Kryesorja

Beje "Join Group" ne Facebook
PODGORANI, keshtu quhet fshati im i dashur ,ne rreze te malit te Trebeshines , ne luginen e Deshnices , ne rrethin e Permetit ,ne SHqiperine jugore ,ne gadishullin e Ballkanit ,ne kontinentin plake qe quhet ,, <<EUROPE>> Ky emertim ,ka te ngjare e ka prejardhjen nga gjuha sllave ,pra nga <sllavishtja> –Pod..ndene..nen..ose rreze malit,dhe Gora =mal, pra Pod-goran =ndene mal ose rreze malit.Ashtu sic i themi Podgorica ,kryeqendra e Malit te Zi ,apo Cernja –Gora si e thone sllavet , Monte Negro si e thone italjanet , Mavro-Vunio greket etj .Kemi me duket dhe Podgorie ne Korce Podujeve ne kosove.
Dihet se aty nga mesi i shekullit te 10-te caret Bullgare Simeon dhe Samuil ne perleshje te ashpra me ushtrite bizantine ,vune nen kontroll pjesen me te madhe te ballkanit qendror perfshi dhe tokat shqipetare nga deti i Zi deri ne detin Adriatik. Pra aty nga fundi i viteve 900 Bullgaret u bene zoter te trojeve shqiptare perfshi dhe shqiperine jugore .Por si rezultat i kunderveprimeve te organizuara te Bizantit , u be e mundur qe aty nga viti 1018-te , te thyhen ushtrite bullgare diku jashte Beratit , dhe Bizanti te rivendose sundimin e tij mbi rajonet shqipfolese .Mundet qe dhe emri Podgoran ta kete zanafillen qysh atehere ndoshta se Bullgaret qendruane me gjate ne keto troje .
Podgorani mund ta kete mare pagezimin dhe nga Serbet.Nga shekulli i 14 –te,rreth viteve 1300 si rezultat i lufterave te brendeshme civile ,ndoshta edhe nga invadimi I fiseve shqiptare qe quheshin atehere arberi ,kemi nje destabilizim te trojeve eurpiane te perandorise Bizantine .Kjo situate i hapi rruge invadimit dhe opeacioneve te mbreterise Serbe te Stefan Dushanit ne gjithe Ballkanin . Nga Tivari ne Oher dhe deri ne Vlore pra ne rajonet shqipfolese , keto operacione ne pjesen me te madhe perfunduane brenda vitit 1343 .Duke krijuare bazat e fuqishme ne shqiperi ,Serbet ndermoren operacione te tjera dhe brenda vitit 1348 vune nen kontroll Epirin dhe,THesaline e Greqise .Per kujtese ne vitin 1354 kemi invadimet e para te Turqeve ne Ballkan,dhe me 1355 vdes Stefan Dushani .SHperbehet perandoria e tij , ne skene dalin familjet e forta autonome te Dukagjineve, Balshajve , Topiajve , Kastrioteve etj .
Pa u zgjatur mendohet se Podgorani i sotem mund ta kete mare emrin edhe nga perandoria Serbe e Stefan Dushanit .Toponime sllave (nga greqishtja topos-vend dhe onoma –emer) ka shume ne SHqiperi por le te permendimdia nga ato qe i gjejme ne fshatin tone si SOPONICE , Gorice , Deshnice , Orober , Destile , Pestroje , Grabove Xebore , Dejan , Lepushe , Vile ,Balltak e deri me tej ne zonen tone si ZHepove , Corogunj , Dragot , Mezhgoran Gllave etj.
NJe tjeter fshat me emrin Podgoran gjendet ne BOSNJE-HERZEGOVINE , ne nje rrafshnalte rreze maleve Prenja , ne very te lugines se qytetit Mostar perballe brigjeve te lumit Neretva.
Fshati im i dashur , Podgoran i mbeshtetur mbi kembet e malit Trebeshine , me fytyre nga lind dielli , shtrihet nga perroi i Hauzit ne jug-deri tek perroi i Soponices ne veri , dhe prej rrezes se malit ne perendim , drejt uljes dhe humbjes se lartesise deri ne rrjedhjen e lumit Deshnica ne lindje.Ne kendveshtrimin gjeometrik ka figuren e nje drejtkendeshi te shtrire ne nje hapesire gati 10-te Km katrore , me pjesen e banuare te fshatit nga jugu ne very ne nje lartesi prej 500-700 m mbi nivelin e detit
Ne juge kufizohet me Katundishten , Kelcyren , -ne very me Corogunj ,Ball , Psarr ,-ne perendim me malin mburoje Trebeshine , SHendelli , -dhe ne lindje lumi Deshnica Suke , ZHepove etj. Nga pikpamja topografike e relievit fshati ne teresi shtrihet ne nje terren te thyere , midis perrenjeve qofshin keta te medhenj apo te vegjel , mbi kurrize kodrash qe ne te pastajmen duke zbritur nga lart –poshte , formojne kodrina te vogla ,bregore , ose brigjet si i themi vence , te cilat perfundojne deri afer rrjedhjes se shtratit te lumit Deshnica .
Dallojme tre kurrize ose ndarje sipas rrjedhjes se ujrave , pjesa jugore nga perroi I Hauzit deri ne perroin e Viles ,pjesa qendrore nga perroi i Viles deri ne perroin e gurres se Pashajt ,dhe pjesa veriore nga perroi i gurres se Pashajt deri ne perruane e Soponices. Natyrisht kurrrizi jugor eshte me kompakt dhe me i shtruare duke filluare qe nga rreza e malit dhe drejt poshte arave ne SHqipiez mbi Murez dhe deri ne fushe, se dhe emertimet nuk i mbaj mend shume.
Pjesa qendrore dhe veriore duke humbur lartesi ndahen ne vetevete ne disa kurrize kodrash dhe brigjesh me te vogla .Keshtu kemi kurrizin e kodrave nga shtepit e Skrapallinjeve drejt bregut te Viles , kurrizi i kodrave nga shtepite e Kopollareve Spahinjeve ,bregu Shapes ,bregu varreve , sofati , bregu i fundit , Vromati dhe deri ne qafen e Sukes , si kurrizi kryesor me i gjate e ndoshta me i thyere nga pikpamja e relievit .
Ne vazhdim kemi kodrat qe nisin nga Hysesanajt –kodra e bukur e quajtur bregu i <Dedes> ,lemi i magazise, kullusma ,qafa e Kurtiqit –Sinanaj deri poshte ne fushe ne te majte te Delilajve.Ndersa kurrizi qe nis nga shpella e Harunit ne Mamushaj , ndahet me pas ne dy drejtime ;NJeri drejtim Mamushaj –Seranaj bregu xebores , dushku kuq , prroi i soponices ;dhe tjetri Mamushaj Kafellare ,Peambe dhe humbet ne Lemenjs .Natyrisht qe midis ketyre kurrizeve kryesore ka dhe kurrize te tjera me te vogla
Pikat me te larta te fshatit jane –grupi i shtepive te Hysesanajve (maja e ajsbergut), grupi shtepive Vrekaj –Saliu ndene shpelle , bregu i Dedes, bregu Shapes etj . Pa dyshim bregu i Dedes eshte lartesia ose pika trigonometrike qe e ndan fshatin ne mes qe kur del atje te cfaqet nje pamje e mrekullueshme kur e shikon gjithe fshatin si ne pellembe te dores.
Ng ate gjitha fshatrat e rrezes se Trebeshines ,Podgorani yne eshte me me fat dhe me i privilegjuari persa i takon pjese se malit.Stergjysherit tane kur jane vendosur aty mbase e kane patur parasysh dhe ate pjese te malit perballe , me qellim qe t’ju plotesonte sa me mire nevojat jetesore . Ishte mali per blektorine , ishte mali per lende drusore , mali per bar dhe trendeline , mali aleat I perhereshem mbrojtes , pra mali per gjithecka .
Natyra i ka falur Podgoranit rreth 4 km mal nga Kemba e djaloshit ne te djathte , dhe deri tej Faqes se Bukur , Dejani i Corrogunjit ne veriperendim . Do te thoshim qe i perket pjesa qendrore e malit Trebeshine , dhe me plot gojen pjesen me te bukur dhe me te pasur , me zonen e shkureve me zonen e pyllezuare , per te vazhduare me lart me qilimin e blerte te kullotave alpine aq te domosdoshme per blektorine , por edhe te lakmueshme per cdo udhetar qe i bie rruga te kaloje andej , sidomos nga pranvera ne vjeshte .
Zona e shkureve qe shtrihet ne kuotat 700 deri 1000m , pothuajse eshte e xhveshur , me pak bar me shkure te perzjera , ku vendin kryesor e ze shkoza , por te pranishme jane dhe frasheri, murrizi ilqet etj. Ky brez eshte si nje stacion i perkohshem per bagetine deri disa ditor per te ndrruare verrine , anasjelltas sipas nderrimit te stineve . Brezi i pyllezuare mbulon lartesite 1000 deri 1400m.
Duke u ngjitur nga poshte- lart , pylli sa vjen dhe behet me i dendur,me i lartesuare, dhe me i pakalueshem. Mbizoteron familja e shkozes sidomos melleza ,por aty perzihen dhe rriten bashke edhe qershia e eger , frasheri , panja ,kregeza ,thanat e egra etj. Eshte ai pyll-mushkeri qe pasuron dhe pastron ajrin e zones perrreth , ai pyll qe mbron token nga grryejet dhe erozioni , ndryshe do te na kishte mbuluare balta dhe guret e malit , qofte edhe me nje shi te vogel . Ky pyll ushqen bagetine , sidomos dhite , por aty sigurojne drute e zjarrit apo drute per ngritjen e stanit cobanet gjate veres .Nga ai pyll fshati ka siguruare dru per lende ndertimi , per ngrohje dhe per te perballuare gatimin , dasmat apo per te nxjere dhe ate pak raki qe siguronte me aq mund nga mbledhja e hardhive perrreth shtepise.
Por ne ato dy dekada te viteve 60-70- te sopata e socializmit , pasi rrafshoi korijet dhe ledhet rrotull fshatit , mbaroi pune dhe me ato pak pyje qe kishin mbetur , dhe ju drejtua malit .Per malin atehere nuk kishte ligj se ligjin e bente sopata Te gjithe jemi deshmitare te atyre vijave te bardha qe zbresin pingul nga lart poshte , ajo vije ne faqen e malit pertej Hysesanajve , si dhe Rima e madhe dhe Rima e vogel ne pjesen qendrore te fshatit .Edhe sot e kesaj dite ato vija jane dhe do te mbeten ne shekuj <RRuga e Druve>>
Sapo le pyllin dhe hedh veshtrimin nga poshte- lart , te c’faqet nje mrekulli tjeter.Nuk ngopesh dot me ajrin e paster , me aromen e luleve , me bukurine e atyre pllajave pambarim.Per gati 400 deri ne 500 m deri ne maje , do te ndeshesh me lloj-lloj barerash dhe lulesh qe aq bukur i ka mbjelle dhe stolisur kopeshtari Natyre..!
Ato vende , parajsa kane nje emer, Kemba e Djaloshit , RRokua , Kasolle e bardhe, Faqe e Bukur , SHpella e Bakos , Vertopi , por dhe nje domethenie te perbashket .Atje do te gjesh caj mali me arome aq te kerkuare dhe te nevojshme per familjet tona, salepin ilac i domosdoshem ne mjekesi , ate barin e gjate qe e korrnim me draper me te cilin nenat tona thurnin fshesat qe u rezistonin dhe pllakave te gurta te avllive tona. Te mos harrojme pelinin e verdhe aq aromatik kaluare ngjyres se argjendit kur tufa-tufa e mbanim varur mureve te shtepive tona, zambaket , trendelinen dhhe plot lule te tjera ashtu sic i mban mali im.
Atje ne vendet e uleta midis majave, atje ku veronin kopete afer staneve dhe ku nga bora e shkrire ruhej lageshtira , atje do te gjenim dhe ushqimin tone , ato lakrat aq te shijshme si hithri , lepjeta kur ne ato vite i thanim si zaire per dimer dhe nenoket tona do ti gatuanin per te mbushur sofren e fukarait.
Hedh veshtrimin perpjete dhe te duket sikur majat puqen me qiellin , sikur matane eshte nje tjeter bote , por ce do se sa mbrin atje te c’faqet nje maje tjeter.Pastaj e kupton se drejt majes se malit perparohet vale-vale. Te gjitha keto pllaja jane ai qilim i blerte me kullota alpine jetesore per blektorine , te cilat ne stinen e veres gjallerohen nga kemboret dhe zilet , nga blgerimat e dheneve dhe te lehurat e qeneve roje , nga kuvendimet dhe te thirrurat e stanareve , cobaneve , kafshareve dhe vizitoreve qe u bje rruga apo drejtohen per ne majen e malit.Aty ketu shikon pirgje apo kala prej guresh dhe kur i veshtron nga poshte –lart , te duken si saraje apo kushedi pozicione , garnizone lufte.Por nuk eshte keshtu , se ato jane sinoret e ndarjes se merave ku kullosin kopete per te cilat kanuni eshte i respektueshem dhe i zbatueshem nga te gjithe.
DHe ja ku erdhem tek cobanet e fshatit ata blektore heronj dhe me pervoje.Te pakta kontaktet e mia ne vitet e feminise , por te medha dhe te fresketa mbresat per heronjte e stineve qe gjithe jeten vigjeluane dhe te tjere vigjelojne me shargun hedhur kraheve dhe me kerrabe ne dore . Nder dhe respekt per Sefedin Maksutin qe gati te kapte nje shekull , per Ali Qazimin , Selaudin Kopon , Hysen Kamberin , Azis Skrapalliu Belul dhe Skender Isufin , Fuat Spahiun , Estref Qendron e plot te tjere me te rinj qe jane gdhire mbi lule dhe trendeline , mbi lule dhe trendeline e paci koken perhere..
Duke ju afruare majes shikon se si pllajat mbeshteten vale-vale mbi njera tjetren , ashtu si vete vargmalet tona, ashtu sic mbeshteten diamantet qe zbukurojne veshjet .
Perpara na c’faqet Vertopi , 1922 m , si gjithnje i patundur gjigand mbi Permet dhe Tepelene. Nga do qe te hedhesh syte gjithecka eshte mahnitese , te duket vetja sikur sundon boten ….! Poshte kembeve te tua ke fshatrat e rrezes , tere Deshnicen dhe luginen e Vjoses , ndersa drejt perendimit veshtron SHendelline dhe me kohe te kthjellet thone se duket dhe gjiri I Vlores.
Ekzictenca malit ku pothuaj bora reziston deri nga fundi I pranveres , ka krijuare mundesine per gurra dhe burime dhe rrjedhjesh ujrash te bollshme gjate gjithe vitit me ndonje paksim gjate dy muajve kryesore te veres. RRjedhja e ujrave i eshte pershtatur konfiguracionit te terrenit me drejtim nga lart –poshte qe perfundojne me derdhjen n lumin e Deshnices.
Perrenjte e Hauzit dhe Soponices , qe kufizojne shtrirjen e fshatit ne hapesire , jane me te medhenjte me plot burime me uje te bollshem qe rralle shterojne dhe ne ditet me te thata te veres.Ne rrjedhjen e tyre ata jane te rrembyeshem ne dimer , por mjafte piktoreske dhe terheqes ne vere me floren e tyre te pasur ku ne teresi lulezojne lloj-lloj druresh me perparesi lisat , rrepet dhe deri diku afer fushave dhe arret.
Perroi i Viles dhe perroi i Madh (qe vjen nga mali ne te majte te shpelles se Harunit) jane ata qe kufizojne pjesen e banushme te fshatit nga te dy krahet.
Perroi i Viles permbledh ujrat e gurres se Viles qe nisin qe nga Hysesanajt , drejt poshte ujrat e zones se Lepushes , burimet e Muhametit , te hijes Banes dhe ne te pstajmen pasi mer ujrat e gurres se SHqaut derdhet ne lume. Ne ditet me shi paraqitet i rrembyeshem si perrua tipik malor. Eshte i mbuluare nga nje bimesi e dendur ku dallohen lisi , lofata , arret , dhe kryesisht e rrepet shekullore. Aq e theksuare eshte kjo sa qe kur ecen gjate rrjedhjes se poshteme deri tek shkembi i Vromatit , zor se e shikon diellin me sy gjate gjithe dites , ku hijet , freskia dhe ujet e ftohte sfidojne piskun e vapes.
Perroi i Madh pasi mbledh ujrat e lajthise vershon poshte ne te djathte te arave te gjata me nje shtrat te thelle deri sa bashkohet me perroin e Soponices.
NJe tjeter perrua eshte ai I Gurres se Pashajt qe mbledh ujrat e korijes se bregut te Dedes , ujrat e gurres se Pashajt , te Kafellareve deri ne derdhje ne te djathte te fushes se GJormit, edhe ky vende- vende i thelle dhe i rrembyshem i mbuluare me bimesi te dendur te te gjitha llojeve sidomos rrepet ne fushe dhe arrat ne rrjedhjen e siperme dhe ne derdhje. Para daljes ne fushe i bashkohet perroi qe zbret nga gurra e Celishtit Zizot , Sinanajt dhe gurra e Goxhos.
Te tjere perrenj me te vegjel jane ai i pjeses se brendeshme te brigjeve qe derdhet ne lume tek kumi i Duros , apo perroi qe nis nga bregu Xebores , gurra e SHahinit , gjate dushkut te kuq , e deri ne bashkim me Soponicen.
Nuk jane te pakta burimet apo gurrat sic i themi ne gjuhen popullore, per te plotesuare nevojat jetesore te fshatit , por edhe per te mbajtur gjalle ato pak kopshte nen uje ne stinen e veres si Gurrat e Viles e Pashajt, e SHehajve dhe SHahinit ne Kafellare , e Celishtit , e Lepushes e Goxhos , e SHqaut dhe plot burime te tjera gjate rrjedhjes se perrenjeve.Por largesia e burimeve nga vendbanimet ka bere qe te paret tane te vuajne per uje.
Nenave ,grave dhe motrave tona nuk ju ndane nga shpatullat apo nga mesi bucelat(varjelat ) apo gjymet, per nje pike uje per nevojat me imediate te familjes duke bere qindra metra per ne gurren e Pashajt , dhe ne gurren e Viles.Me grupe shtepish mirembaheshin dhe mjaft puse per uje te pishem por edhe ata nuk munden ta shmangnin rrugen e mundimshme te ujit , kur edhe shteronin ne pikun e veres.
Aty nga vitet 80-tesikur u afrua uji me tubacion me grupe shtepish , packa se ishte dhe me orar , dicka lehtesoi ne familjet e fshatit. Kjo nuk vazhdoi gjate sepse ne vitet e demokracise , kur u shkoq njerezia as qe i vinte mendja njeriu per uje. THone se do rivihet ne funksion sistemi ekzistues ;ashtu qofte,se shpresa na mban gjalle.Sikur ujet e Hauzit dhe ujet e Soponices te ishin diku bashke, ndoshta dhe Podgorani yne I dashur do te kishte nje hidrocentral te tijin.
Ndikimet e terrenit jane te dukshme ne floren faunen dhe veprimtarine jetesore te banoreve te fshatit. Ndaj dhe mbulesen vegjetale dhe pyjet i gjejme atje ku terreni eshte me i bute ku reshjet dhe lageshtira qendrojne me gjate sidomos ne shtratin dhe faqet anesore te perrenjeve .Ne te kundert te gjitha brigjet dhe kurrizet jane te xhveshura.Fshati yne shtrihet ne nje hapesire te madhe , por pyjet apo zonat e pyllezuara jane relativisht te pakta.Te tilla kemi ne faqen veriore te rrjedhjes se prroit te Hauzit, kemi aty mbi Bakollare , ne zonen e Viles , hija e Banes , Germau , fiqte e Sulos , hija e Lamces , zona rreth dushkut te Kuq etj. Ne Hauz ne rrjedhjen e siperme gjate rrezes se malit ndeshim drurin e meretit(merecka) , ilqet , shtogun , lisin , shkozen ,cermedelen dhe plot drure te tjere.
Ne pyjet e medha vendin kryesor e ze lisi i llojeve te ndryshme, si qarri flete gjate , shparthi flete gjere , lisi i bute , dhe lisi bujger flete vogel.Vende- vende kemi mjafte siperfaqe te mbuluara me shkurre , me dushk ,shkoze, murriz, dellenje, merqinjat etj Ne disa vende rrotull fshatit kemi siperfaqe me gjeshtra , xana qe leshon lulen e verdhe.
Nga fillimi I viteve 60-te dhe ne vazhdim pas krijimit te koperativave , mjaft pyje dhe korije( pyje ishin dhe ato ) u demtuane te tera si ajo e dushkut pertej bregut te viles ne lagjen e Kopollareve , korija e bregut te Dedes , Lajthia ne Mamushaj apo zona mbi dhe ndene Sinanaj , te cilat u fshine nga harta e gjelberimit. Ne vitet e para pas lufte vrejme lindjen e nje brezi te ri , familjet u dyfishuane dhe trefishuane gje qe lindi nevojen per lende drusore per ndertim. Aplikimi i furrave te bukes ne baze fshati kerkonte lende djegese , ajo gjendej ne pyll.Filloi te perdorej gelqeria ne ndertim dhe mirembajtje. Kaminat e djegjes u ngriten afer lendes se pare , gureve dhe shkurreve , dhe natyrisht filloi krehja e pyjeve.
DHe marshonte pa u ndalur revolucioni ne Kine
Lindja e kuqe veshtronte perpara
Kurse tek ne sopata bente kerdine
Pyjeve dhe korijeve u humbi fara
Pasi kaloi sopata ne mjaft faqe kodrash , perrenjesh dhe lendina kaloi dhe kazma per te perfituare toke buke nen parrullen e fameshme <<Tu qepemi kodrave dhe maleve ti bejme pjellore si dhe fushat >>. DHe sopata e druvarit , ju drejtua dhe malit se atje ne vendin e quajtur<< Molle>> mbi rimen e madhe do te provohej ne se behej apo jo patatja e kuqe Kineze.
Podgorani si vendbanim eshte i vendosur ne rreze te shpatit lindor te malit te Trebeshines. Hapesira gjeografike e tij eshte e konsiderushme ne shtrirje dhe e rendesishme ne vendndodhje. Trualli i vendbanimit eshte zgjedhur ne perputhje me kerkesat dhe nevojat per jetese d.m.th-ne strehim,prodhim,mbrojtje.Kushtet e relievit per ndertime dhe kopeshte , burimet e ujit , pastertia dhe rrymat e ajrit,rrezatimi diellor dhe afersia me malin per blektorine , kane luajtur rolin e tyre ne ngritjen e vendbanimeve. Podgoranasit e pare kane ditur te zgjedhin per ate kohe sipas kerkesave dhe mundesive reale edhe problemet e struktures dhe arkitektures se ndertimeve sa me te qendrushme dhe funksionale.
Aty ndjene caste gezimi;..Aty perteriten brezat;..Aty derdhen lote hidherimi;Kur drejtoheshin tek vorrezat;Aty erdhen dhe te gjeten ;Aty erdhen dhe u vendosen;Aty ndjene shijen e jetes; Aty brengat i varrosen ;
Ndertimet e banesave jane bere ne kurrizet e kodrave si nje zinxhir i pa shkeputur ne te djathte dhe ne te majte te fshatit me nje vendosje unikale persa i perket tradites fisnore dhe afersise gjinore , me lagje te medha apo dhe grupe shtepishe te vecuara.
Pas c’lirimit dhe sidomos ne fillim te viteve 50-te , shume familje dhe burra te Podgoranit shtegetuane ne vise te tjera per nje jete me te mire.Nga sa me kujtohet mund te permend djemte e Muarrem Halimit si Asllani, Rushit , SHefqeti , Halimi dhe Hysniu si komandant bataljoni i dale nga lufta , keta ne Tirane dhe Durres , po ne Tirane dhe Mystehak Tarja (kopo) , Mitat Serani , vellai i Sadikut (Lato) , Jakup Kapo me duket nga te Duros,Ibrahimit, Hajdar Hysenji(Vrekaj), me djemte , Hysen Sala ushtarak , djali I Veizit .Ne ato vite e ema Haxhireja e kishte te hapur porten sidmos gjate veres ,nga c’do familje Podgoranase. Ne Berat Hyseni i Rakipit (Hysesanit), ne Fier djemte e Feti Hoxhes (Hamidese) ne Kelcyre Idaiu , vellai Jonuz XHakos,ne Vlore dy vellezrit e Riza Aliut Nebiu drejtor porti me dekada, dhe Neziri , dy djemte e Nazif Feimit , Zylfua dhe Idajeti.Te tjera familje qe nuk arrita ti njoh nga Hysesanajt , nga te Qerim SHehut , nga Skrapallinjte ,djemte e Isuf SHehut ,Goxhajt ne Patos , etj u shperngulen per ne Tirane , Elbasan , Kucove , dhe sidomos ne Memaliaj. SHume nga keta qe permenda sot nuk ndodhen ne jete , ramet pacin , se me punen e tyre kane nderuare Podgoranin ane e kend atdheut.
Deri ne fillim te viteve 60-te Podgorani kishte rreth 115 shtepi me baze familjen , diku edhe te medha si ajo e Qerim SHeut , Spahinjve , me 24 mbiemra ose llagape ,si Kopo ,Skrapalliu, Qendro , Goxho , Vrenozi , Spahiu , Isufi , Hoxha , Lukaj , Saliu , Hysesani , Vrekaj , Delilaj , Manellari , Musta , Mamushi , Isaj , Qerimaj , Lato , Kafeja , Sulko , SHehu , Dosti , Muhameti qe ne te shumten e rasteve edhe pse mbiemera te njejte nuk shprehin te njejten lidhje fisnore dhe gjaku.
Te gjitha shtepite e fshatit te inkuadruara ne kater mehalla te medha si Kopollare ,Mamushaj , Skrapallinj dhe Kafellare si dhe nente 9-te grupe shtepish me baze lidhje fisnore ose gjaku si ato te HYSESANAJT , Vrekajt ,SHehajt , Lukajt , Hoxha , dhe ne fushe Delilaj , Kopo dhe Saliu. Grupi me imadh me te njejtin llagap jane Kopo rreth 18-te familje , dhe me pas Mamushaj , Kafellaret per tu pasuare nga Skrapallinjte , me homogjene ne vendvendosjen e tyre. Tipike kane qene shtepite njekateshe por nuk mungonin edhe ato dykateshe ku ne katin e poshtem qe i thonin katua shpesh here mbaheshin bagetite.
SHtepi dykateshe me kujtohet ishin ato te Riza Aliut ,Qerim SHehut , Mitat Vrekos , Hysen Lukes , Rakip Lazes , Faslli Qazimit , Asim Kopos , Hamdi Vrenozit , Hysen Kamberit , XHevo dhe Lato Qendro , Besim Zenunit , Ismail Sulkos dhe te tjera qe nuk me kujtohen disa nga te cilat edhe me dalje ne avlli te perbashketa. Unikale ka qene ndertimi I shtepive me gure , nje lloj guri celik qe nuk mungonte ne anet tona , te cilin te paret tane e siguronin duke shperthyere damare te tere me furnella baruti.
SHtepite ngriheshin me kulm me cati dhe mbuloheshin me pllaka (derrasa) guri mjaft funksionale per kushtet e fshatit tone.Muri lidhej me nje balte te gatuare perzjere me byk te lashtash (kashte), ndersa ato dykateshe lidheshin me breza druresh nga jashte dhe nga Brenda ne c’do 1 deri ne 2 m lartesi per tu qendruare sa me shume fenomeneve te natyres termet , rreshqitje , peshes se bores etj.
Familjet qe ishin me ne gjendje ekonomike i benin hyrjet ne oborr me porta me qemer me gure te skalitur.Dyshemete e shtepive njekateshe ose perdhese shtroheshin me nje perzjerje me bajga kafshesh , te cilat e forconin balten dhe kur thahej , dyshemeja perfitonte nje kore te forte te qendrueshme.Kjo metode perdorej dhe ne shtepite dykateshe , por familjet me ne gjendje krijonin dhe ndonje dhome me parket (dhoga) ato te quajturat oda ku i zoti shtepise priste dhe nderonte miqte.
Ndersa me kujtohet se Nazif Feimi , megjithese te ulta nga kurbatura i kishte ngritur me dysheme dhe tavan prej derrase bile dhe me ngjyra dhe mozaike qe i mbanin te ngrohta brenda ne ditet e ftohta te dimrit ne ate lartesi qe sundonte fshatin.Lyerja e mureve nga brenda behej me lloj dheu , balte ngjyre mente e celur qe quhej vapeng , dhe nxirej ne vende te caktuara me sa di une tek bregu i Viles ne Kopollare dhe ne Orober , Soponice ne krahun tjeter.
Podgorani ka pasur shume muratore duar arte ku me vijne ndermend ne vitet 60-te , Sadik Serani ,Arif Lalani qe gati ti afrohej shekullit , Rakip Laze , Faslli dhe SHyqyr Qazimi , Jonuz XHakon , Riza Malkon , dhe me pas Sadik Goxhon , Samit Vrekaj , Qazim Isufi , Mustafa SHehu , Novruz Lato e plot te tjere.Filloi nje bum ndertimesh me krjimin e familjeve te reja por dalngadale filloi dhe c’vendosja per me afer qendrave urbane si ne qafen e Sukes.
Ishin pioneret e pare Syrja dhe Qani Kopo , Rakip Kopo aty nga 62-66 ta , qe hapen rrugen per ndertimin e nje Podgorani te dyte i cili deri ne fillimin e viteve 90-te do ta kalonte fshatin meme atje lart ne rreze te malit. Me rritjen e kerkesave per banesa me arkitekture bashkekohore , filloi dhe perdorimi i reres gelqeres dhe cimentos.Djegja e kaminave per gelqere ishte me leverdi per koperativen dhe per banoret sepse e kishin te lehte sigurimin e lendes se pare. Me sa me kujtohet mjeshter per ngritjen e kaminave ne fshatin tone ishte Faslli Qazimi.Me pas shtepite filluane ti bejne dhe me tavane me kallama apo me pllaka fibre sipas mundesive ekonomike.
Ne vitet e sotme kur njerezia u shperngul si brenda dhe jashte shtetit , mjaft shtepi jane kthyere si relike , si karabina , po abandonohen dhe po shkojne drejt shembjes ne germadha. E vemja gje qe te kujton pamja e tyre eshte se atje dikur ka pasur jete.
Si ne gjithe SHqiperine e pas lufte dhe Podgoranllinjeve ju hap rruga e shkollimit drejt dijes ne shkollat e mesme profesionale por edhe ne shkollat e larta. Podgorani kishte ne keto vite mbi 15 –te mesues qe jepnin mesim jo vetem per bijte e fshatit por edhe ne trevat e tjera te rrethit te Permetit qe nga me te vjetrit si Hysen Isaj , Pellump Mamushi , Vrenoz Vrekaj , Gezim dhe Luan Kopo , Liri Manushi( Dyrmishi), Latif Lato dhe me te rinjte Ali Delilaj , Lefter Kopo , Mehmet Hoxha , Asqeri Hysesani , Fatmir Delilaj etj
Me dhjetra ishin Podgoranllinjte qe u dipllomuane nga studimet e larta per ekonomiste , jurist , veterinere ndihmesmjeke si Muarrem Sulko , Esat Isaj , Engjell Vrekaj , Kudret Kopo , Fatmir Manushi , Petrit Vrekaj , Samit Spahiu , Samit Mamushi , SHeme Kopo dhe plot te tjre qe s’pomundem ti permend me emer.
Me dhjetra nga fshati yne sherbyene ne radhet e policies popullore si Rushit Manushi ne Kombinat Tirane apo Zylfo Vrekaj qe aso kohe mbante rendin e nje skele te tere ne Vlore , Ceno Mamushi , Idriz SHehu , Fatlli Vrekaj , Bashkim Qerimaj ,Artan Hysesani.
Mbi 20- te bij nga Podgoranin ndoqen studimet ne shkollat ushtarake Skederbej dhe shkollen e Bashkuare te oficereve dhe sherbyene me devotshmeri duke kryere detyra ne funksione te rendesishme ne strukturat e ushtrise popullore.Na vijne ne kujtese ata me te vjetrit Asim Skrapalliu , Sadik Kafeja deri ne komandant batalioni ne Delvine , Hysen Hysesani ne Berat , XHelal Hoxha ne artilerine bregdetare ne Fier , Hysen Sala (Saliu)dikur ne shkollen Skenderbej dhe me pas ne Kavaje dhe me pas Ali Skrapalliu , Laver Manushi per gjate kufirit te jugut , Muhamet Vrekaj ne SHijak dhe deri tek me te rinjte Lindita Manushi , Artur dhe Gramoz Vrekaj, qe sherbeu ne frontin e veshtire te verilindjes ne GJalicen e Lumes.
Pati nga ata nxenes te shkelqyere ne mesime si Skenderbegasi dhe artilieri Hasan Qerimi apo Flamur Skrapalliu qe nuk arrita ta njoh nga afer. Te kujtoj Jashar Qerimin ne artilerine bregdetare ne Fier, shokun , vellane e feminise dhe te shkolles 7-vjecare dhe qe me pas na bashkoi uniforma e blerte si na u nda nga jeta kaq shpejte..? Me Ethem Skrapalliun qe sherbeu dhe ne ishullin e Sazanit na bashkoi nje strehez ne shtabin e divizionit te Vlores , ndersa me respekt dua te flas per lisin e gjate i afte dhe kompetent ne detyren e tij , Enver Kafeja qe vigjelonte kaq vite ne arilerine bregdetare nga Buna ne Kepin e Gjuhezes ku pata dhe rastin ta shoqeroja nje nate pranevere buze detit ne pasionin e tij per peshkim.
Te tjere si Gezim Kafeja , Kudret Sulko , Fatmir Goxhaj Mamush Manushi kryene detyra ne shtabet e njesive dhe reparteve ne nderlidhje , transport etj.Por fatkeqesisht vitet e demokracise i flaken ne rruge pa as me te voglin shperblim duke u mohuare gjithcka qe kishin investuare me dekada….Profesionin..!
Ne kohet e vjetra nuk kishte shkolla shqipe , vetem shkolla turke dhe greke ne jug te vendit.GJuha shqipe ishte gjuhe e folur por nuk shkruhej. Mbi njerezine sundonte erresira obskuratizmi dhe padija dhe si e tille as qe mendohej per shkollim te burrit , gruase , femijeve dhe shoqerise.Dihet se mesonjetorja e pare shqipe u hap me 1887 ne Korce me perpjekjet e rilindesave , dhe me pas mori vulen alfabeti i gjuhes shqipe ne kongresin e Manastirit 14-22 nendor 1908 kur pas ligjerimit te babait te lahutes te madhit Fishta ;
THirrje , mallengjim dhe lote
Pas peseqind vjet roberie
Po i delnim vendit zot…!
Turqia na la vetem prapambetje varferi dhe kala dhe keshtjella me nje jete primitive ku sundonte patriarkalizmi. Burrat benin ato pune qe si benin grate ne ara , me bageti , pazaret , ndersa grate punonin ne ara mbanin shtepine , gatuanin , rritnin femijet etj.
Levizja dhe veprimtaria e njerezve ishte e kufizuare brenda puneve te veta brenda fshatit e shumta brenda krahines.Daljen jashte ketyre kufijve e kishin vetem te detyruare ata qe shkonin nizam dhe ndonje qe ishte I ngarkuare me detyra si nenepunes I perandorise.Per rrjedhoje dhe mbi 50% e martesave beheshin brenda fshatit dhe te tjerat deri brenda krahines , kur mbleserit e atehereshem i ujdisnin me marifet dhe parjet ne ditet e pazarit ne Kelcyre a gjetke. Ja rikthehuni pak prapa ne kohe qe te:
Shihni krushqite nga shekulli kaluare; Ku kemi dhene dhe ku kemi marre
Ku kishim gjyshen ku kishim nanane ;Ku kishim dajot si kapedane
Ku kishim tezet ku kishim hallat ;Ne te gjithe fshatin ne kater mehallat
Se shumica e martesave behej ne fshat ;Ndaj jemi vellezer te te njejtit gjak.
Per kujtese le te nenvizoj ca shembuj nga brezi me I vjeter dhe ju lutem me korigjoni dhe plotesoni per gabimet se: Hanemja e SHemes ishte motera e Vehbiut , dhe nena ime ishte bije e Rakip Lazes nga Qerimajt , SHazja e SHyqyr Taros ishte motra e Nazif Feimit , Ferruuze e Mete Aliut ishte motra e SHyqyr Hodos , Nazikja e Qamilit e motra e Jonuz XHakos, XHemilja Fejziut ishte bija e Hamidese se Fetiut Hoxha , Bajamja e Hajdarit ne Tirane dhe XHevua e XHevair Dostit ne kafellare ishin motrat e Sali Hysenjit Skrapalliu , Sosja e Rushitit te Muharremit ne Tirane dhe Vezirja e Hakiut ishin motrat e Mitat Vrekos , Sulltana e Rakip Mecanit ishte motra Dule Isait , Nerenxa e Ferit Azbiut ,motra e Mete Azbiut , Ferruzeja e Ali Qazimit bije e Nazif Feimit , Qamilja e Nazif Feimit ishte motra e Arif Lalanit XHevaire e Sali Rizajt ishte motra e Ethem Tofikut , Hurmaja e Lalanit,ishte bije e Selimese se Takushit , dhe plot te tjera te brezit me te ri ne vitet 70-80 te.
Dasmat beheshin zakonisht te shtunave dhe te djelave dhe sidomos ne vjeshte .Kjo kushtezohej nga disa arsye se nga fundi i vjeshtes paksoheshin punet e stines mblidhej prodhimi nxirej rakia siguroheshin drute etj.Kenget hapeshin te enjteve dhe ahengu perfundonte te shtune apo te djele ne daljen apo me ardhjen e nuses. Ne dhoma te vecanta burrat vec dhe grate vec.
Burrat uleshin kembekryq ne kater radhe me rreshtat e mezit me kurriz me njeri tjetrin , u vihej meze dhe rakia , dhe vazhdonte muabeti persembari.Aso kohe deri nga 62-63 shi lejoheshin deri ne 10-15 koke bageti ndaj miqte vinin tek izoti i dasmes sipas takatit me mish te gjlle apo te therur me buke tepsi etj. Mund te mblidheshin deri ne 15-16 mishra qe natyrisht konsumoheshin atyre diteve. Nusja me duvak te bardhe dhe krushqit si ne dalje dhe ne ardhje i pershkonin rruget dhe monopatet hipur mbi kale , pak mbaj ment qe thyhej nje shishe ne kemben e kalit dhe hidhej oriz ,karamele ne daljen e nuses.
Kur isha i vogel me qe babai punonte edhe te shtunave e te djelave ne Kelcyre , nena me merte me vete dhe mbaj mend se kam mare pjese ne disa dasma ne vitet 59-62 si te Mustafa Tares , te Cenes SHemes , tek kusherira ime Fleturja e Vrekos , por mbresa me ka lene dasma e Feimit te Nazifit kur mori XHevairen me duket nga Corrogjafa e zones se Buzit. Me duket se ka qene dhjetor , bente nje dimer i madh me bore dhe furtune ato 2-3 dite poshte e larte dhe ahengu brenda kater mureve aty ne maje te kodres ndene shpelle , as donte tja dinte asaj furtunne si ne filmat e hollivudit. Pa vinin krushqit dhe nusja ne ate terr mes bores e furtunes , me kujtohen me shargun e zi kraheve .Odat e Nazifit gjemonin nga kenget .Jehona perplasej brigjeve te perroit te madh dhe rikthehej prape ne vater per tu bashkuare me melodite virtuoze te pllakave te gramafonit qe vetem ai i kishte atahere ; -Leskovik o gur i thate; Trima burrat , trime grate….\
Atehere kishte lezet te degjoje kenget vence , sic u themi edhe sot , dhe vargjet perseriteshin dy here pasi mbaronte nje grup , ja merte tjetri ndaj duhej ti vinje veshin kenges , dhe shkembeheshin dhe replika shakaje se kujt i vajti me gjym kenga .Ketu zbatoheshin rregullat e kanunit , zakonit vendor nepermjet dollibashit qe jepte rruge dhe radhe dollise dhe muhabetit ndaj ishin te detyrushme per te gjithe.
Mbaj mend se per kengetar i mire nga fshati yne mbahej Hethem Saliu (Isai) e dridhte zerin dhe e qante kengen , ndesa kendonin bukur dhe Laver Kalua , Mitat Vrekua. Ndersa nga grate Refija e Laverit ishte egjithanshme ne valle dhe ne kenge .Ndjese paste se u nda nga jeta shume shpejt nga nje fatkeqesi natyrore aty nga vera e 66-es a 67 es , duke u ndare dhe nga femijet , te vegjel , qe kishin aq shume nevoje per duarte e nenes .
Deri aty nga viti 1967 , kur doli ai fjalimi I famshem << revolucionarizimi i metejshem i partise dhe pushtetit >> mileti ushtronte , respektonte dhe demonstronte bindjet fetare aq sa mundej sipas kushteve te atehereshme, sepse vetem nje mekam kishte fshati ne Kafellare. Por mbaj mend se njerzit te medhenj dhe te vegjel kur ndodheshin ngushte a ne rast nevoje , do te nxirnin (dufin) e tyre duke i bere thirrje perendise se madhe , Hasan Dedese , per Baba Tomorrin , per Cuken eTomrrit , dhe per Abas Aline qe ti ndimonte ti nxirte nga situate e keqe ne te cilen ndodheshin.Keshtu kam thirrur dhe une atehere sa here me binte gomari ngarkuare me dushk apo me dru.
Nje here nga viti 1961 ishte vellai Fatlliu semure dhe nena me dergoi ta shpie ne mekam , dhe une ashtu bera mora burazerin ne krah shkova dhe erdhi Salushja aty me poshte, hapi mekamin u futem dhe brenda morem pak xhyher , (rere ishte) dhe u kthyeme ne shtepi dhe Fatua piu pak uje te perzjere me rere.Edhe pas ndalimit te ushtrimit te fese njerezia , pavaresisht barjerave dhe emancipimit intelektual do te vazhdonin ti kerkonin ndihmen perendise sidomos <Baba Tomorrit >>dhe Abas Aliut se atje ne Tomorr e dinte gjithe Toskeria qe flinte perndia.

Klithmat lutje shpetimtare , Sa here njerezia ngushte u ndodhe
I drejtoheshin atij mali , Asaj Cuke mbi Tomorre
DHe legjendat vene dhe vine , Per gjurmet e nje kembe kali
Kur nga Kajca me Abas Aline , Fluturuane drejt atij mali.

PODGORANI SOT..
Si eshte Podgorani sot .! Si gjithe SHqiperia ..i braktisur ku nuk cicerojne as zogjte , te pakta oxhaqet qe nxjerin tym , na iken burrat e pare , baballaret tane , ata me te vjetrit dhe nuk i volem dot dmth per jeten e tyre per trashegimnine se tani e kuptojme c’dote thote atdhe..!
Vajta para 3-4 vjetesh dhe pashe se kudo kishte mbuluare gjelberimi korija , lemi i vjeter , ledhet , por ama shtepite po ktheheshin ne germadha. Po levizi nje pllake catie iku dhe muri. Me sa mund dhe djerse ngrihet jeta , por sa shpejt dhe pa u kuptuare gremiset.
Piva nje kafe tek Mehmeti i Laverit , mu lut te qendroja por sic dihet ne akoma te paperqendruare dhe te shperndare o burra te ikim ..! Takova dhe Sulo Taron qe mbahej mire , poashtu dhe Mustafa SHehun i cili mu lut per nje kafe te kripur , por e ndjeva qe bera gabim qe nuk vajta. Se ai keto vite pavaresisht rrethanave , kish humbur gruane dhe djalin 21 –vjecar , Qemale tragjikisht ne rruget e kurbetit fatkeqesi e rende dhe ndoshta do te donte sado pak te ndante dhimbjen me mua.Ndaj qe ta vleresojme tjetrin duhet ta veme veten ne pozicionin e tij.
Edhe ne Podgoran konfliktet sociale jane te hapura sepse ne heshtje eshte dhe ligji i politikave pa moral. NJerzit kane merguare brenda dhe jashte vendit per nje jete me te mire, por edhe ata qe jane afer heshtin sepse nuk deshirojne te krijojne konflike.
SHikoni se c’behet ne tere SHqiperine..!U shuane njerzit ne fise per nje cope toke a per 1 m gardh , por mendojme se ne kurre nuk do te arrijme qe ti marrim jeten tjetrit qofte dhe per probleme pronesie.
Vertet ka gjelberim , por edhe toka djerre dhe me permasat qe ka marre ikja e madhe neser, zor se do ti shohim keto ledhe dhe livadhe , do te na mbulojne ferrat dhe pas nje shekulli kalimtaret do thone se aty s’ka banuare njeri.
Eshte bere rruga por makari ta ruaje qendrushmerine e saj, qe te vene njerzit , te rinjte , te nxjerrin mallin ne vatrat e tyre dhe te gjithe e deshirojne kete se kemi nostlagji per vendindjen.
Na vjen mire kur shikojme djemte e Podgoranit ne te kater anet e globit duke dialoguare nga larg , te kene mall per fshatin , per shoket , per rrugicat , per uren mbi lume.Dikush qe nuk kishte lindur ne Podgoran fliste dhe per turizem , per <<tavernen e Takushit apo Petrefit>>ndoshta me shaka por klima e Podgoranit gjate veres apo vjeshta jane te pa zevendesueshme dhe nje turizem i pa paguare.
Sot aresyet ekonomike e kane bere te veshtire jeten e njerezve. E provuane dhe mergimin dikush me sukses por dhe dikush me zhgenjime , dikush me kredi zinxhire ne kete kohe krize , se shpesh emigrimi mbeti preh e politikes , sepse nuk kemi shtet qe te na mbroje.Makari te kemi dhe nga ana jone te investojne per fshatin atje ku duhet dhe le tu japin pergjigjee pseudopatrioteve qe shprehen se nuk behet ne SHqiperi.
Disa kerkojne dhe pika referimi te takohen dhe kuvendojne , shume gje e mire , te shohim..! Ka qe thone ne dere e brenda , ashtu eshte se qe po ha njeriu-njerine eshte nje realitet se padrejtesia dhe servilizmi po fitojne mbi perkushtmin dhe ndershmerine por do te sugjeroja se njeriu behet me njerez ne te mire dhe ne te keqe , aq me shume per ne Deshnicaret qe e kemi treguare me vepra ndjenjen e atdhedashurise dhe mikpritjes. Ndaj ju urojme shendet , suksese harmoni dhe vellazerim.
Nuk na ka faj atdheu per hallet tona por c’far mund dhe duhet te bejme ne per atdheun , per Podgoranin tone te dashur….

 
©2010 M. VREKAJ ATHINE

 


Comments