ไตรยางศ์

ไตรยางศ์

 
อักษรไทย
รูปพยัญชนะ
รูปสระ
–ั –ํ –ิ ' "
–ุ –ู –็
ฤๅ ฦๅ
รูปวรรณยุกต์
–่ –้ –๊ –๋
เครื่องหมายอื่น ๆ
–์ –๎ –ฺ
เครื่องหมายวรรคตอน
ฯลฯ

ไตรยางศ์ หรือ อักษรสามหมู่ คือระบบการจัดหมวดหมู่อักษรไทย (เฉพาะรูปพยัญชนะ) ตามลักษณะการผันวรรณยุกต์ ของพยัญชนะแต่ละหมวด เนื่องจากพยัญชนะไทย เมื่อกำกับด้วยวรรณยุกต์หนึ่งๆ แล้วจะมีเสียงวรรณยุกต์ที่แตกต่างกัน การจัดหมวดพยัญชนะ ทำให้การเรียนภาษาไทยง่ายขึ้น ด้วยเหตุนี้ จึงเชื่อว่า ในชั้นแรกนั้น การแบ่งหมวดหมู่พยัญชนะน่าจะทำขึ้นเพื่อประโยชน์ในการแต่งตำราสอนภาษาไทยแก่นักเรียน

คำว่า ไตรยางศ์ มาจากคำในภาษาสันสกฤตว่า ตฺรยฺ (ไตร) ซึ่งแปลว่า สาม รวมกับ อํศ (องศ์) ซึ่งแปลว่า ส่วน ดังนั้น ไตรยางศ์ จึงแปลรวมกันได้ว่าว่า สามส่วน

 การจัดหมวดหมู่ไตรยางศ์

ไตรยางศ์มีการจัดหมวดหมู่เพื่อแบ่งพยัญชนะไทยออกเป็น 3 ประเภท ดังนี้

การจัดหมวดหมู่ไตรยางศ์นั้น มีหลักฐานปรากฏครั้งแรกในหนังสือจินดามณี เมื่อครั้งกรุงศรีอยุธยา เข้าใจว่าเป็นผลงานของพระโหราธิบดีได้แต่งถวายสมเด็จพระนารายณ์มหาราช แต่ยังไม่ปรากฏหลักฐานชัดเจนในเรื่องนี้

 อักษรคู่

ในการจัดหมวดหมู่ไตรยางศ์ อักษรสูงและอักษรต่ำจำนวนหนึ่ง มีลักษณะเสียงอย่างเดียวกันแต่ในพื้นเสียงต่างกัน นั่นคือ พวกหนึ่งมีพื้นเสียงสูง อีกพวกหนึ่งมีพื้นเสียงต่ำ สามารถจัดเป็นคู่ได้ 7 คู่ เรียกว่า "อักษรคู่"

อักษรสูง อักษรต่ำ
ข ฃ ค ฅ ฆ
ช ฌ
ฐ ถ ฑ ฒ ท ธ
พ ภ
ศ ษ ส

อักษรคู่เหล่านี้ สามารถนำมาใช้ร่วมกันเพื่อผันเสียงวรรณยุกต์ได้ครบ 5 เสียง เช่นเดียวกับอักษรกลาง เช่น

  • คา - ข่า - ข้า/ค่า - ค้า - ขา
  • ฮา - ห่า - ห้า/ฮ่า - ฮ้า - หา

การผันวรรณยุกต์

การผันวรรณยุกต์ของอักษรกลาง
สามัญ เอก โท ตรี จัตวา
คำเป็น กา ก่า ก้า ก๊า ก๋า
โกน โก่น โก้น โก๊น โก๋น
กน ก่น ก้น ก๊น ก๋น
คำตาย กะ ก้ะ ก๊ะ ก๋ะ
โกด โก้ด โก๊ด โก๋ด
กด ก้ด ก๊ด ก๋ด

คำเป็น

สำหรับอักษรต่ำที่เหลือ คือ ง ญ ณ น ม ย ร ล ว ฬ จะใช้ ห เป็นอักษรนำเพื่อให้สามารถผันเสียงวรรณยุกต์ได้ครบ เช่น

  • นา - หน่า - หน้า/น่า - น้า - หนา
  • วา - หว่า - หว้า/ว่า - ว้า - หวา

หมายเหตุ ปัจจุบันไม่มีคำศัพท์คำใดที่ใช้ หณ และ หฬ เป็นพยัญชนะต้น

 ดูเพิ่ม

 

อักษรต่ำ

 

ในการจัดหมวดหมู่ไตรยางศ์ อักษรต่ำ หมายถึง พยัญชนะกลุ่มหนึ่งที่มีรูปปกติเป็นเสียงต่ำทั้งหมด ซึ่งเป็นการพิจารณาเฉพาะรูปพยัญชนะเท่านั้น โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ผันเสียงวรรณยุกต์ไปในแบบเดียวกัน อักษรต่ำมีทั้งหมด 24 ตัว ได้แก่ , (เลิกใช้), , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , และ

ประเภท

อักษรต่ำมี 2 ประเภทได้แก่ อักษรต่ำคู่ และ อักษรต่ำเดี่ยว

 อักษรต่ำคู่

อักษรต่ำคู่ คืออักษรต่ำที่มีเสียงคู่กับอักษรสูง มีทั้งสิ้น 14 ตัว 7 คู่เสียงดังนี้

อักษรต่ำคู่ อักษรสูง
ค, ฅ, ฆ ข, ฃ
ช, ฌ,
ศ, ษ, ส
ฑ, ฒ, ท, ธ ถ, ฐ
พ, ภ

 อักษรต่ำเดี่ยว

อักษรต่ำเดี่ยว คืออักษรต่ำที่ไม่มีเสียงคู่กับอักษรสูง มีทั้งสิ้น 10 ตัวดังนี้ ง, ญ, ณ, น, ม, ย, ร, ล, ว, ฬ เมื่อต้องผันวรรณยุกต์ ต้องใช้ ห นำหน้า เพื่อให้ผันได้ครบทุกเสียง

วิธีท่องจำ

วิธีท่องจำคือการผูกคำที่ใช้อักษรเหล่านี้เป็นประโยค อาจมีหลายแบบเช่น

  • พ่อค้าฟันทองซื้อช้างฮ่อ (อักษรต่ำคู่)
  • งูใหญ่นอนอยู่ ณ ริมวัดโมฬีโลก (อักษรต่ำเดี่ยว)

 การผันวรรณยุกต์

การผันวรรณยุกต์ของอักษรต่ำคู่
สามัญ เอก โท ตรี จัตวา
คำเป็น คา ข่า ค่า ข้า ค้า ขา
โคน โข่น โค่น โข้น โค้น โขน
คน ข่น ค่น ข้น ค้น ขน
คำตาย ขะ ค่ะ ข้ะ คะ ค๋ะ
โขด โคด โข้ด โค้ด โค๋ด
ขด ค่ด ข้ด คด ค๋ด
การผันวรรณยุกต์ของอักษรต่ำเดี่ยว
สามัญ เอก โท ตรี จัตวา
คำเป็น ลา หล่า ล่า หล้า ล้า หลา
โลน โหล่น โล่น
โหล้น
โล้น โหลน
ลน หล่น ล่น หล้น ล้น หลน
คำตาย หละ ล่ะ หล้ะ ละ ล๋ะ
โหลด โลด
โหล้ด
โล้ด โล๋ด
หลด ล่ด หล้ด ลด ล๋ด

คำเป็น

  • คำเป็นที่ใช้อักษรต่ำเป็นพยัญชนะต้น จะมีพื้นเสียงเป็นเสียงสามัญ เช่น คา เงา ชิง ทำ นอน เรา ฯลฯ
  • เมื่อผันด้วยไม้เอก จะมีเสียงโท เช่น ค่า แช่ง ท่อน เน่า ล่อง ฯลฯ
  • เมื่อผันด้วยไม้โท จะมีเสียงตรี เช่น ค้า ช้าง ซ้อม ทิ้ง น้ำ พ้อง ฯลฯ
  • ตามหลักภาษา ไม่สามารถผันด้วยไม้ตรีและไม้จัตวา

 คำตาย

คำตายสระเสียงยาว

  • คำตายที่ใช้อักษรต่ำเป็นพยัญชนะต้น และสะกดด้วยสระเสียงยาว จะมีพื้นเสียงเป็นเสียงโท เช่น โคก ชาติ ทอด ภาพ ลีบ ฯลฯ
  • เมื่อผันด้วยไม้โท จะมีเสียงตรี เช่น วี้ด ค้าบ ฯลฯ
  • เมื่อผันด้วยไม้จัตวา จะมีเสียงจัตวา[1] เช่น ค๋าก ม๋าด ฯลฯ ปัจจุบันไม่ปรากฏการเติมไม้จัตวากับคำตายสระเสียงยาวที่เป็นอักษรต่ำ (บางตำราไม่ให้ใช้ไม้จัตวาในกรณีนี้เลย)
  • ตามหลักภาษา ไม่สามารถผันด้วยไม้เอกและไม้ตรี

 คำตายสระเสียงสั้น

  • คำตายที่ใช้อักษรต่ำเป็นพยัญชนะต้น และสะกดด้วยสระเสียงสั้น จะมีพื้นเสียงเป็นเสียงตรี เช่น คะ ชัก นก ทุบ เล็ก เพียะ ฯลฯ
  • เมื่อผันด้วยไม้เอก จะมีเสียงโท เช่น ค่ะ มั่ก ฯลฯ
    • กรณีนี้มีบางคำที่อาจกลายเป็นเสียงเอกในการสนทนา เช่น ค่ะ→ขะ, น่ะ→หนะ, ย่ะ→หยะ, ล่ะ→หละ, ว่ะ→หวะ
  • เมื่อผันด้วยไม้จัตวา จะมีเสียงจัตวา[1] เช่น ค๋ะ ม๋ะ ฯลฯ ปัจจุบันไม่ปรากฏการเติมไม้จัตวากับคำตายสระเสียงสั้นที่เป็นอักษรต่ำ (บางตำราไม่ให้ใช้ไม้จัตวาในกรณีนี้เลย)
  • ตามหลักภาษา ไม่สามารถผันด้วยไม้โทและไม้ตรี

อ้างอิง

 
 
อักษรกลาง
จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
 

ในการจัดหมวดหมู่ไตรยางศ์ อักษรกลาง หมายถึง พยัญชนะกลุ่มหนึ่งที่มีรูปปกติเป็นเสียงกลางทั้งหมด ซึ่งเป็นการพิจารณาเฉพาะรูปพยัญชนะเท่านั้น โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ผันเสียงวรรณยุกต์ไปในแบบเดียวกัน อักษรกลางมีทั้งหมด 9 ตัว ได้แก่ , , , , , , , , และ

 วิธีท่องจำ

วิธีท่องจำคือการผูกคำที่ใช้อักษรเหล่านี้เป็นประโยค อาจมีหลายแบบเช่น

  • ไก่จิกเด็กตาย (เฎ็กฏาย) บนปากโอ่ง
  • ไก่จิกเด็กตายบนป่าอ้อ

 

ในการจัดหมวดหมู่ไตรยางศ์ อักษรสูง หมายถึง พยัญชนะกลุ่มหนึ่งที่มีรูปปกติเป็นเสียงสูงทั้งหมด ซึ่งเป็นการพิจารณาเฉพาะรูปพยัญชนะเท่านั้น โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ผันเสียงวรรณยุกต์ไปในแบบเดียวกัน อักษรสูงมีทั้งหมด 11 ตัว ได้แก่ , (เลิกใช้), , , , , , , , , และ

 

 [ซ่อน

วิธีท่องจำ

วิธีท่องจำคือการผูกคำที่ใช้อักษรเหล่านี้เป็นประโยค อาจมีหลายแบบเช่น

  • ฉันฝากขวดขี้ผึ้งใส่ถุงให้เศรษฐี
  • ผีฝากถุงข้าว (ฃ้าว) สารให้เศรษฐีเฉย
  • ผีฝากถุงข้าวสารให้ฉัน (ศึกษา)
  • ไข่ฃาฉัน ถิ่นฐาน ผึ้งฝูง ศึกษา เสือหิว

[แก้] การผันวรรณยุกต์

การผันวรรณยุกต์ของอักษรสูง
สามัญ เอก โท ตรี จัตวา
คำเป็น คา ข่า ข้า ค่า ค้า ขา
โคน โข่น โข้น โค่น โค้น โขน
คน ข่น ข้น ค่น ค้น ขน
คำตาย ขะ ข้ะ ค่ะ คะ ค๋ะ
โขด โข้ด โคด โค้ด โค๋ด
ขด ข้ด ค่ด คด ค๋ด

[แก้] คำเป็น

  • คำเป็นที่ใช้อักษรสูงเป็นพยัญชนะต้น จะมีพื้นเสียงเป็นเสียงจัตวา เช่น ขาว ฉัน ถู ผี ไฝ เสือ หู ฯลฯ
  • เมื่อผันด้วยไม้เอก จะมีเสียงเอก เช่น ขู่ ขี่ ฉี่ ถ่อม ผ่อน ใฝ่ เสื่อ โห่ ฯลฯ
  • เมื่อผันด้วยไม้โท จะมีเสียงโท เช่น ไข้ ถ้า ผู้ ฝ้าย เสื้อ ห้า ฯลฯ
  • ตามหลักภาษา ไม่สามารถผันด้วยไม้ตรีและไม้จัตวา

[แก้] คำตาย

  • คำตายที่ใช้อักษรสูงเป็นพยัญชนะต้น จะมีพื้นเสียงเป็นเสียงเอก เช่น ขบ ขด ขัด ฉุด ถัก ผัก ฝึก สด หาด ฯลฯ
  • เมื่อผันด้วยไม้โท จะมีเสียงโท เช่น ข้ะ ข้าก ฯลฯ ปัจจุบันไม่ปรากฏการเติมไม้โทกับคำตายที่เป็นอักษรสูง
  • ตามหลักภาษา ไม่สามารถผันด้วยไม้เอก ไม้ตรี และไม้จัตวา

[แก้] อ้างอิง

[แก้] ดูเพิ่ม

Comments