Yên Thắng


 

 

 PHÓNG SỰ ẢNH VỀ QUÊ HƯƠNG

(Làng Quảng Hạ - quê hương A.U. Từ Hồ Yên Thắng nhìn về phía Đông)

(Từ làng Quảng Hạ nhìn lên phía Tây Nam là Hồ Yên Thắng, sân gol và dãy Tam Điệp)

(Mả cọ làng Quảng Hạ hàng nghìn năm tuổi, trước Phủ có cây Lộc vừng đại thụ linh thiêng)

(Di chỉ văn hoá Mán Bạc, cách làng Quảng Hạ 1km về phía Đông Nam - Nơi có ngôi mộ tổ)

(Viếng Đền làng Quảng Hạ, ở đây có 4 cây muỗm hàng mấy trăm năm tuổi)

 

Phát hiện sắc phong thời Tây Sơn ở đền Núi Hầu

Ngày 15/8/2007. Cập nhật lúc 20h 2'

Đền Núi Hầu thuộc thôn Bình Hào, xã Yên Thắng, Yên Mô, Ninh Bình hiện còn giữ được 5 sắc phong, trong đó có một sắc phong thời Tây Sơn, đời Cảnh Thịnh năm thứ tư (1796). Nội dung sắc phong có lời tôn vinh vị thần được thờ tại đền là Cao Sơn Đại Vương.

Theo như thần phả của đền Núi Hầu đã được cụ Lê Xuân Quang dịch thì vị thần Cao Sơn Đại Vương chính là Lạc Tướng Vũ Lâm, con thứ 17 vua Lạc Long Quân. Vâng mệnh vua anh là Hùng Vương thứ Nhất đi tuần vùng Nam Lĩnh đến vùng Thiên Dưỡng tìm ra một loài cây thân có bột dùng làm bánh thay bột gạo, liền lấy tên mình đặt tên cho cây là Quang Lang (hiện nay dân địa phương vẫn gọi là cây Quang Lang hay cây Búng báng). Năm Mậu Thân (1789) Vua Quang Trung tiến quân ra Bắc đóng hành doanh ở Tam Điệp trước khi tiến quân ra Thăng Long đã cầu thần Cao Sơn âm phù diệt giặc. Sau chiến thắng giặc Mãn Thanh, năm Quang Trung thứ Hai có phong duệ hiệu của thần: Cao Sơn, Linh cảm, Diên Huống, Gia Khánh, Phương Du, Hồng Liệt, Anh Thanh Đại Vương.

Vậy theo như thần phả thì Vua Quang Trung đã đến núi Hầu, cầu thần Cao Sơn. Cách đền Núi Hầu phía Bắc không xa (khoảng 1km) là đền Năn thờ 5 vị thần thời Hùng Vương thứ 6 vốn là dòng dõi Vua Hùng trấn thủ vùng Nam Lĩnh là: Chàng Hoàng, Quý Nương, Chàng Cả, Chàng Hai, Chàng Ba. Và như vậy nhìn núi Hầu trong không gian văn hoá thời tiền sử trước đây từ 2.000 đến 4.000 năm còn có truyền thuyết Mai An Tiêm ở phía bên kia dãy núi đá vôi Tam Điệp; có chứng cứ khảo cổ học là di chỉ Mán Bạc ở phía Đông; di chỉ hang Chợ Ghềnh ở phía Tây. Huyền thoại và lịch sử đan xen đã phản ánh một thời dựng nước và giữ nước của các Vua Hùng, còn được ghi lại qua những sắc phong.

(Toàn cảnh Đền Năn ở làng Quảng Thượng - Ảnh A.U, tháng 7/2007)

Qua tư liệu điều tra, điền dã khảo cổ học, cho thấy đền Núi Hầu cũng như đền Năn nằm quanh thành Lê Thiên Phúc xưa, thành này được xây dựng vào thế kỷ thứ 10 (thời tiền Lê) nhằm trấn giữ vùng cửa biển phía nam thành Hoa Lư. Dưới thời nhà Trần, trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ 2 (1285), tướng quân Trần Nhật Duật đóng quân ở đây. Sang thời Lê, nơi đây có đắp đê Hồng Đức (1471), thời Mạc có khơi lại sông nên gọi là sông nhà Mạc, với Bến Sành. Đến thời Tây Sơn vào năm Mậu Thân (1789) trước sự tiến quân ồ ạt của quân Thanh, lực lượng nghĩa quân Tây Sơn phải rút lui theo kế của Ngô Thì Nhậm về vùng núi Tam Điệp - Biện Sơn, một lần nữa thành Lê Thiên Phúc được tận dụng là điểm đóng quân thuỷ bộ, đợi đại quân của Quang Trung kéo từ Phú Xuân ra. Qua thần phả và sắc phong ở đền Núi Hầu có hé mở giả thiết lịch sử là cánh quân chính của Quang Trung đi theo đường thuỷ vào cửa Thần Phù hợp với cánh quân của Ngô Thì Nhậm ở thành Lê Thiên Phúc trước khi tiến ra Thăng Long. Hiện nay, đền Núi Hầu còn giữ được thần phả, sắc phong, hương án thời Lê Mạc (thế kỷ 16-17) bát hương thời Lê (thế kỷ 15), trong không gian kiến trúc hậu điện thời Nguyễn với nghệ thuật chạm thông phong tinh tế, cần được bảo tồn nguyên trạng.

 

Phát hiện ngà voi tại di chỉ khảo cổ học Mán Bạc

Ngày 17/7/2007. Cập nhật lúc 13h 55'

(Toàn cảnh Mán Bạc - Ảnh A.U, tháng 7/2007)

 

Di chỉ khảo cổ học (KCH) Mán Bạc thuộc thôn Bạch Liên, xã Yên Thành (Yên Mô) được phát hiện năm 1998, cho đến nay các nhà KCH trong và ngoài nước đã tiến hành 4 cuộc khai quật tại đây.

Cuộc khai quật gần đây nhất được diễn ra vào tháng 4/2007, khi đào tới độ sâu 160 cm so với lớp mặt tầng văn hoá, đã phát hiện ra một chiếc ngà voi có chiều dài 60 cm. Ở phía đầu xa của chiếc ngà có vết cắt rất ngọt, có thể việc cắt chiếc ngà voi này được thực hiện khi con voi đang còn sống. Trong các cuộc khai quật lần trước cũng như lần này, bên cạnh việc phát hiện một số lượng hiện vật lớn đồ đá, đồ gốm chôn theo mộ táng có niên đại cách ngày nay từ 3.000 đến 4.000 năm, còn phát hiện nhiều xương thú (trâu, bò, lợn, chó...), xương cá (cá sấu, cá voi...) cùng những mũi tên, mũi lao làm từ xương và đá. Đây là lần đầu tiên ở đây phát hiện thấy ngà voi, có thể người cổ Mán Bạc đã săn bẫy và thuần dưỡng được voi. Hiện nay chiếc ngà voi này được bảo quản nguyên vẹn tại Bảo tàng Ninh Bình phục vụ cho việc nghiên cứu và trưng bày.

(Hồ Yên Thắng - Ảnh A.U, tháng 7/2007)