt hoặc chua) đượng ngâm vói đường cát, trong và tuần nó tự lên men thành loại rượu chùm ruột dùng để khai vị rất tốt, có tác dụng bổ dưỡng và vị thuốc kích thích tiêu hóa. Các làm cụ thể như sau:

Nguyên liệu:

1. Chùm ruột: 0.5 kg, lựa quả to không bị dập.

2. Đường cát trắng: khoảng 1 kg (chuẩn bị dư ra 1 chút cũng không sao).

3. Muối: 1 muỗng

4. 1 cái hủ (nhựa hoặc thủy tinh) dùng để ngâm

Chuẩn bị:

Chùm ruột rửa sạch để ráo nước, rửa sạch hủ dùng để ngâm, lau khô.

Thực hiện:

1. Cho 1 lớp đường khoảng 0.5 cm dưới đáy hủ.

2. Cho chùm ruột vào, xếp theo lớp.

3. Cứ như vậy lần lượt 1 lớp đường xen kẽ 1 lớp chùm ruột đến khi đầy bình.

4. Cho 1 muỗng muối vào

5. Đậy chặc bình, để khoảng 1 tuần là có thể uống được.

6. Khi uống, ta có thể uống với đá, sẽ có cảm giác mát lạnh nồng nồng của men.

Nguồn: Bepgiadinh

-Có thể làm một loại nước uống lên men rất ngon: chuẩn bị 1 kg chùm ruột trái to không dập, 2 kg đường, 2 muỗng muối và 1 hũ thủy tinh sạch. Cho một lớp đường khoảng 1,5 cm dưới đáy hũ, cho chùm ruột vào và cứ tiếp tục xen kẽ hết lớp này đến lớp khác. Sau cùng thì rắc đều muối trên mặt, chèn kỹ và đóng nắp. Khoảng một tuần là có thể pha đá uống được.

f-Giới thiệu sản phẩm mới: “Chùm ruột ớt”:

-Dạng sản phẩm: Chùm ruột rửa sạch, ngâm với đường ớt, sấy khô và được đóng hộp bảo đảm chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm.

Khối lượng tịnh: 150 gram, hộp nhựa trong, mẫu mã đẹp.

-Khuyến cáo của nhà sản xuất: Quả chùm ruột có tác dụng giải nhiệt, bổ gan, bổ máu chống oxy hóa. Ngoài ra, để làn da mịn màng, mỗi ngày nên ăn 200 gam trái cây này.

-Địa chỉ liên hệ:

-Anh Lộc: ĐT 0933 125 045 để được giá ưu đãi.

-Anh Vũ: ĐT 0902 000 570 giao hàng tận nơi giá sĩ ở TP HCM


Chùm ruột ớt-Đặc sản Phan Rang

-Nguồn:

f-Các bộ phận của cây chùm ruột dùng làm thuốc:

+Theo Đông y Việt Nam:

-Các vị thuốc từ lá cây chùm ruột:

Lá chùm ruột có tính nóng, rễ độc, có tác dụng làm tan ứ huyết, tiêu độc, tiêu đờm, sát trùng, đặc biệt chống độc đối với nọc độc rắn.

Lá cây chùm ruột dùng để đun nước tắm chữa lở, nổi mề đay và các bệnh ngoài da khác.

Lá chùm ruột tươi giã nát cùng hồ tiêu rồi đắp vào chỗ đau chữa đau nhức.

Lá cây chùm ruột dùng để đun nước tắm chữa lở, nổi mề đay và các bệnh ngoài da khác.

-Các vị thuốc từ quả cây chùm ruột:

Quả chùm ruột có vị chua, tính mát, có tác dụng giải nhiệt và làm se.

Quả vị chua, hơi ngọt thường được ăn sống, hoặc nấu canh cho mát. Dịch ép quả dùng để giải khát. Nước ép quả để giải nhiệt vì chứa đến 40% mg vitamin C.

Quả có tác dụng giải nhiệt, bổ gan, bổ máu. Ngoài ra, để làn da mịn màng, mỗi ngày nên ăn 200 gam trái cây này.

Quả chùm ruột chứa 0,73-0,90% Protide, 0,6-0,76% Lipide, 5,89-7,29% Glucide, lượng vitamin C đạt tới 40 mg %.

-Các vị thuốc từ vỏ thân cây chùm ruột:

Vỏ thân cây có khả năng tiêu hạch độc, ung nhọt, tiêu đờm, trừ tích ở phế.

Vỏ thân cây có khả năng tiêu hạch độc, ung nhọt, tiêu độc, sát trùng, đặc biệt là chống độc đối với nọc rắn.

Tuy có nhiều tác dụng, nhưng rễ và vỏ rễ cây này rất độc. 

Cách dùng các vị thuốc từ vỏ thân cây chùm ruột bằng cách ngâm rượu.

Cách làm rượu vỏ chùm ruột như sau:

Phơi khô vỏ thân cây, tán thành bột mịn. Rượu trắng nồng độ cao, cứ 200 gr bột ngâm với 1 lít rượu để trong 10 ngày là sử dụng được.

Rượu ngâm vỏ thân cây nhỏ vào tai chữa thối tai tiêu mủ, bôi chữa ghẻ, loét, vết thương chảy máu ngoài da, ngậm chữa đau răng, đau họng.

Nước sắc vỏ cây chùm ruột (được cô lại cho đặc) và rượu rễ cây chùm ruột chữa bệnh vảy nến.

Lưu ý, cấm không được uống nước sắc cũng như rượu ngâm vỏ rễ cây chùm ruột vì rất độc. Có khả năng gây chết người, nhẹ thì cũng váng vất, nhức đầu, nặng hơn sẽ đau bụng dữ dội và xấu nhất có thể tử vong.

Ngoài ra, bột vỏ thân ngâm dấm còn chữa được bệnh trĩ, ngày uống 2 lần, mỗi lần 1 thìa canh.

-Các vị thuốc từ rể cây chùm ruột:

Rễ cây chùm ruột có tính nóng, độc, có tác dụng làm tan ứ huyết, tiêu độc, tiêu đờm, sát trùng, đặc biệt chống độc đối với nọc độc rắn. Rễ và hạt có tác dụng tẩy.

Vỏ rễ chứa Saponin, Acide Galic và Tanin. Một số hợp chất Triterpen (Philanthol, B -Amiryn), còn nhiều Acide Phenol.

Rễ và vỏ rễ có độc, vì thế cần đun sôi vỏ rễ, xông hít chữa ho và nhức đầu.

Lưu ý, cấm không được uống nước sắc cũng như rượu ngâm vỏ rễ cây chùm ruột vì rất độc. Có khả năng gây chết người, nhẹ thì cũng váng vất, nhức đầu, nặng hơn sẽ đau bụng dữ dội và xấu nhất có thể tử vong.

Theo BS CKI YHCT -CKDD -Phạm Hồng Nga

Nguồn: bacsigiadinh.org

+Theo Y học cổ truyền nước ngoài:

Ở Ấn Độ dùng là chùm ruột đâm nát đắp ngoài để điều trị đau thần kinh tọa, đau lưng và thấp khớp. 

Xi-rô từ nước ép quả chùm ruột được sử dụng để trị bịnh dạ dày, và có tác dụng bổ gan.

Lá nấu chín đắp lên mụn nhọt giúp hút mủ rất tốt.

Người ta còn nhai lá chùm ruột để xoa dịu các chứng viêm họng và miệng.

Thân cây chùm ruột được đưa vào các trị liệu dân gian do khả năng làm hạ sốt nhanh chóng.

+Theo Tây Y:

-Theo Les plantes médicales, rễ cây tươi và lá chùm ruột có khả năng trị bệnh scorbut (một bệnh do thiếu hụt vitamin C).

-Các nghiên cứu ở Ấn Độ cho biết trong quả chùm ruột (P. acidus) có chứa 4-hydroxybenzoic axit, axit caffeic, adenosine, kaempferol andhypogallic acid. Các chất này có tác dụng thanh lọc và bổ gan.

-Chùm ruột được Tây y xác định là có tác dụng giải độc, là một trong những loại thực vật được đưa vào chương trình giải độc cơ thể, trị các bệnh về da.

Một số bài thuốc chửa bệnh từ cây chùm ruột

Trong y học cổ truyền dân tộc, có sử dụng chùm ruột làm vị thuốc chữa bệnh:

1- Chữa đau nhức (đau lưng, chân, háng): Lá chùm ruột tươi giã nát cùng hồ tiêu, đắp vào chỗ đau. (Theo BS CKI YHCT -CKDD Phạm Hồng Nga - Bác sĩ gia đình).

2-Chữa suy yếu tim: Vỏ thân chùm ruột 1 phần, vỏ thân vông đồng 2 phần. Sắc lên, cô lại thành cao đặc. Khi dùng hòa vào rượu trắng, uống ngày 2 muỗng café, chia làm 2 lần. (Theo BS CKI YHCT -CKDD Phạm Hồng Nga - Bác sĩ gia đình).

3-Chữa lở ngứa, mề đay, ghẻ loét, vết thương ngoài da: Vỏ thân cây phơi khô, tán bột, chưng với dầu dừa, dùng để bôi. (Theo BS CKI YHCT -CKDD Phạm Hồng Nga - Bác sĩ gia đình).

4-Dưỡng da bạn gái và phụ nữ: Thật đơn giản, bạn muốn làn da bạn mịn màng như da em bé, hãy ăn khoảng 200 gr quả chùm ruột mỗi ngày, nhất là khi trời nắng nóng bạn nhé! (Theo BS CKI YHCT -CKDD Phạm Hồng Nga - Bác sĩ gia đình).

Nguồn: (Theo BS. Phạm Hồng Nga-BV Y học Cổ truyền TP HCM).


                                                                                Kỹ sư Hồ Đình Hải

Tài liệu tham khảo

                                                               

Xem Video: Hình ảnh về cây chùm ruột

YouTube Video


Comments