QUẠT GIẤY VIỆT NAM

Quạt giấy việt nam Quạt giấy truyền thống Quạt giấy làng nghề quat giay viet nam quat-giay-viet-nam  Viet nam Paper Fan
Đêm hè nói chuyện quạt 

Không biết là chiếc quạt tay có từ bao giờ, nhưng hình ảnh của nó đã đi vào ký ức và gắn liền với cuộc sống hằng ngày của mỗi chúng ta. Không chỉ dừng lại ở giá trị sử dụng là mang lại sự mát mẻ, những chiếc quạt còn mang một giá trị thẩm mỹ, mỗi chiếc quạt còn hàm chứa trong mình bề dầy của lịch sử, mang một triết lý, là nét đẹp văn hóa truyền thống của các dân tộc. Mỗi khi xòe một chiếc quạt, như thể mở ra một cánh cửa với thế giới muôn màu, đem đến một sự thanh thoát, nhẹ nhàng cho tâm hồn.

Không ai chúng ta không thuộc nằm lòng bài ca dao Thằng Bờm:Thằng Bờm có cái quạt mo /Phú ông xin đổi ba bò chín trâu / Bờm rằng Bờm chẳng lấy trâu / Phú ông xin đổi một xâu cá mè / Bờm rằng Bờm chẳng lấy mè / Phú ông xin đổi một bè gỗ lim / Bờm rằng Bờm chẳng lấy lim / Phú ông xin đổi đôi chim đồi mồi / Bờm rằng Bờm chẳng lấy mồi / Phú ông xin đổi nắm xôi, Bờm cười.            

                                                                   

Nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương có hai bài thơ vịnh quạt:

1-.... Mát mặt anh hùng khi tắt gió, / Che đầu quân tử lúc sa mưa. 

2- .....Càng nóng bao nhiêu càng muốn mát, / Yêu đêm chưa phỉ lại yêu ngày. / Hồng hồng má phấn duyên vì cậy, / Chúa dấu vua yêu một cái này.

 

 Quạt tay Việt Nam

Nghề làm quạt ở Việt Nam đã tồn tại lâu lắm rồi và được nhiều nước trên thế giới biết đến, đó là Làng Chàng Sơn (Hà Tây), quạt Hới của làng Hải Yến, Hưng Yên, có nan bằng trúc, quạt nan làng Vẽ (huyện Từ Liêm) chỉ làm bằng tre, nứa đan thành hình lá Vả, hình thang , Ân Thi (Hải Dương), Vác (Hà Nội), Quạt lông ngỗng của làng Đơ Đình (Hà Đông), Chi Lăng (Huế)...

  Một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng về làm quạt giấy, là làng Kẻ Vác (hay còn gọi là làng Canh Hoạch), xã Dân Hòa, huyện Thanh Oai, Hà Nội. Quạt làng Vác có từ nửa cuối thế kỷ XIX, do ông Mai Đức Siêu khởi nghiệp và được coi như ông tổ của nghề làm quạt trong làng. Có câu ca dao: Hỡi cô thắt giải bao xanh / Có về Canh Hoạch với anh thì về / Canh Hoạch ít ruộng nhiều nghề / Yêu nghề quạt giấy hay nghề đan khuya?

Làng Chàng Sơn cũng là một làng nghề truyền thống nổi tiếng nhất nhì của tỉnh Hà Tây cũ, nay thuộc xã Chàng Sơn, huyện Thạch Thất, Hà Nội. Nghề làm quạt của người Chàng Sơn đã có hàng trăm năm nay. Ngay từ thế kỷ 19, quạt Chàng Sơn đã nổi tiếng trong và ngoài nước. Người Pháp đã từng nhiều lần mang quạt Chàng Sơn vượt đại dương xa xôi sang Paris triển lãm. Sử sách còn ghi chép rằng, người làm quạt giỏi của làng được phong chức Bá Hộ (phẩm hàm cấp cho hào lí hoặc người giàu có thời phong kiến). Có câu thơ xưa để giải thích cho xuất xứ nghề làm quạt the ở làng Chàng Sơn: "Tiên đồng hội quạt, hội đồng tiên, / Lương duyên kết quạt, giải tâm phiền. / Phiền tâm quạt, tay đưa gió / Gió đưa tay quạt, hội đồng tiên".

Phố Hàng Quạt nằm ở phường Hàng Gai, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Phố nằm hướng Đông -Tây, nối từ phố Lương Văn Can đến phố Hàng Nón. Hàng Quạt có những cửa hàng vừa làm quạt, vừa bán quạt - tự sản xuất và thu mua từ những nơi khác nữa. Nghề làm quạt ở đây là do một số người dân làng Đào Xá, tên nôm là Đầu Quạt, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên đưa tới. Họ cư trú ở đây, làm quạt, có lập một ngôi đình thờ tổ nghề là một ông họ Đào. Đình đó nay là nhà số 4, gọi là đình Xuân Phiến Thị tức là “chợ quạt mùa Xuân”. Có lẽ xưa ở đây là một cái chợ chuyên bán các loại quạt cho người các tỉnh về mua. Quạt ở phố này có nhiều loại. Quạt Lủ do làng Kim Lũ (huyện Thanh Trì, Hà Nội) làm ra. Quạt Hới của làng Hải Yến (huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên); quạt Vác (Canh Hoạch, huyện Thanh Oai, Hà Nội); quạt thóc của làng Vo (Nông Vụ, huyện Gia Lâm, ngoại thành Hà Nội). Quạt nan tre nứa đan theo nhiều hình: lá vả, hình thang… của làng Vẽ (Đông Ngạc, huyện Từ Liêm, ngoại thành Hà Nội). Quạt lông ngỗng của làng Đơ Đình (Hà Đông)…

Cứ mỗi độ hè về, trên ngõ 399, đường Chi Lăng, phường Phú Hậu, TP Huế, ta thấy nhà nhà tất bật với nghề làm quạt giấy truyền thống, nghề này có ở đây từ hơn 50 năm.Hầu như người dân ở xóm này ai cũng biết làm quạt. Sản phẩm quạt nan truyền thống Chi Lăng có mặt hầu hết các chợ như chợ Đông Ba, An Cựu, Bến Ngự... được tiêu thụ trong tỉnh và các tỉnh lân cận như Quảng Trị, Quảng Bình, Đà Nẵng...

Phương Ngạn là một làng cổ của vùng đồng bằng vựa lúa Triệu Phong, Quảng Trị .Do diện tích sản xuất nông nghiệp nhỏ hẹp, nên từ rất xa xưa cư dân trong làng phài tìm cho mình một kế sinh nhai từ các loại hình nghề nghiệp. Nghề làm quạt giấy là một nghề thủ công nổi tiếng ở Phương Ngạn và chính nghề làm quạt đã gắn bó với đời sống người dân nơi đây từ thế hệ này qua thế hệ khác và tồn tại mãi cho đến hôm nay.

Quạt tay trên thế giới:

Di tích khảo cổ học và các văn bản cổ cho thấy rằng quạt tay đã được sử dụng thời Hy Lạp cổ đại ít nhất từ thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên và dưới tên Rhipis. Những chiếc quạt giấy cổ nhất xuất hiện ở Ai Cập cách đây hơn 5.000 năm. Đó là những chiếc quạt phẩy lớn treo trong các lâu đài, cung điện, được những người hầu điều khiển bằng dây. Người ta đã tìm thấy 2 chiếc quạt được trang trí với nhiều vàng bạc, đá quý trong ngôi mộ của hoàng đế Tutamkhamun. Những chiếc quạt tay làm bằng lông đà điểu châu Phi đã ra đời ở Xuđăng cách đây 4.000 năm.. Quạt của người La Mã và Hy Lạp được làm bằng lá sen, lông công, được sơn nhiều mầu sắc nhưng không thể xoè ra, gấp vào như quạt bây giờ mà rất cứng, có cán dài, phải có người hầu đứng phẩy quạt. Những dân tộc cổ đại khác, như người Do thái cổ, Ba Tư, và La Mã cũng sử dụng những chiếc quạt tay với nhiều mục đích khác nhau, trong đó ghi chép văn tự quan trọng và cả Kinh thánh.

       

Quạt tay được giới thiệu cho châu Âu vào thế kỷ 13 và 14. Thời kỳ hoàng kim của những chiếc quạt tay là vào khoảng thế kỷ XIX, quạt có mặt ở hầu hết các châu lục, đặc biệt là Châu âu. Khi đó, trong thời gian trị vì của vua Louis XIV, nước Pháp trở thành trung tâm quạt tay của thế giới. Hoàng gia Pháp đặc biệt ưa chuộng những chiếc quạt mang tính nghệ thuật và rất xa xỉ. Chẳng hạn như Madam de Pompadour, người tình của vua Louis, sở hữu một chiếc quạt được dày công làm trong suốt 9 năm, bằng giấy, trang trí bằng 10 bức tiểu họa, có giá trị 30.000 USD. Cũng vào thời diểm đó, nữ hoàng Elizabeth, Vương quốc Anh, luôn mang những chiếc quạt lộng lẫy, làm bằng lông vũ, dát vàng và đính hồng ngọc. Ở thế kỷ 18, những phụ nữ Anh thuộc tầng lớp quý tộc có cả một bộ quạt riêng: quạt để mang buổi sáng, quạt dùng buổi chiều, quạt dành cho những ngày hội và cả quạt để mang lúc tang lễ

Trong thế kỷ 15, thương nhân Bồ Đào Nha đã đưa quạt tay từ Trung Quốc, Nhật Bản đến châu Âu.

Chiếc quạt Nhật Bản có lịch sử lâu đời. Quạt xếp tiếng Nhật Bản là "Sensu" 扇子. Vào thời Kaine thứ 10 (năm 1663) một nhà sư  tên là Yuugen trong đền Konkoin thuộc điện thờ Konbira Daigogen đã có ý tưởng về quạt giấy “Shibu Uchiwa”. Năm 1780, quạt giấy “Medake Marue Uchiwa” được khuyến khích làm tại Marugame Han - một nơi chuyên sản xuất quạt giấy. Đến năm 1880 một thương gia tại Tomiyacho đã tạo ra chiếc quạt giấy “Shiyoa Hirae Uchiwa” theo kiểu quạt giấy “Nara Uchiwa”. Bắt nguồn từ những chiếc quạt như vậy, cộng với sự kết hợp của các yếu tố của các vùng sản xuất khác nhau, quạt giấy “Marugame Uchiwa” được ra đời từ đó. Quạt giấy Nhật Bản thường được gọi là Uchiwa – là một loại quạt được làm từ tre và giấy. Người ta dán một loại giấy của Nhật lên một khung tre,phía cuối của cán quạt được vót thành dạng tròn.Uchiwa đơn giản cũng chỉ là một loại quạt để quạt mát nhưng nó còn được xem như là một biểu tượng cùa mùa hè giống như chuông gió, pháo hoa …Gắn liền với hình ảnh áo truyền thống Kimono là chiếc dù hay quạt trên tay các cô gái Nhật. Các Geisha thường sử dụng quạt trong các điệu múa của họ.Và nó còn rất hợp với những bộ Yukata (Kimono mùa hè của người Nhật).Yukata và Uchiwa được xem như biểu tượng đặc trưng vào mùa hè của Nhật với những lễ hội nhộn nhịp và trang phục bắt mắt. Được sử dụng phổ biến tại Nhật Bản nhưng Uchiwa lại có nguồn gốc từ Trung Quốc. Phải  đến thế kỷ thứ 5 sau Công Nguyên thì loại quạt này mới có mặt tại Nhật Bản. Họa sĩ Hokusai nổi tiếng của Nhật cũng có nhiều tranh vẽ thiếu nữ cầm quạt.

                                  

Ở Trung Quốc, quạt có từ thế kỷ II trước Công nguyên. Quạt xếp tiếngTrung Quốc là "Shànzi", Giữa những năm 1368 và 1644, quạt tay được mang đến từ Nhật Bản, là mốt thời trang trong suốt triều đại nhà Minh. Hàng Châu là một trung tâm sản xuất quạt gấp của Trung Quốc. Dưới thời nhà Tống, các họa sĩ nổi tiếng thường được giao nhiệm vụ vẽ quạt. Các họa sĩ nổi tiếng sau này như Tề Bạch Thạch, Từ Bi Hồng đều có vẽ trang trí trên quạt. Các điệu múa quạt Trung Quốc  phát triển nhiều trong thế kỷ thứ 7. Về mặt hình thức, quạt tay của Trung Quốc thường được gắn thêm một tua nơ cán quạt.

 Tranh Tề Bạch Thạch

Quạt xếp tiếng Hàn Quốc là Buchae  부채 Buchaechum là một hình thức nghệ thuật múa truyền thống của Hàn Quốc, được thực hiện bởi các nhóm vũ công nữ. Người Hàn Quốc sử dụng múa trong các dịp lễ kỷ niệm.Họ sử dụng quạt sơn màu hồng, vẽ hoa mẫu đơn để trình diễn múa. Trong điệu múa quạt, họ mặc Hanbok , là trang phục truyền thống Hàn Quốc.

 Các loại quạt:

 Ta có thể chia ra hai loại chính:

Quạt dạng phẳng (không thể gấp lại được): quạt mo, quạt nan được đan bằng lá cọ, lá buông, bằng rơm, bằng tre, giang, quạt lông và bây giờ có quạt được làm bằng nhựa. Ngày xưa có những cái quạt thật lớn, được treo trên mái cao, người ta dùng dây để kéo, thường thấy trong cung điện, phía sau ngai vua. Hoặc là những chiếc quạt to phải cầm bằng hai tay, đi theo quạt hầu các vua chúa, quan lớn...

               

   Lễ tang vua Khải Định

Quạt xếp là phổ biến nhất (có thể được mở ra, xếp lại cho gọn): quạt bằng giấy dán lên nan bằng tre, gỗ, sừng, ngà, quạt làm bằng vải lụa, vải the. Quạt làm bằng gỗ, nhựa, kim loại, quạt bằng giấy gấp v.v...

Người ta có thể trang trí cho quạt đẹp thêm bằng các kim loại quí như vàng, bạc. Đính vào quạt pha lê, ngọc trai, đá quí, hồng ngọc và các loại lông vũ như lông ngỗng, lông công v.v...Quạt làm bằng gỗ trầm hương để có thêm mùi thơm.

Quạt Mo được làm từ mo cau.Chắc là rẻ tiền nhất trong các loại quạt. Khi cây cau ra hoa và kết buồng, phần bao bọc bên ngoài là bẹ cau. Cây cau cao chót vót nên bẹ cau thường tự rơi xuống đất, có màu vàng ngà rất đẹp. Ta chỉ nhặt đem vào, hơ lửa cho tai tái, deo dẻo là được, rồi đem ép cho phẳng. Ở nhà quê, cách dễ nhất là lót dưới chỗ nằm, đợi phẳng đem ra cắt gọt thành hình quạt có tay cầm. Những buổi trưa hè oi bức mà có một chiếc quạt mo thì mát thật ! Có thể nhúng vào nước rồi quạt, có hơi nước quạt lại còn mát hơn. Nếu biết giữ kỹ, quạt dùng lâu ngày thấm mồ hôi, sẽ lên nước bóng loáng, y như được xịt dầu bóng vậy.

           

Quạt nan được đan từ các vật liệu như tre, nứa, giang, lá buông, lá cọ...Do đan kết vật liệu nên có thể tạo ra nhiều hình dáng khác nhau, như hình lá đề, lá vả, hình thang, hình quạt ba tiêu... Để đan được chiếc quạt nan hình lá đề đẹp thì chẻ nan phải đều, bóng, sau đó là tạo dáng quạt và bẻ lưỡi trai đều. Giang mua ở chợ về được cạo vỏ, cưa bỏ hai mấm giang, rồi chẻ thành nan. Sau đó dùng diêm sinh để hun nan cho trắng. Nan công nhỏ hơn nan đan và có thể nhuộm màu xanh, đỏ hoặc vàng để cho chiếc quạt nhìn thêm bắt mắt. Quạt Ba tiêu được đan từ tre.

     

Quạt giấy chủ yếu được làm bằng các nan tre và dán giấy bề mặt. Quạt giấy tiện lợi ở chỗ có thể xếp gọn, mang đi dễ dàng, không kềnh càng so với hai loại quạt trên. Làm được một quạt cho đẹp phải mất nhiều công đoạn, tre phải dẻo, già có độ tuổi từ ba năm trở lên, không mối mọt thì nan quạt mới bền, đẹp. Tre được lấy ở nhiều nơi, nhưng tốt nhất vẫn là tre được trồng ở Lương Sơn. Việc đầu tiên là chẻ tre và ngâm tẩm thuốc cho tre cẩn thận, kỹ lưỡng để tránh bị mốc, mối mọt. Ngày xưa, các cụ quy định một chiếc quạt gồm 17 hoặc 18 chiếc nan, nhưng bây giờ hầu hết đều làm theo yêu cầu của khách, họ đặt bao nhiều nan thì làm bấy nhiêu. Giấy làm quạt là loại giấy dó, giấy điệp mua tận Đông Hồ (Bắc Ninh) đem về, có độ bền và dai. Giấy được dán vào khung quạt bằng một thứ keo tự nhiên đặc biệt đó là nước quả cậy. Với quạt thông thường, có thể dán bằng hồ, làm từ bột gạo. Khi vào giấy cho nan quạt phải khéo léo, tỉ mỉ, sao cho giấy không bị nhàu, nếp gấp phẳng, đều, tiện cho công việc vẽ tranh. Khi các công đoạn làm quạt hoàn thiện, họa sỹ vẽ quạt sẽ phủ lên đó một lớp sơn bóng để giữ cho quạt sáng đẹp, bền lâu.

Quạt còn được làm bằng vải lụa, vải the, thay vì dán bằng giấy. Quạt lụa chủ yếu bán cho các đoàn nghệ thuật, lễ hội, các công ty du lịch, các du khách quốc tế.

Nhạc phụ của Gia Cát Lượng là Hoàng viên ngoại, ông dùng lông ngỗng làm một chiếc quạt tàng cất binh pháp kỳ thư tặng cho Gia Cát Lượng và căn dặn kỹ: "Ngỗng là sinh linh cơ cảnh, gió thổi cỏ động, nó đều hay biết. Chủ soái lãnh binh đánh trận, hai chữ cơ cảnh không thể quên được". Sau này, qua mấy mươi năm lăn lộn  trong nhung mã hoặc chông gai, áo bát quái và quạt lông ngỗng của người vợ cùng cha vợ thuở hàn vi vẫn luôn là báu vật bất ly thân của Gia Cát Lượng. 

Trang trí quạt

Phần nhiều giới nữ thường dùng quạt hơn nam, mặc dù chỉ để quạt mát nhưng với một chiếc quạt đẹp trên tay, ắt hẳn sẽ càng tôn lên vẻ nữ tính, mang một vẻ đẹp gợi cảm cho các bà, các cô. Chiếc quạt thực sự hấp dẫn chính là hình thức nghệ thuật trang trí muôn màu, muôn vẻ của nó. Những họa tiết trên quạt không những để trang trí, ghi lại một hình ảnh nào đó, mà còn thể hiện tình cảm, một lời chúc những điều tốt đẹp cho con người. Ngày nay, người ta ít sử dụng quạt tay, nhưng quạt tay đã trở thành những tặng phẩm văn hóa, là những tác phẩm nghệ thuật trưng bày trong nội thất...

Đơn giản nhất là nhửng chiếc quạt sử dụng hàng ngày, được làm bằng giấy phất, có màu tím, đen hoặc hồng. Nhiều nhất là màu tím, không biết có ý nghĩa gì không ? Theo các cụ thì màu tím giúp cho giấy nền nã hơn. Nhưng những quạt này có một cách trang trí rất đặc biệt, vừa rẻ tiền mà còn lạ nữa, chỉ có ở Việt Nam, đó là dùng kim châm trên nền giấy để tạo hoa văn. Bình thường thì mặt quạt không có gì, nhưng khi ta đưa quạt lên, soi nơi có ánh sáng, thì những lỗ thủng li ti trên mặt giấy tạo ra những hoa văn hình vẽ. Kỹ thuật châm kim trên quạt do thợ làm quạt ở làng Canh Hoạch sáng tạo ra. Nếu ngồi châm kim từng lỗ thì không biết bao giờ mới xong một chiếc quạt, các nghệ nhân đã nghĩ ra cách tạo ra các dụng cụ châm kim, nhiều kim khâu được tết lại với nhau theo một hình dáng hoa văn đơn giản, khi kết hợp nhiều dạng dụng cụ sẽ cho ra rất nhiều mẫu trang trí, tùy theo sự sáng tạo của họ. (Nghe nói là bây giờ có máy châm kim tạo hoa văn nữa !)

Với những quạt cao cấp hơn, người ta thường vẽ lên quạt. Có rất nhiều chủ đề được vẽ, từ hoa, lá, cây cảnh, đến chim muông, động vật, phong cảnh, các sinh hoạt nơi thôn quê...hoặc đơn giản chỉ là các hoa văn trang trí, hoặc chữ viết. Các đề tài truyền thống như: “Vinh Hoa Phú Quý’; “Lưỡng Ngư Vọng Nguyệt”, “Tam Cố Thảo Lư”, “Bát Tiên Kỵ Thú”, “Long Phụng giao duyên”, “Long Lân Qui Phụng”, “Tùng Hạc Điên Niên”, rồng chầu mặt nguyệt, long cuốn thủy, hổ vần cầu, bộ tranh tứ linh, tranh bốn mùa...Phong cảnh thì có đồng quê Nam bộ, Chợ nổi miền Tây, Chăn trâu thổi sáo, nhiều nhất là phong cảnh ba miền, hoặc vẽ theo lối thủy mặc có mai, lan, cúc, trúc; tùng hạc; bát mã v.v...bây giờ còn có thêm môn thư pháp trên quạt nữa.

Các hình ảnh trang trí còn ngầm mang một lời chúc. Hoa mẫu đơn tượng trưng phú quý, hoa cúc, hoa sen là thanh cao, lâu bền. Quả đào là chúc thọ, quả lựu là đông con (không có kế hoạch gia đình chi hết !), Cây tùng và chim hạc tượng trưng bậc trượng phu, sống lâu; Vẽ cá là sống dư dật, gà là xua đuổi tà khí, mang đến tốt lành...

Ở nước ngoài, có những quạt rất tinh xảo, cầu kỳ. Quạt được dát thêm vàng bạc, đá quý, lông thú...dành cho các quý tộc, công nương. Như Madam de Pompadour, người tình của vua Louis, sở hữu một chiếc quạt được dày công làm trong suốt 9 năm, bằng giấy, trang trí bằng 10 bức tiểu họa, có giá trị 30.000 USD. Cũng vào thời diểm đó, nữ hoàng Elizabeth, Vương quốc Anh, luôn mang những chiếc quạt lộng lẫy, làm bằng lông vũ, dát vàng và đính hồng ngọc. Có hai chiếc quạt ra đời vào cuối thế kỷ 17 tại Anh quốc. Cả hai đều có những họa tiết được vẽ rất công phu, tỉ mỉ bằng màu bột trên da bê. Một chiếc khắc họa hình ảnh nữ thần mùa màng Ceres (trong Thần thoại La Mã) còn chiếc kia là một bức tranh mô tả hai thiếu nữ đang ôm nhạc cụ nói chuyện với một thầy bói Gypsy. Quạt của Nhật Bản trang trí đơn giản hơn quạt Trung Hoa. Người Nhật sử dụng giấy washi (một loại giấy truyền thống có hoa văn rất đẹp) để tạo nên phần đầu quạt song phổ biến hơn cả là dùng loại vải hoa (vải cotton thường dùng để may các bộ yukata) nên hoa văn trên quạt cũng rất phong phú. Các mẫu vải hoa dùng để tạo ra quạt Uchiwa thường có hoạt tiết hình chuồn chuồn, chuông gió, bông lúa, cỏ lau, hoa bìm bìm…Chúng đều là những hình ảnh thân quen của mùa hạ không chỉ của Nhật Bản mà còn ở các nước nhiệt đới trên thế giới. Tất cả đều muôn hình, muôn vẻ không thể kể ra hết được...

            

Ngoài việc vẽ trên giấy quạt, người ta còn làm quạt làm bằng vải the, vải lụa sặc sỡ, nhiều mầu sắc. Chất liệu cùng các hoa văn của vải càng gây ấn tượng hơn, tơ lụa óng ánh và mềm mại, mổi khi quạt phất phơ tạo ra vẻ lung linh, mờ ảo, hết sức nhẹ nhàng. Các nước châu Âu lại thích gắn thêm lông công, lông ngỗng, tạo ra một phong cách quý phái cho các quý bà, quý cô.

Người ta cũng không quên chăm chút thêm họa tiết trang trí cho phần cán quạt, các nan quạt bằng tre có khi lại được làm bằng sừng, ngà voi, bằng gỗ, được chạm trổ công phu và cẩn thêm xà cừ, khảm trai, đá quý ... Gỗ đàn hương còn cho mùi hương thơm thoang thoảng nữa.

Công dụng của quạt tay

Cứ ngỡ là quạt chỉ để quạt mát thôi, ngờ đâu quạt còn dùng vào nhiều việc khác:

*Quạt tay dùng để làm mát: Đây là công dụng chính của quạt. Lúc không khí nóng bức, phe phẩy quạt sẽ đem một làn gió mát cho cơ thể. Tùy vào nóng nhiều hay ít mà quạt nhanh hay chậm. Quạt tay hay hơn quạt máy ở chỗ là tốc độ tùy thích, mỏi tay thì nghỉ, không cần có chỗ cắm điện. Các bác nông dân, lúc nghỉ giải lao uống nước, ngồi dưới gốc cây, phất quạt cũng vơi bớt nhọc nhằn. Các cô bán hàng rong, ngồi bên vệ đường giữa trưa, có quạt trên tay cũng làm nhẹ đi đôi gánh...Tự quạt cho mình hoặc được người khác quạt cho thì tốt gì bằng ! Mẹ quạt cho con, chị quạt cho em, người khỏe quạt cho người bệnh. Các đấng tu mi say sỉn, nằm ngủ để quạt máy có khi trúng gió mà chết, nhẹ cũng bán thân bất toại. Nếu có vợ quạt bằng quạt tay, có thể sống lâu trăm tuổi !

* Quạt tay dùng để che: Có khi đi ra ngoài trời, quên mang nón, mang dù, thì quạt có thể dùng tạm thời để che nắng, che mưa. Quạt có thể che đi một khiếm khuyết trên khuôn mặt, che khi ho, khi ngáp. Khi ngồi tình tự với người yêu, sợ thiên hạ dị nghị, có thể dùng quạt che mặt. Với phụ nữ, khi quạt e ấp che ngang mặt, để gần đôi môi có nghĩa là “tôi đã sẵn sàng cho một nụ hôn”. Còn nếu kéo qua bên tai thì “đừng cho ai biết những bí mật của chúng ta”. Cũng có thể dùng quạt che ngực, nhưng thực ra là để khoe cái cổ tay trắng đẹp với vòng vàng, đồng hồ lấp lánh. Cầm quạt là những ngón tay búp măng xinh xắn, móng tay sơn phết kỹ lưỡng cùng nhẫn hột xoàn, kim cương...Đi picnic hoặc du lịch, có thể ngồi nhẹ lên quạt cho khỏi dơ quần cũng được.

   Diễn viên Chung Tử Di

* Quạt tay dùng để quạt bếp: Ngày xưa, trong bếp nhà nào cũng có cây quạt tay để chụm bếp củi. Khi lửa mới nhóm, quạt nhẹ nhẹ cho bắt lửa. Không có quạt phải chu miệng mà thổi, khói bụi mù mịt. Các món thịt nướng, cá nướng, bánh đa nướng, bánh chuối nướng, bắp nướng... dùng bếp than cũng cần có quạt. Ngồi quạt cho lửa riu riu, thịt chín tới đâu uống rượu tới đó, thật là thú vị ! Thức ăn nhẹ có thể để tạm lên quạt cũng được.

       
     Dân nhậu không có quạt, khổ chưa !

Quạt tay dùng như đồ trang sức: Có một nhà thơ người Anh thế kỷ 17 đưa ra một kết luận thú vị như sau: “Đàn ông có kiếm. Đàn bà có quạt”. Quạt được xem như một vũ khí cho phụ nữ. Với quạt cầm trên tay sẽ mang đến vẻ đài các, kiêu sa, quyền quý cho các cô. Quạt như là một thứ đồ trang sức của phái đẹp. Các bà còn biết chọn màu quạt cùng màu với chiếc váy của mình (ton sur ton). Các ngôi sao, hoa hậu cũng thường xuất hiện đầy quyến rũ với chiếc quạt cầm trên tay. Nó cũng thể hiện cái gu thẩm mỹ của người dùng, thậm chí tiêu biểu cho bản sắc văn hóa của một dân tộc.

    Hoa hậu Jamaica

Quạt tay dùng để xua đuổi côn trùng: Vì sẵn cầm trên tay, nên khi có côn trùng như muỗi, ruồi, ong bay đến, ta có thể dùng quạt xua cho chúng bay đi. Trong nhà thờ Chúa, những chiếc quạt tay được dùng để xua côn trùng ra khỏi bánh và chén thánh.Trẻ con khi ngủ thường được cha mẹ, bà, chị quạt cho mát để ru ngủ, sẵn tiện xua muỗi, khỏi bị chích. Ngồi ăn cơm, ruồi nhặng bu quanh, có thể dùng quạt thay thế đồ đập ruồi. Đập gián cũng được ! Tuy hơi mất vệ sinh nhưng kịp thời.

* Quạt tay dùng để ghi văn tự: Các nho sĩ ngày xưa tay thường cầm quạt, lúc hứng lên làm thơ có thể viết vào quạt. Trong truyện kiếm hiệp của Kim Dung, nhân vật Đoàn Chính Thuần đã đề thơ trong một chiếc quạt và tặng cho một trong các mỹ nhân của ông. Sau này, chính nhờ chiếc quạt đó mà ông nhận ra cô con gái thất lạc của mình. Người Do thái cổ, Ba Tư và La Mã cũng sử dụng những chiếc quạt tay với nhiều mục đích khác nhau, trong đó ghi chép văn tự quan trọng và cả Kinh thánh. Ngày nay, việc viết thư pháp trên quạt đang trở thành phong trào ở Việt Nam. Ở một số chùa, người ta có bán những cây quạt ghi mười điều răn của Phật. Người ta còn dùng quạt vào mục đích quảng cáo, giới thiệu trong thương mại.

   Hoa hậu Trung Quốc - cô Tong He đã giành được danh hiệu Hoa hậu từ thiện của cuộc thi Nữ hoàng du lịch quốc tế 2008, bởi chiếc quạt của cô đã bán được 41 nghìn tệ. (hơn 100.000.000 đ VN)

* Quạt tay dùng để bày tỏ tình cảm: Tiếng Hán quạt giấy gọi là "chỉ phiến" chữ "phiến" ở đây có âm đọc giống chữ "thiện" nghĩa là từ thiện, tốt đẹp giỏi giang. Tặng ai tranh quạt là cầu chúc gia đình người ấy những điều thiện hảo. Với các hình vẽ mang ý nghĩa trên quạt là nhằm chúc mừng điều đó cho người nhận. Quạt còn có thể ru ngủ người ta “ Trời buồn con nhện giăng tơ, em ơi hãy ngủ, anh hầu quạt đây”...Nếu ai tính khí rụt rè, ăn nói không trôi chảy có thể viết lời tỏ tình lên quạt mà tặng cho bạn gái. Nếu cấp trên, vợ hay người yêu nóng giận, có thể vừa xoa vừa quạt, may ra nguôi ngoai cơn giận. Quạt còn dùng để nịnh nữa đấy !

* Quạt tay dùng để dập tắt lửa: “Tôn Ngộ Không bảo hộ Đường Tăng qua Hỏa Diệm Sơn không đặng, nghe đồn tẩu tẩu có quạt Ba tiêu, trị lửa ấy mới đặng; em đến nhà của anh năn nỉ mượn quạt, tẩu tẩu chẳng cho (tẩu tẩu là bà La Sát - gọi rằng Thiết Phiến công chúa, là vợ Ngưu Ma Vương). Bởi cớ ấy nên em tìm đến đây lạy anh, xin anh mở lòng trời đất, đi với em về động nói với đại tẩu, cho tôi mượn quạt, quạt rồi đem trả tức thời . Ngưu Ma Vương nghe nói, nổi nóng mắng rằng: - Ngươi nói nhiều lời vô lễ lắm! Ta chắc ngươi mượn quạt không đặng, chắc cũng làm nhục vợ ta, rồi lại rượt ái thiếp ta chạy nữa! Lời cổ ngữ nói: Thê thiếp của bằng hữu chẳng nên khi. Ngươi đã khi thê thiếp của ta, hãy chịu một gậy! Tôn Hành Giả nói: - Anh đánh bao nhiêu em cũng không sợ. Song thiệt tình mượn quạt mà thôi . Ngưu ma vương nói: - Nếu ngươi cự nổi với ta ba hiệp, thì ta bảo vợ ta cho mượn quạt. Bằng đánh không lại thì ta đập chết mà rữa hờn “...

* Quạt tay dùng như tranh: Xưa, vẽ tranh trên quạt để trang trí. Nay quạt ít dùng, người ta làm ra những chiếc quạt có kích thước lớn để vẽ tranh. Vừa qua, Chiếc quạt khổng lồ do các nghệ nhân làng nghề Chàng Sơn, Hà Nội thực hiện. Quạt rộng 9m, cao 4,5m, trên nền quạt là bức tranh mô tả một phiên chợ quê của các làng quê Việt xưa. Chiếc quạt này tham dự Lễ hội phố hoa Tết và Festival nghề truyền thống Huế, năm 2009. Hàng trăm nghệ sĩ đã cùng nhau vẽ trên một chiếc quạt giấy khổng lồ ở Quảng Châu (Trung Quốc) trong phiên khai mạc lễ hội phong cách vẽ tranh Lĩnh Nam, chiếc quạt dài 5m, rộng 9,5m, hiện tại, nó sẽ được ghi vào sách kỷ lục Guinness đối với bức vẽ trên quạt giấy lớn nhất. Trong trang trí nội thất, dùng quạt treo trên tường rất phổ biến ở Nhật và Trung Quốc. Quạt nghệ thuật với kích thước lớn thường được treo tại phòng khách các gia đình, đại sảnh các khách sạn, phòng họp, hội trường.Treo quạt trong nhà là mong ước cho mình mọi sự tốt lành. Quạt đẹp có thể làm quà tặng cho khách hoặc người thân.

  Chiếc quạt Chàng Sơn
 Quạt Trung Quốc được ghi vào Guinness

* Quạt tay dùng để múa: Cứ mỗi dịp Tết, Trung Thu hay lễ hội, ta vẫn thấy múa Lân, hình ảnh ông Địa lúc nào cũng cầm quạt trên tay, để xua bớt khói pháo cho Lân. Chiếc quạt còn có mặt trong các lễ hội văn hóa, chương trình biểu diễn ở nhà hát, chương trình ca múa hay trên sàn diễn của các kinh đô thời trang... Người Nhật sử dụng quạt Uchiwa để biểu diễn trong tiệc trà, các vở kịch Noh hay các nghi lễ trang trọng khác. Quạt Uchiwa được sử dụng trong một trò chơi náo nhiệt tại lễ hội với nhiều trò chơi như “Cchiwatori”, nghĩa là “tay không bắt quạt”. Buchaechum là một hình thức múa truyền thống của Hàn Quốc, thường được thực hiện bởi các nhóm vũ công nữ. Người Hàn Quốc sử dụng múa quạt trong dịp các lễ kỷ niệm.Họ dùng quạt sơn màu hồng, vẽ hoa mẫu đơn trong các điệu múa của mình.

 Múa  cúng thần trong Lễ hội Kate, dân tộc Chăm
 Múa như dzầy mới mát !

*Quạt tay dùng như vũ khí: Trong các phim kiếm hiệp Trung Hoa, ta vẫn thấy nhiều công tử áo trắng (gọi là Bạch y công tử) dáng người thanh tú, tay cầm quạt, vừa để phe phẩy vừa là vũ khí lợi hại chống trả với đủ loại vũ khí khác.Trong quạt đôi khi còn giấu trăm nghìn mũi kim tẩm độc, chỉ cần phất quạt một cái là đối thủ gục ngã. Thực ra quạt là một trong các vũ khí của các Samurai Nhật Bản thời xưa. Quạt dùng cho chiến tranh người Nhật gọi chung là Tessenjutsu, thường làm bằng sắt, đồng hay gỗ, vừa dùng làm vật tạo ra tín hiệu từ xa, vừa dùng như một tấm chắn, để đỡ các mũi tên, phi tiêu hoặc để trợ giúp khi bơi. Người Nhật chia ra nhiều loại quạt dùng riêng để chiến đấu như Gunsen (军扇), Tessen (鉄扇), Gumpai (军配). Quạt cũng được sử dụng cho các mục đích tấn công và phòng thủ trong võ thuật Trung Quốc và Hàn Quốc. Chúng được gọi là Tie Shan "铁扇" (nghĩa là " quạt thép ") trong tiếng Trung Quốc và buchae "부채" trong tiếng Hàn. Các quạt dùng trong chiến tranh ở Hàn Quốc là vũ khí võ thuật có nguồn gốc từ triều đại Joseon của Hàn Quốc. Khi họ dùng vủ khí này sẽ không gây nghi nghờ cho đối phương vì chỉ mang hình dáng chiếc quạt. Các thợ thủ công còn biết dùng gỗ cây Bạch Dương để làm quạt, cây gỗ này sống ở các nơi có thời tiết khắc nghiệt, miền núi bán đảo Triều Tiên, khi nung đến một nhiệt độ sẽ rất cứng rắn, có thể chống lại các vũ khí khác. Người ta còn giấu những lưỡi dao cạo sắc bén đặc biệt trong quạt để cắt chém hoặc các lưỡi dao nhỏ có thể phóng ra khi mở quạt. Cả những túi bong bóng nhỏ chứa đầy chất độc cũng được thiết kế bên trong quạt.

* Quạt tay dùng trong ma thuật: Những người theo đạo giáo thường vẽ bùa chú trên quạt giấy cũ, rồi treo trước cửa, có khả năng trừ tà ma, giải vận hạn. Với người Nhật Bản, những chiếc quạt thế kỉ XIX lại là vật dụng có tính ma thuật mà các thầy tu sử dụng trong các buổi hành lễ. Tiếng Hán quạt giấy gọi là "chỉ phiến" chữ "phiến" ở đây có âm đọc giống chữ "thiện" nghĩa là từ thiện, tốt đẹp giỏi giang . Do vậy nhiều người treo quạt giấy trong nhà, tục ngữ có câu: "Nhà làm nhiều việc thiện, thế nào cũng có lúc phát đạt". Vì vậy treo quạt giấy có ý khuyến khích tu nhân tích đức. Treo quạt cũng nên theo phong thủy. Nên treo quạt giấy màu đỏ ở hướng Tây Nam. Đa số quạt giấy dùng để trang trí được nhuộm màu đỏ, vì theo quan niệm của người Á Đông, màu đỏ là màu may mắn, tốt lành. Tuy nhiên, điều cần chú ý là quạt giấy khi được nhuộm màu đỏ sẽ thuộc hành Hỏa. Đặt Hỏa ở 8 phương vị khác nhau sẽ gây ra những ảnh hưởng riêng biệt. Nếu không hòa hợp về ngũ hành của phương vị thì có thể gây ra những ảnh hưởng không tốt. - Nếu đặt tại hướng Đông hoặc Đông Nam (thuộc Mộc), theo ngũ hành, Hỏa khắc Mộc nên sẽ không tốt cho gia chủ.- Nếu đặt tại hướng Nam (thuộc Hỏa), sẽ khiến Hỏa khí quá mạnh nên không tốt.- Nếu đặt tại hướng Tây Nam hoặc Đông Bắc (thuộc Thổ), theo ngũ hành Hỏa sinh Thổ nên rất tốt.- Nếu đặt tại hướng Tây hoặc Tây Bắc (thuộc Kim), hành Hỏa của quạt giấy sẽ khắc hành Kim của phương vị nên cũng bất lợi.- Nếu đặt tại hướng Bắc (thuộc Thủy), hành Thủy của phương vị sẽ khắc chế hành Hỏa của quạt giấy. Treo quạt ở vị trí này không tốt cũng không xấu.Quạt giấy màu đỏ nếu được đặt ở đúng phương vị sẽ rất có lợi cho gia chủ, giúp tinh thần minh mẫn và công việc được thuận lơi.

* Quạt tay để cầm chơi:  Ngoài các tính năng của quạt như trên đã kể, nhiều lúc cầm quạt để chơi thôi, ngắm nghía các hình vẽ, đọc đôi câu thơ. Lúc ngồi tâm tình, tay chân thừa thãi, lóng ngóng, thôi thì cầm đỡ cái quạt cho tự nhiên hơn. Cũng có thể làm duyên, làm dáng hoặc để đánh yêu.Có nhiều người rất say mê sưu tầm những chiếc quạt, lâu lâu đem ra xòe chơi cũng thấy thích.

 

Hiện nay trên thế giới có những bảo tàng quạt tay, Bảo tàng quạt thành lập đầu tiên nằm ở Greenwich, Đông Nam London, nước Anh. Bảo tàng này mở cửa vào năm 1991. Bảo tàng có một khu vườn kiểu Nhật với một sân ngồi xem hát hình quạt, có ao và một dòng suối. Bảo tàng quạt sở hữu hơn 4.000 quạt. Các quạt lâu năm nhất trong bộ sưu tập này có từ thế kỷ thứ X. Trong đó, bộ sưu tập quạt của thế kỷ 18 và 19 ở châu Âu là đặc biệt ấn tượng. Các bộ sưu tập không trưng ra thường xuyên, do việc bảo tồn, do đó, cứ mỗi năm ba lần thay đổi lại việc trưng bày quạt. Ngoài ra còn có một màn hình thường xuyên giáo dục về quạt, giảng dạy về lịch sử của nó, quá trình sản xuất và các loại quạt khác nhau. Bảo tàng được điều hành bởi một tổ chức từ thiện độc lập và nhận được sự tài trợ của Hội đồng quản trị Di sản du lịch London, của quỹ các Bộ sưu tập Nghệ thuật Quốc gia, Quỹ Thể thao và Nghệ thuật, Quỹ Di sản xổ số và từ nhiều doanh nghiệp và cá nhân ủng hộ.

L'Atelier Musée de l'Hoguet Éventail, là một bảo tàng quạt tư nhân, nằm ở Quận 10, đại lộ de Strasbourg , Paris , Pháp . Bảo tàng này nằm trong Atelier Hoguet Anne, thường tổ chức các hội thảo về quạt. Triển lãm đầu tiên vào năm 1893 bởi các nhà sản xuất quạt Lepault & Deberghe. Bảo tàng được thành lập vào năm 1993.

 Bảo tàng quạt tay tại Healdsburg , California , USA . Bảo tàng thành lập vào năm 2002, có một bộ sưu tập thường trực hơn 2.500 quạt, tập hợp từ nhiều thế kỷ và vô số các phong cách của quạt tay. Bảo tàng được thành lập bởi FANA Pamela Sher, Chủ tịch và thành viên Hội đồng quản trị, Bảo tàng hiện đang nằm trên khu phức hợp khách sạn Healdsburg.

 Hoa hậu thế giới
   Lý Băng Băng trong vai Bách Hợp, một cô gái con nhà giàu được mai mối kết hôn, nhưng cuộc sống của cô cũng đầy ắp những muộn phiền không thể chia sẻ. Tất cả được cô gửi vào chiếc quạt lụa, như một chỗ trút bầu tâm sự.
    Jeon Ji Hyun ( Chung Tử Di ) trong vai Tuyết Hoa. Sinh ra trong một gia đình nghèo khó, Tuyết Hoa trưởng thành và bắt đầu cuộc đời làm vợ, làm mẹ đầy cơ cực và cay đắng. Những buồn đau trong cuộc sống được gửi gắm vào chiếc quạt, nơi cô và người bạn tri kỷ Bách Hợp từng sẻ chia vui buồn, mơ ước...

Quạt Nhật Bản

 

    
   
   
   
              
       
  

Quạt Trung Hoa

   




Những chiếc quạt giấy còn bán ở bến tàu bến xe hiện nay

 

            Trở lại bức tranh Cái bát, sự xuất hiện của cái quạt trong ty người mẹ, cho ta Thuyết minh về cái quạt rằng bà mẹ đã đưa cho anh bộ đội bát nước chè xanh (hoặc chè vối) nóng. Chiếc quạt giấy vẫn giống như những chiếc quạt giấy còn bán ở bến tàu bến xe hiện nay. Xương quạt làm bằng tre, giấy bồi nhuộm mầu tím Huế, có dập các lỗ châm kim hình hoa văn. Làng Vác (Hà Tây) hay Phương Ngạn (Triệu Phong, Quảng Trị) đã từ lâu nổi tiếng với các sản phẩm quạt giấy. Nhưng sẽ ra sao nếu không phải là chiếc quạt giấy? Mà là chiếc quạt nan! So với chiếc quạt giấy thì quạt nan quê mùa hơn, chất phác hơn và cũng có lịch sử lâu đời hơn. Chiếc quạt giấy liên quan tới công nghệ giấy, vì thế nó không thể xuất hiện ở Việt Nam trước thế kỷ thứ nhất sau CN(1) .


        Chiếc quạt nan hình thang là hình dạng cổ truyền và phổ biến nhất ở Bắc Trung bộ. Tôi đã tự thử thay chiếc quạt giấy bằng quạt nan, hiệu quả thị giác không khác nhau là bao, nhưng có sự thay đổi về hàm lượng văn hóa. Nếu bên anh bộ đội, không phải bà mẹ mà là một cô thôn nữ, chắc chiếc quạt giấy sẽ hợp hơn. Người viết cảm thấy có sự sự băn khoăn trong sự lựa chọn ở họa sỹ. Tư thế cầm quạt của bà mẹ là tư thế cầm quạt nan không phải là tư thế cầm quạt giấy. Khi cầm quạt giấy, ngón cái ngửa ra ngoài, bốn ngón còn lại hướng vào trong, vì quạt giấy quạt bằng cổ tay chứ không quạt bằng cánh tay như quạt nan.

Khi Hồ Xuân Hương có hai bài thơ Vịnh cái quạt nữ thi sỹ họ Hồ này đã vịnh quạt giấy. Ngoại trừ sự tương đồng của hình ảnh “ chành ra ba góc da còn thiếu, khép lại đôi bên thịt vẫn thừa” của chiếc quạt rất nhiều ngụ ý, thì chiếc quạt giấy nó vốn là một vật gắn bó với tầng lớp trên của xã hội hơn. Nên quả không ngoa khi bà viết rằng: “ mát mặt anh hùng khi tắt gió – che đầu quân tử lúc sa mưa”, hay là “ hồng hồng má phấn duyên vì cậy – chúa dấu, vua yêu một cái này”.

 

Trò chơi dùng Quạt Giấy

Chia nhóm 4,6,8 hoặc 10 em chọn số chẵn dễ chơi. 
Dụng cụ: mỗi đội 1 quạt giấy. 

Cách chơi, chia nhóm thành 2 nhóm nhỏ đứng cách nhau khoảng 10-15m. 
Lấy 1 tờ giấy size A4, vo tròn giống như trái banh cho mỗi đội. Khi có lệnh xuất 
em ở hàng bên này lấy quạt giấy quạt cho trái banh giấy bay về nửa đội đứng đối diện, 
khi qua tới hàng đối diện, trao quạt giấy cho em đứng đầu hàng rồi chạy về cuối hàng đứng, 
em đứng đầu hàng nhận quạt giấy lại quạt cho trái banh quay trở lại bên hàng đối diện lại trao 
quạt cho em đứng đầu hàng rồi chạy xuống cuối đứng. 

Khi chơi nên chọn 5 em nam, 5 em nữ để dễ phân biệt cho 2 nhóm của đội. 
Với các em lớn tuổi hơn thì làm trái banh giấy to hơn nhưng cũng chỉ dùng 1 tờ giấy hoặc ko vo tròn mà xé đôi và không vo tròn lại. 

--- Một cách chơi khác nữa cũng với dụng cụ quạt giấy. 

Chia nhóm 5 em xếp hàng dọc đứng có khoảng cách. Giấy dùng size A5 
Các nhóm xếp hàng dọc, giấy để dưới đất dùng quạt để quạt cho giấy bay lơ lửng rồi truyền cho em thứ 2 rồi em đứng thứ 3 đến em thứ 5 thì phải dùng quạt điều khiển để đưa giấy vào rổ đặt trên bàn hoặc ghế cao. Thay đổi độ cao của bàn or ghế cho phù hợp nhưng vẫn đảm bảo tinh thần vui nhộn của trò chơi. 

Chúc các bạn có những giờ sinh hoạt thật vui nhộn.

 

 

Bài văn thuyết minh về chiếc quạt giấy Việt Nam?

 

Bài 1 

Những ngày hè oi bức, vật giúp con người xua bớt đi cái nóng khó chịu đem lại những làn gió mát mẻ chính là chúng tôi, anh em họ hàng nhà quạt. Chúng tôi có mặt ở khắp mọi nơi trên mọi miền tổ quốc để thực hiện cái nhiệm vụ cao cả đáng tự hào ấy !

Họ hàng chúng tôi khá đông nào là: quạt mo, quạt giấy, quạt nan rồi quạt điện...
Ngoài việc tạo ra những làn gió mát thì chúng tôi còn được sử dụng vào nhiều công dụng khác như trang trí, làm đồ chơi cho trẻ em, là vật làm duyên của các cô gái trong các lễ hội...

Anh em chúng tôi mỗi người có một tính cách, một đặc điểm khác nhau . Anh quạt điện mạnh mẽ năng động . Cô quạt mo hiền hậu, từ tốn . Em quạt nan vui tính, nhẹ nhàng . Còn tôi, quạt giấy thì được nhận xét là dịu dàng, thướt tha.

Trong tất cả các anh em thì có lẽ quạt điện là có cấu tạo phức tạp nhất, bao gồm :

- Động cơ điện.
- Trục động cơ.
- Cánh quạt.
- Công tắc quạt.
- Vỏ quạt.

Nói về quạt điện thì những điều trên chỉ là bao quát thôi, chứ gia đình anh ý còn có : quạt trần, quạt treo tường, quạt để bàn... 

Quạt điện ra đời vào năm 1882 và Mỹ là những người đầu tiên phát minh ra anh quạt điện . Anh quạt điện đầu tiên 2 cánh được sản xuất bởi Cty Động cơ điện Croker and Curtis (C&C Company). Những cánh quạt ban đầu thường được làm bằng vải kiểu như Cối xay gió - địch thủ muôn đời của Đông Ki sốt. Nhờ sự hiện đại của nền công nghệ với đầy đủ chức năng nên anh ý rất được mọi người ưa chuộng .

Cô quạt mo hiền hậu, từ tốn là vật mà các bà các mẹ hay dùng để quạt cho con cháu vào những ngày hè oi ả với tất cả sự iu thương và trìu mến . Gợi lên vẻ đẹp thân thương của làng quê Việt Nam. Từ những bẹ cau khô tưởng chừng như không còn có ích lợi gì con người đã biến nó thành cô quạt mo dễ mến dùng để xua đi cái nóng khó chịu của mùa hè. Đầu tiên là một chiếc bẹ cau to đã khô, bỵ rụng xuống đất nhưng đẹp và không bị sâu, cắt phần lá đi chỉ để lại phần ôm lấy thân cau. Sau đó lấy cái cối đá đè lên, để khoảng 3-4 ngày rồi lấy ra sẽ được một tấm tầu cau phẳng phiu, tiếp đó dùng dao căt theo hình cái quạt. Để quạt không bị gãy phải gấp mép phía dưới, tức là phía tay cầm vậy là cô quạt mo nhà ta có hình dáng gần giống hình bầu dục. Đó cũng chính là sự ra đời của cô quạt mo.

Em quạt nan vui tính, nhẹ nhàng cũng được làm = cách rất đơn giản : chỉ cần 8-12 thanh tre vót nhọn, giấy, kéo, keo dán thì có thể dễ dàng tạo nên em ý. Đầu tiên là xếp các thanh tre lại, thanh tre nọ chồng lên thanh kja rồi dùi một lỗ xuyên qua đầu mút các thanh, cố định chúng = cái trục. Tách các nan ra, ướm 2 tờ giấy lên cắt 2 mặt của các nan quạt sao cho các nan được tách đều nhau vậy là đã được một em quạt nan quạt nan. Đấy, em quạt nan ra đời như thế đấy các bạn ạ !

Còn tôi, chiếc quạt giấy, tôi tự hào vì có được vị trí trong danh sách lịch sử nghệ thuật Việt. Cội nguồn của tôi bắt nguồn từ những làng quê sau lũy tre xanh. Từ cây tre thân thuộc đã tạo ra tôi, chiếc quạt giấy đơn giản và dung dị. Về mặt giá trị tôi làm mát cho con người và tôi lặng lẽ đi vào đời sống tinh thần của người Việt Nam. Tôi có thể là chiếc ô che nắng, thướt tha uốn lượn cùng các cô gái quan họ giao duyên. Trong tay các thi sĩ tôi được thổi hồn thơ vào đó. Những vần thơ mượt mà, sâu lắng. từ ngàn xưa, trên các làng quê có nhiều nghệ nhân tạo ra tôi và nhièu nhất là ở vùng quê bắc bộ.

Họ hàng nhà quạt chúng tôi là như thế, khá phong phú và đa dạng phải không các bạn. Chúng tôi luôn tự hào vì đã tạo được niềm vui cho con người và chúng tôi vui mừng vì được con người yêu quý, gìn giữ cho đến tận ngày nay.

 

Bài 2

Cây quạt là vật dụng có từ rất lâu đời mà tổ tiên loài người đã tạo ra. Cây quạt xuất hiện từ khi con người bắt đầu biết mặc...quần áo (do nóng bức mà phải quạt cho... mát). Cây quạt đơn giản nhất chính là bàn tay của của chúng ta đó (trời nóng vẫy vẫy tay cho mát ý). Nguyên lý hoạt động của cây quạt vô cùng đơn giản đó là tạo ra những dòng không khí chuyển động liên tục (còn gọi là gió). Khi gió tiếp xúc với da con người thì sẽ mang đi một phần nhiệt lượng trên bề mặt da, do đó ta cảm thấy mát khi quạt.

Cây quạt ngoài tác dụng quạt mát ra còn có nhiều tác dụng khác, như làm vật trang trí (quạt phong thủy, quạt thư pháp), làm vũ khí (các thư sinh trong các tiểu thuyết kiếm hiệp vẫn hay dùng ý).
Cách làm một cây quạt cũng khá đơn giản:

Nếu bạn thích là quạt nan theo kiểu truyến thống thì chuẩn bị nguyên liệu: gồm 8-12 thanh tre vót mỏng, giấy, kéo, keo dán.

 Xếp các thanh tre lại, thanh nọ chồng lên thanh kia rồi dùi 1 lỗ xuyên qua đầu mút các thanh, cố định chúng bằng 1 cái trục sao cho chúng dễ dàng tách ra thành hình nan quạt và dễ dàng khi xếp lại.

Tách các nan quạt ra, ướm 2 tờ giấy lên và cắt thành hình cung theo mong muốn, dùng keo dán 2 tờ giấy vừa cắt lên 2 mặt của các nan quạt sao cho các nan quạt được tách đều nhau. Vậy là bạn đã có 1 cái quạt đơn giản có thể mở ra gập vào. Tùy theo sở thích bạn có thể vẽ hoa hòe, trang trí, tua rua... cái quạt của mình cho thật đẹp.

Còn bạn muốn có 1 cây quạt nổi tiếng nhất mọi thời đại (Quạt Mo của... Thằng Bờm) - cái này hơi khó>>> tìm 1 cái mo cau (vỏ của cây cau) cắt thành hình cái quạt, thế là xong.

Bài 3

Quạt là một vật hình tam giác hay tròn, khi đưa qua đưa lại tạo ra một luồng gió làm mt khuôn mặt và cơ thể khi nóng bức. Trong khi ở châu Âu, quạt hầu như chỉ được phụ nữ sử dụng và ngày nay không còn được phổ biến nữa, thì ở châu Á tới tận ngày nay chúng vẫn còn được sử dụng hàng ngày bởi cả 2 giới tính. 
Quạt đã và đang không chỉ là một đồ dùng thuần tuý. Ở châu Âu nó từng là một phục trang thời trang, biểu tượng đẳng cấp và vật trợ giúp làm điệu.Ở Nhật Bản hay ở Việt Nam, … quạt còn là đạo cụ trong sân khấu truyền thống, như là sự kéo dài của cánh taylàm tăng sức biểu cảm của khuôn mặt. Đó đây thường thấy, người ta ẩn dấu khuôn mặt mình sau cái quạt. 
Lịch sử:
Hình ảnh mô tả quạt đã được ghi nhận rất sơm từ thời Ai Cập cổ đại. Tuy nhiên đó không phải là quạt tay mà là những tấm quạt được các người hầu chuyển động quạt mát cho ông bà chủ. 
Ở Trung Quốc, quạt được toàn dân dùng. Những chiếc quạt được có sớm nhất còn đến ngày nay là một cặp quạt nan tre lợp vải dệt hai bên từ thế kỷ 2 trước CN. Quạt gấp lại được là thời trang thời Minh. Trong khoảng 1368 – 1644, Hàng Châu là một trung tâm sản xuất quạt giấy, quạt gấp. Các hoạ sĩ thời đó đã vẽ các bức hoạ trang trí và đề thơ lên quạt. Nan quạt thường được làm bằng ngà voi, xương, vỏ trai ốc, gỗ đàn hương, mai rùa, tre trúc,… được lợp giấy, lụa,…. 
Quạt cầm tay được thấy ở châu Âu vào thế kỷ 16. Trong các bức tranh chân dung thời ấy, đặc biệt là ở Ý có quạt. Bề mặt của đa số các loại quạt gợi cho người ta các ý tưởng trang trí. Thân quạt được chạm khắc, giát vàng,… cánh gập của quạt được vẽ trang trí đầy nghệ thuật. Đến tận đầu thế kỷ 20 quạt vẫn còn là vật tuỳ thân thời trang không thể thiếu được ở các quý bà. Đầu thế kỷ 20 (ở Nhật Bản đến tận người nay) quạt được sử dụng như là một món quà ra mắt, giới thiệu. 
Ngôn ngữ của quạt: Gắn với quạt người ta nói đến “ngôn ngữ của quạt” (trong các tự điển về vấn đề này người ta gắn một cử chỉ dùng quạt với một lời nói, ví dụ như quạt ấp bên má trái có nghĩa là : “Em yêu anh”), thậm chí có những khoá học về ngôn ngữ của quạt 
Nữ thi sĩ Vịêt Nam nổi tiếng Hồ Xuân Hương đã có hai bài thơ về quạt như sau

CÁI QUẠT GIẤY (I)
Một lỗ sâu xâu mấy cũng vừa,
Duyên em dính dáng tự bao giờ.
Chành ra ba góc da còn thiếu,
Khép lại đôi bên thịt vẫn thừa.
Mát mặt anh hùng khi tắt gió,
Che đầu quân tử lúc sa mưa.
Nâng niu ướm hỏi người trong trướng
Phì phạch trong lòng đã sướng chưa?

CÁI QUẠT GIẤY (II)
Mười bảy hay là mười tám đây?
Cho anh yêu dấu chẳng rời tay.
Mỏng dày chừng ấy chành ba góc,
Rộng hẹp dường nào cắm một cây.
Càng nóng bao nhiêu thời càng mát,
Yêu đêm chưa phỉ lại yêu ngày.
Hồng hồng má phấn duyên vì cậy
Chúa dấu vua yêu một thứ này. 

 

Bài 4

Xã hội Việt Nam đang ngày càng phát triển cùng với đó là đời sống của người dân cũng khá giả hơn. Những vật dụng trong gia đình cũng dần dần được đổi mới và cải tiến để đáp ứng nhu cầu cần thiết của con người. Ngày nay, hầu hết các gia đình đều có chiếc tivi màu nhưng ít ai còn nhớ rằng cách đây khoảng hơn chục năm hiếm nhà nào mua nổi chiếc tivi trắng-đen nữa là. Vậy mới biết ngày trước thì cái gì cũng là quý. Từ cái bóng đèn, cuộn dây điện cho đến chiếc radio và chiếc quạt điện thân quen,… Nói đến chiếc quạt, tôi lại nhớ lại những trưa hè nóng bức, yên ắng với làn gió nhè nhẹ từ chiếc quạt giấy của mẹ quạt cho tôi và những lời ru tha thiết khi tôi còn đỏ hỏn.

Nhớ biết bao! Chiếc quạt giấy gắn liền với những trưa hè của miền nhiệt đới, gắn liền với khung cảnh xa xưa của những vùng quê nghèo khó. Chiếc quạt giấy thân thương nay còn đâu khi mà thay vào đó là những chiếc quạt điện cồng kềnh và đắt tiền. Kéo theo đó là hàng loạt các loại quạt như: quạt sạc, quạt bàn, quạt công nghiệp, …Nhưng dù có thế nào thì tôi vẫn thích dùng quạt giấy hơn vì nó vừa tiện lợi, ít tốn kém mà lại còn  giản dị, gắn liền với đời sống tinh thần của người dân Việt Nam qua bao đời nay.

Quạt giấy là vật dụng đã có từ rất lâu đời mà tổ tiên loài người đã làm ra. Không những vậy, cội nguồn của chiếc quạt giấy Viêt Nam còn bắt nguồn từ những làng quê sau lũy tre xanh. Từ những người bạn “tre” hết sức đơn giản và mộc mạc đó, những chiếc quạt giấy thân thuộc với chúng ta đã ra đời. Cũng có một số sách sử ghi chép lại rằng: “Vào khoảng thế kỉ thứ XIV, vua Trần Dụ Tông sai sư nô làm quạt bán và từ đó nhiều làng làm quạt đã ra đời. Nhưng nổi tiếng hơn cả là quạt làng Vác ở Hà Tây với nhiều mẫu mã quạt tinh xảo. Nhưng rồi sau này quạt giấy được cải biên ra nhiều chất liệu khác như: giấy dó, vải, nhựa tổng hợp,…Bên cạnh đó những người thợ khéo tay còn tỉ mỉ khắc họa lên quạt những hoa văn tinh tế, những hình ảnh bắt mắt: như chân dung người thiếu nữ duyên dáng, những chú hổ dũng mãnh, oai nghi, những đồng quê bất tận và yên bình cho đến những dòng chữ thư pháp bay bổng uyển chuyển,…  nhằm thu hút sự chú ý của người mua. Nhưng dù thế nào đi chăng nữa thì quạt giấy vẫn giữ nguyên hình dạng ban đầu của nó là gần bằng nửa hình tròn với những nan quạt có thể xếp lại hoặc mở ra dùng một cách dễ dàng.

Quạt giấy là một người bạn gắn bó cùng ta trong những trưa hè oi bức, cúp điện.Chẳng ồn ào, tốn kém và cồng kềnh như những chiếc quạt máy đắt tiền mà lại còn tạo ra những làn gió mát tự nhiên, thân thiện với môi trường. Nó như  một chiếc ô nho nhỏ giúp ta che nắng mỗi khi đi đường và còn là một người bạn của nhà nông được dùng làm quạt thóc cho vụ mùa. Chưa dừng lại ở đó, quạt giấy còn là một đạo cụ không thể thiếu trong sân khấu chèo, tuồng,… nhằm làm tăng lên nét đẹp thùy mị, nết na của các tiểu thư khuê các, e lệ. Còn đối với giới nho sĩ thời xưa thì chiếc quạt còn là một vật bất ly thân, thường được họ mang theo bên mình trong những lúc bình thơ, viết văn. Không những thế, chiếc quạt thường được đề thơ nôm còn để làm quà kỉ niệm cho bạn bè, tri hữu. Ngoài ra, nó còn được mượn để bày tỏ ẩn ý sâu xa nhưng được giễu bằng những lời nhẹ nhàng và thâm thúy qua bài thơ “Vịnh cái quạt” của thi sĩ Hồ Xuân Hương như sau:

 

Mười bảy hay là mười tám đây

Cho anh yêu dấu chẳng rời tay

Mỏng dày chừng ấy chành ba góc

Rộng hẹp đường nào cấm 1 cây

Càng nóng bao nhiêu càng muốn mát

Yêu đêm chưa phỉ lại yêu ngày

Hồng hồng má phấn duyên gì vậy

Chúa dấu vua yêu một cái này.

Cây quạt giấy có cách làm đơn giản và cũng rất tiện dụng. Mọi người đều có thể sử dụng nó một cách dễ dàng, từ già đến trẻ, từ thành thị đến nông thôn,…Đi đến đâu ta cũng có thể thấy được cái thói quen dùng quạt giấy của người dân. Ngay cả khách nước ngoài đến Việt Nam cũng rất thích chiếc quạt giấy. Hình thù đơn giản mà bền chắc của chiếc quạt, không những vừa tạo ra làn gió mát mà việc phe phẩy chiếc quạt giấy còn giúp kích thích huyệt “Thốn Quan Xích” nơi cổ tay_một phương cách tuyệt vời để điều chỉnh khí huyết, cân bằng âm dương trong cơ thể từ đó làm cho cơ thể luôn ở trạng thái “thủy hỏa ký tế”. Cũng vì vậy mà cây quạt giấy còn là một đạo cụ trong môn Thái Cực Quyền, một môn thể dục dưỡng sinh của người có độ tuổi trung niên giúp cho cơ thể luôn ở trạng thái thủy hỏa cân bằng, mọi tật bệnh tiêu tan, và khi đó con người mới thật sự được làm mát. Đó mới chính là dụng ý của sâu xa của người xưa trong thói quen phe phẩy cây quạt giấy.

 

Ngày nay, con người thường bị chi phối bởi cái hình thức bên ngoài nên ngày càng rời xa những thói quen tốt đẹp trong đời sống bình thường. Xã hội phân hóa giàu nghèo, phân biệt giai cấp chủ tớ, người giàu có xu hướng ngày càng ít cầm đến cây quạt mà chuyển dần sang người đầy tớ quạt thay cho mình. Quả nhiên ông Trời thật không công bằng, người chủ thì được sung sướng, được phục vụ, được quạt mát bên ngoài mà không tốn công còn người đầy tớ thì ngược lại mang cái hình cực khổ phải quạt cho người, phải phục vụ cho người nhưng lại luôn trong bản chất hưởng thụ, vì nhờ lao động mà có sức khỏe, có gì quí bằng thân mình khỏe mạnh! Rồi xã hội càng hiện đại hơn, con người càng làm “hại điện” bằng cách chế ra cái quạt điện, cái máy lạnh… để làm mát con người nhưng đâu biết đang tự đưa mình vào cái vòng lẩn quẩn làm khó chính mình, càng làm cho trái đất nóng lên từng ngày, môi trường sống ngày càng khắc nghiệt. Mặc dù có không ít lời cảnh báo từ các bác sĩ, thầy thuốc rằng dùng quạt máy, máy lạnh quá mức là không tốt cho sức khỏe nhưng người ta vẫn cứ “xài thả ga”. Nên đâu đó ta vẫn nghe mấy vụ chết người vì thổi quạt máy vào người! Cái máy lạnh thì ngày càng nhốt con người vào những “cái hộp” tách biệt với thế giới tự nhiên bên ngoài, rồi người ta dần nhận ra nó là khắc tinh của những người mắc chứng viêm xoang, chứng lạnh thấu xương sau sinh của phụ nữ… Con người làm mình ngày càng yếu hơn! Người xưa có thể sinh hơn 10 người con mà vẫn khỏe mạnh, tinh thần minh mẫn, 60-70 tuổi mà mắt vẫn sáng đến xỏ lỗ kim còn được. Người đời nay đến sinh bằng cách tự nhiên cũng sinh không được, đến 30-40 tuổi là bệnh tật liên miên, mắt mờ chân run, khi trái gió trở trời là y như rằng không thể chịu nổi, ngày nào cũng phải uống một nắm thuốc tây. Cái tuổi thọ hơn xưa mà con người đang kêu ca, chẳng qua là vì con người luôn phải được nuôi lây lất bằng thuốc. Đó cũng chính là những tác hại của việc ngồi quạt máy và máy lạnh hàng nhiều giờ liền của người dân thành phố nói riêng và của người Việt Nam nói chung.

 

Ngày nay với công cuộc hiện đại hoá nhu cầu của con người ngày càng cao hơn quạt máy, điều hoà đã ra đời thay thế quạt thủ công. Nhưng vật dụng mộc mạc giản dị ấy vẫn còn cần thiết trong nhiều căn nhà vùng sâu vùng xa, đặc biệt là trong lao động nghệ thuật tôn giáo , sinh hoạt , tín ngưỡng. Chẳng thứ vật dụng nào có thể thể hiện tâm trạng, tính cách, tâm hồn, tình cảm của con người hơn chiếc quạt thủ công.Đó cũng chính là sức sống tiềm tàng của nó. Tôi tin rằng chiếc quạt giấy sẽ luôn song hành cùng với đời sống văn hoá của người Việt Nam chúng ta sau này và mãi mãi về sau.

 


Hình ảnh Khu Chế Xuất Tân Thuận        Huỳnh Tấn Phát, Tân Thuận Đông ,Quận 7,  Hồ Chí Minh




Trang con (1): SX VÀ CUNG CẤP QUẠT