Psychofilosoferen over Psychosofia
 

De nieuw-religieuze tijdgeest, Theos SophiaPsychosofia...

 

Ik verzon het woord “Psychofilosofie” voor deze website in de hoop dat dit woord noch in het woordenboek te vinden zou zijn, noch op het web, ook niet in de spirituele sfeer van de New Age. Maar typ “Psychosofie” of “Psychosofia” in Google in, en je krijgt wel degelijk een aantal hits. De naam 'Psychosofia' werd al in 1994 geregistreerd als merknaam. De betekenis van deze naam: ‘Wijsheid van Geest’ (zie de hoofdletters), is dan een universeel gegeven, dus niet voorbehouden aan welke organisatie ook. Er is zelfs een ‘Stichting Psychosofia’ en een ‘Academie Psychosofia’. Eind 1996 werd de ‘Federatie Psychosofia’ opgericht. De Vereniging van Genezers vanuit Psychosofia (VGP) functioneert nog steeds, alsmede de opleiding Vorming tot Spiritueel Genezerschap (VSG). De meeste ziekenfondsen vergoeden de therapie. Oprichter en vormgever van deze opleiding, Diny van den Arend:
 “Het is het innerlijk Licht van de Liefde, welke ons roept tot verruiming van ons bewustzijn, ons gewaar zijn van onszelf en de wereld om ons heen. Groeiend in Liefde mogen we steeds meer groeien in eenheid met onze Goddelijke Natuur, de mens die wij ten diepste zijn en dit bewustzijn uitdragen in ons dagelijks leven, in ons denken, spreken, luisteren en handelen. Wees dan aanwezig in de stilte van uw hart. Wees aanwezig in uw innerlijke Tempel. Ervaar de eenheid in liefde met het hoogste Zijn, de Bron van Leven.”

 

In 1983 gebruikte het medium Zohra Noach voor het eerst het begrip ‘Psychosofie’ met de bedoeling dat dit een verbinding met Theosofie èn Antroposofie zou kunnen zijn. Theosofie (van Theos-Sophia) is gebaseerd op de leringen van Helena Blavatsky (HPB) die gepubliceerd werden in 1888 in haar boek 'De geheime leer'. Psychosofia betekent ‘integratie van het eigen licht en van eigen wijsheid door de zuivering in de persoonlijkheid’.

 

Er werd vorig jaar (2006) een onderzoek-scriptie voor de Radboud Universiteit Nijmegen geschreven over Psychosofia, namelijk door Aart van de Griend[1], en hier en daar zal ik uit die omvangrijke scriptie putten.

 

Er zijn moneteel nog twee stichtingen actief en een paar stichtingen slapend. Zo is er de Zohra Noach Foundation die in stichtingsvorm functioneert. Er zijn vorig jaar o.a. vier studiebijeenkomsten geweest waarin Zohra met wetenschappers, onderzoekers, artsen e.d. heeft gesproken en kennis en doorgevingen heeft aangereikt. Naast de Zohra Noach foundation is er de Stichting voor universele eenheid waar vanuit tempelvieringen worden georganiseerd. Deze bijeenkomsten zijn meer gericht op ervaring en beleving, de mystiek. Ook deze stichting heeft een organisatie structuur, heeft mensen die vanuit een eigen bevlogenheid hierin aan het werk zijn maar ook hier kun je weer geen lid van worden. Kortom, er is samenhang, er is structuur en er is organisatie, mensen die zich aangetrokken voelen en na verloop van tijd weer gaan; geen contributie; de persoon zelf blijft de autoriteit, geen groepsovertuiging waaraan men zich dient te houden; wel een persoon in het centrum die de leringen geeft, uiteenzet en aanreikt. Psychosofia is spiritueel in de zin dat het van het goddelijke in de mens uitgaat, dualismen verwerpt, in essentie holistisch is, en een levenshouding betreft, niet ter wille van zichzelf maar ter wille van de nieuwe mens en de nieuwe samenleving. Mens, natuur, God en kosmos zijn één geheel, een goddelijke eenheid maar de mens is primair een spiritueel wezen en zijn geest is een uitstraling van het universele goddelijke. Zichzelf kennen is het goddelijke kennen. Alle mensen hebben deel aan ‘het Ene Universele Bewustzijn’, daarop berust de algemene broederschap van de mensheid en al het bestaande.

 

Toegepaste psychosofie omvat dan ook een esoterisch specifieke, spirituele ontwikkeling en spirituele therapie. “Op weg naar de nieuwe wereldreligie, via bewustwording naar innerlijke groei”, zo wordt het achterliggende theosofische kader dan omschreven. Vanuit Meester Morya werd door Zohra ('Brengster van Licht', 'Morgenster') het volgende doorgegeven:

“Er is mij een keer gezegd, dat er als het ware bataljons van lichtwezens naar de aarde worden gestuurd om de hele mensheid te inspireren, lichtkracht te geven. Ieder mens die ook maar iets kan doen, in zichzelf contact kan krijgen, verlicht kan worden op welk niveau dan ook, hoe klein ook: dit alles is noodzakelijk, van het hoogste belang. Want de mensen die de vernietigende trillingen zelf gebracht hebben in de aura van de planeet zullen sterven. Zij die niet tot geestelijk bewustzijn zijn gekomen zullen duizenden eeuwen moeten slapen, wachtend op bevrijding.”

 

In ‘Op weg naar de nieuwe wereldreligie’ staat dan o.a. “De nieuwe wereldreligie die nu door Open Lotus verspreid zal worden over de wereld, is het besef, dat u uzelf, gij mens, uw totale redding en genezing in handen hebt. Deze nieuwe wereldreligie is niet gebonden aan enige cultuur, religie, godsdienst, filosofie. Is slechts het onderkennen en erkennen van die goddelijke oorsprong in zichzelf. De verantwoordelijk-heid om te komen tot de werkelijke kern van deze goddelijke oorsprong, door de weg van het bewustzijn open te stellen, de hogere geest toegang te verlenen in de menselijke persoonlijkheid.” En verder: “Wij dragen de levende God in ons eigen innerlijk en zijn hierdoor gelijk aan ieder ander levend wezen in de kosmos’. ‘God is een onverbrekelijke eenheid met al het geschapene!’. ‘Slechts het werkelijk bewust weten en beleven van de levende God in ieder van ons en ditzelfde te herkennen in ieder ander kan de wereld redden van een algehele catastrofe, die dan kan worden gekeerd of verzacht’. ‘De mens kan tot werkelijke eenheid en broederschap komen, door de totale acceptatie in liefde, herkenning en erkenning van God in zichzelf als in de ander, het andere ras of volk.’. ‘Het is déze liefde, die alle mensen over de gehele wereld met elkaar verbindt in een nieuwe wereldreligie: het uitdragen van en elkaar herkennen in de broederliefde; niet gebonden aan enige cultuur, religie, godsdienst of filosofie.”

 

Psychosofia is een op innerlijke groei gerichte, religieuze levens-beschouwing binnen de kosmische orde voor universele eenheid, vanuit de hoogste spirituele sferen aangereikt, via Zohra Noach, zo kunnen we het zien: “In Psychosofia wordt aangereikt hoe de zoekende, worstelende, rationeel sterk ontwikkelde mens van nu zich bewust kan worden van het goddelijk Zijn in zichzelf. Zo kan hij tot in zijn werkelijk hoogste kracht komen. Dit betekent dat hij de grenzen van de materie kan overschrijden en tot die dimensies kan naderen waar hij vandaan komt en waar hij naar terug zal gaan. De mens heeft van oorsprong de kracht in zich om, naast de materie die hij is en die hij moet doorleven, deze dimensie van geest te beleven in zijn eigen innerlijk. Al vanaf de oudheid zijn er wegen gezocht naar een contact met het hoger Zelf, naar contact met Geest, met 'dat' wat alles doet ontstaan. Er waren inwijdingsscholen die een soms jarenlange training omvatten. Psychosofia ziet het dagelijks leven als inwijdingsschool.”

 

 

Begin 1975 kreeg mevrouw E.W. Bertrand-Noach via een innerlijke stem contact met de in 1927 overleden Hazrat Inayat Khan. [Inayat Khan, 1882-1927, was een Indiase musicus. Geïnspireerd door de mystieke soefi’s in de islam stichtte hij een verwesterde vorm die bekend staat als de Soefi-beweging. Hij wil het universele in alle religies beleven als een algehele broederschap van alle mensen.] Hij verzocht haar om een nieuwe innerlijk religieuze stroming in Nederland tot stand te brengen. Hij gaf haar de naam Zohra, brengster van Licht. Er wordt gesteld dat deze naam afkomstig is uit het Sanskriet. Een aantal jaren gaf hij, vanuit hogere sferen, leringen door. Als kind al, in Indonesië, kon ze dingen zien die anderen niet zagen, hoorde ze stemmen en had ze genezende krachten. Daar werd in haar omgeving geen aandacht aan besteed omdat meer mensen deze vermogens hadden. Haar moeder had ook het vermogen tot helderziendheid maar zij was er bang voor en moest er niets van hebben. Ze woont sinds een aantal jaren in het midden des lands. Haar gezondheid begint nu, op 80-jarige leeftijd, minder te worden. Sinds november 2005 heeft Psychosofia eigenlijk geen eigen onderkomen meer. Er wordt nu door enkele personen in overleg met Zohra gewerkt aan een nieuwe organisatievorm waarin de authentieke leringen centraal staan.

 

Duidelijk is het verband tussen "Theos-Sophia" en Psychosofia. Hoe ziet Psychosofia de Bron? “Probeer God te zien als een ontzaglijk grote energie, een oorsprong van het Zijn. Als een grote kracht, liefdesenergie, waaruit uiteindelijk in de oneindigheid van lichtende energieën de mens kon komen (…) Deze oneindigheid van lichtende energieën houdt in dat er naast de materiële, stoffelijke wereld zoals wij die kennen, een wereld is waarvan deze stoffelijke wereld de spiegel is. Er is een oneindigheid van Geest in verschillende vormen, in niveaus van licht. De mens is in eenheid hiermee.”

 

In het nieuwe bewustzijn zal de mens steeds meer denken en handelen vanuit het goddelijke in zichzelf. De mens beseft ook dat de ander het goddelijke in zichzelf heeft. We moeten beseffen dat ons hogere Zelf een kleine schakel is in het kosmische geheel maar dat het met alle hogere Zelven een eenheid vormt, één grote eenheid. Wij krijgen een liefdesrelatie met de ander en met alles wat in de schepping is. Consequentie van die bewustwording is dat de mens weet drager te zijn van een hoge verantwoordelijkheid als gevolg van een hoog geestelijk leven. Die verantwoordelijkheid heeft de mens niet alleen voor zichzelf maar ook voor de hele maatschappij. Door de ander vanuit liefde tegemoet te treden, straalt de mens een energie uit die de ander ontvangt en bij hem tot een hoger bewustzijn gaat leiden. Ook de ander zal daardoor tot een denken en handelen vanuit dit nieuwe bewustzijn komen. Het nieuwe bewustzijn zal langzamerhand tot een andere maatschappij leiden. In de beginjaren van Psychosofia, toen het de ‘Open Lotus’ heette, werden er zeven disciplines aangegeven. Politiek, gezondheidszorg, pedagogie, psychologie en psychiatrie, sociale wetenschappen, religie en natuurwetenschappen. “Het is de bedoeling dat deze zeven disciplines een zodanig verdiepende liefdesenergie en geesteswetenschap krijgen dat daaruit een vernieuwing kan voortkomen in de wetenschap, in de maatschappij, in alles wat is kortom.” - “Dat betekent dat de mens in zijn evolutie is genaderd tot zijn oorsprong en uiteindelijke bestemming: God in hemzelf. Hetgeen slechts gerealiseerd kan worden in de materie, door de mens zelf.”

 

Psychosofia is een spirituele groepering die grondtrekken van New Age heeft, maar in feite een nieuwetijds (gnostisch-)esoterische stroming is, door encyclopedisten gecategoriseerd onder het verzamelbegrip ‘Nieuwe Religieuze Bewegingen’ (NRB) die na 1960 zijn ontstaan.

Het eerste kenmerk is een verlangen naar en de passie voor een immanent-transcendente god. Volgens Psychosofia hebben wij als mens de godsvonk in ons. Onze menselijke geest is een golfdeeltje van de Geest, de Scheppende Kracht. Onze levensweg moet niet een zoektocht zijn naar het goddelijke buiten ons, wij mensen hebben ten diepste weet van het goddelijke in ons. Waar het om gaat is het ons volledig bewust worden van onze verbinding met Geest. De mens heeft de geest Gods in zich, “(…) maar het verkeert nog in een embryonale vorm in het bewustzijn. Zodra de mens in zijn bewustzijn accepteert en begrijpt dat het de gehele persoonlijkheid daarnaar kan richten, gaat het embryo groeien. Het bewustzijn van de mens was daar nog niet aan toe.”

 

Bij het tweede kenmerk is er sprake van een attitude, een levenshouding. Bij Psychosofia gaat het om een levenshouding, het doorleefde leven zelf, niet een voorgeschreven levenswijze. Het gaat om de eigen ervaring. Dat er sprake is van een levenshouding, blijkt uit een van de interviews. “De kloosterling wilde God dienen, leven in God. Hij dacht door een bepaald leven te leiden God te bereiken. Dus: hoe kom ik bij God? Nu wordt het vanuit Psychosofia anders gesteld. Je hoeft God niet te bereiken. God zit in je. Hoe breng ik God naar buiten. Leven in God wil zeggen, leven in verbinding met het goddelijke in mij. Als je God bereikt hebt, volgt daaruit een bepaalde levenshouding. Niet zozeer een levenswijze want die behoort bij de vroegere visie op God.”

 

Het derde kenmerk is kritiek op onder andere de volgende ‘dualismen’:

Dualisme geest en lichaam. Psychosofia baseert zich holistisch op de eenheid van stof en geest en wijst met de volgende redenering het dualisme geest/lichaam af. Door verduistering van het ego ziet de mens de verbondenheid met God niet en leeft de mens ook niet vanuit de verbondenheid met God. In deze tijd leven wij nog vanuit het rationele en emotionele, maar als de verduistering is opgeheven dan leven we vanuit een diepere laag, namelijk het goddelijke. Alles is eenheid omdat het goddelijke in alles is: het menselijke, het dierlijke, het plantaardige en het minerale. Bij de mens kan het goddelijke in de persoonlijkheid, de materie, doordringen. Het is alleen de menselijke soort die zich de eenheid van het goddelijke en de materie bewust wordt. Alle andere soorten kunnen dat niet.

Ook het dualisme maatschappij en religie wijst Psychosofia af, of zoals Zohra zegt “Iemand die zich bewust is dat hij een geest Gods is, een zonne-engel, een Godsvonk, het Licht van Ahoera Mazda of noem maar op, moet daarmee werken in zijn dagelijkse leven midden in de maatschappij (…) De positieve kant van macht en kracht is, dat je deze kunt gebruiken om je medemens in Liefde tegemoet te treden. Dat is wat er wordt bedoeld met de integratie van spiritualiteit in de maatschappij.” Het wezenlijke bij deze positiebepaling: het gericht zijn op de ander en de maatschappij. Het gaat niet primair om de eigen omvorming, dat is wel de voorwaarde maar niet het doel.

Het dualisme man en vrouw wijst Psychosofia eveneens af. “Pas wanneer de mens inziet en kan begrijpen dat de vrouw het mannelijke in zich heeft en de man het vrouwelijke, kunnen zij tot een werkelijke eenheid in zichzelf komen. Zolang de mens dit niet kan inzien, zullen de man en de vrouw dit als een dualiteit ervaren. Een onnatuurlijke dualiteit, omdat ieder mens het mannelijke en het vrouwelijke in zich vertegenwoordigd heeft.”

 

Psychosofia voldoet dus aan de definiëring van ‘spiritualiteit’ in onze postmoderne samenleving. De relatie tussen mens en het goddelijke is aanwezig. Bij het goddelijke ligt de nadruk op de immanentie. De relatie tussen de mens en het goddelijke wordt beleefd. Vanuit die experiëntiële beleving ontwikkelt zich een levenshouding.

 

Psychosofie in ontwikkeling

 

Psychosofie heeft dus al bij een flink aantal mensen de betekenis van 'wijsheid van de ziel', enerzijds een aloude uitdrukking, dat wel, maar eigenlijk ook wel één stap in de richting die ook ik voor ogen had.

Eén stap, maar de volgende stap, uit de New Age naïviteit naar de volwassenheid (naar echte wijsheid) moet mijns inziens ook genomen worden. Stap één in de goede richting is dan in mijn eigen woorden: het volgen van je eigen, authentieke (vaak nogal onbewuste) wijsheid. Het gaat in stap één om de wijsheid van je eigen wezenskern, de wijsheid van je Zelf, of zoals Socrates het noemde: de wijsheid van je eigenzinnige (eigenwillige) ‘daimonon’ [2], je ‘innerlijke stem’, je ‘innerlijke persoon’, de bron van waaruit je met een eigen ‘bestemmingsplan’ je eigen pad leert bewandelen. Je hoort ook wel de uitdrukking “Volg de muziek van je eigen tamboer”. Je eigen tamboer is dan de stem van je eigen geweten, de non-combattante trommelaar in je, de klokkenluider en bazuinblazer in je. En met “je eigen tamboer volgen” wordt dan bedoeld: eerlijk, oprecht en rechtschapen je eigen geweten volgen. 'Daimoon' noemde Plato onze innerlijke kern. Een mens moet zijn daimoon kennen. Dan weet hij welk goede leven bij hem past. Zelfkennis als eerste stap naar geluk. Ieders daimoon is dan een soort schakel, uitvoerder, boodschapper tussen mens en God.

 

Maar ‘de stem van je eigen geweten volgen’, je daimoon volgen, dus de boodschapper tussen mens en God volgen, dat is heel wat anders dan het non-duale, eenzijdige “Ik ben diep in mijn hart God Zelf”. God in het diepste van jezelf zijn, ook al noem je het voor de bescheidenheid maar een ‘zaad’ van God, of een ‘vonk’ van God, dat is mij te simplistisch. Dat is een soort naïef radicaal gnosticisme. In het extreem geïndividuali-seerde vrije Westen lopen er een toenemend aantal moderne goden rond, geheel autocentrisch, om niet te zeggen narcistisch en egocentrisch. En het maakt dan niet uit of je dan ‘gnostisch’-religieus bezig bent of a-religieus, of verlicht-modern, of “autonoom”, of atheïstisch of zelfs antitheïstisch bezig bent.

 

Maar ik denk dat Psychosofia mordicus tegen de Westerse cultus van het egocentrische individualisme is. Deze staat immers diametraal tegenover het volwassenwordingsproces van de geestelijk gezonde ‘individuatie’ in gemeenschapsgevoel. De cultus van het individualisme leidt tot een merkwaardige vorm van een anti-sociaal en modieus collectivisme(!), en is dus in werkelijkheid een vorm van niet-authentieke(!) schijn-autonomie. Volgens Jung is individuatie een levenslang proces van psychische groei, zich bevrijdend uit de ego-collectiviteit, dus van zelfwording, zelfverwerkelijking. Het uitgroeien tot wat je bedoeld bent of het zo volledig mogelijk verwerkelijken wat er in je zit, bewustworden van eigen uniciteit, van datgene waarmee de persoon zich onderscheidt. Het pad van de individuatie is het samensmelten van de twee kernen ego en Zelf. Ieder van ons heeft een unieke taak tot zelfrealisatie, ieder van ons heeft iets verschillend te doen, iets dat op unieke wijze Zelf-eigen is, het vervullen van je bestemming. Men voelt soms, dat het onbewuste de weg wijst in een bepaalde richting, naar een bepaald doel. Volgens Jung's levensbeschouwing wordt de mens volledig, geïntegreerd, kalm, vruchtbaar en gelukkig, wanneer het proces van de individuatie voltooid is en wanneer bewustzijn en onbewuste geleerd hebben om in vrede met elkaar te leven en elkaar aan te vullen.

 

Voor een gezonde gemeenschapsvorming is ‘individuatie’ nodig, na individualisering. Echte geestelijke groei van de persoon, echte spirituele bewustzijnsverruiming begint met individuatie, met een zich losmaken van de individualistische kuddementaliteit. ‘Mens, durf zelfstandig na te denken’ (sapere aude) zei Kant al, vanuit je eigen geweten, je eigen daimoon, je hoogst persoonlijke verbinding met het goddelijke, het goede, het ware, het schone, het liefdevolle, het rechtvaardige. We leven dus monoduaal, zou je kunnen zeggen; we zijn één, maar staan tóch in wisselwerking met de ‘Gans Andere’, het Hogere, een ons-omvattende werkelijkheid. Die Werkelijkheid omvat ons, maar juist daarom kunnen wij die Werkelijkheid nooit omvatten! Ik hoop dat de Psychosofie dan ook steeds verder gaat met de versterking van de psychofilosofische praxis binnen de geestelijke gezondheidszorg.



[1] Aart van de Griend - Maatschappelijk handelen bij enkele nieuwe spirituele groeperingen - Scriptie - Master Interreligieuze Spiritualiteitsstudies Radboud Universiteit Nijmegen - Begeleiding Mevrouw Prof. Dr. H. Meyer-Wilmes en de heer Dr. F. Jespers - Juni 2006

[2] David Quinn: As for Socrates' "daimonon", I assume this would refer to his inner wisdom, his enlightened understanding of Reality. The "voice" was the music of Truth, from which Socrates was able to judge the value of all things. From the looks of it, he was able to recall this music at any time, even when his reasoning was stalled in doubt. Nietzsche is wrong to characterize this as "instinct".