สาวเครือฟ้า

เพลง ล่องแม่ปิง
ดอก บัวตอง
นั้นบาน อยู่ บน ยอด ดอย
ดอก เอื้องสามปอย
บ่เกยเบ่งบาน บน ลาน พื้น ดิน
ไม้ ใหญ่ไพร สูง นกยูง มา อยู่ กิน
เสียงซึงสะล้อ จ๊อย ซอ เสียง พิณ
คู่ กับ แดน ดิน
ของ เวียง เจียง ใหม่
สาวเจ้าควร ภูมิใจ
บ่ลืมว่าเฮา ลูกแม่ระมิงค์
คนงาม ๆต้องงามคู่ความ เด่น ดี
ต้องฮักศักดิ์ศรีของกุลสตรี
แม่ย่าแม่หญิง เยือกเย็นสดใส
เหมือน น้ำ แม่ ปิง
มั่นคงจริงใจ ฮัก ใคร ฮัก จริง
สาวเอยสาวเวียงพิงค์
สาวเครือฟ้าเกย ซมซาน
อีกแม่สาว บัว บาน
นั่นคือนิทาน สอน ใจ

คนงาม ๆต้องงามคู่ความ เด่น ดี
ต้องฮักศักดิ์ศรีของกุลสตรี
แม่ย่าแม่หญิง เยือกเย็นสดใส
เหมือน น้ำ แม่ ปิง
มั่นคงจริงใจ ฮัก ใคร ฮัก จริง
สาวเอยสาวเวียงพิงค์
สาวเครือฟ้าเกย ซมซาน
อีกแม่สาว บัว บาน
นั่นคือนิทาน สอน ใจ...
 
 
เรื่องราวของ “สาวเครือฟ้า”  ...เป็นบทละคร พระนิพนธ์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ โดยใช้นามแฝงว่า "ประเสริฐอักษร” เพื่อใช้แสดงละครร้องสลับพูด ซึ่งได้ดัดแปลงแก้ไขมาจาก ละครทางมลายู ที่เรียกว่า “บังสะวัน” (Malay Opera) มาใช้เล่นกันในโรงละครปรีดาลัย คนจึงเรียกละครชนิดนี้ว่า ละครปรีดาลัย  เนื้อเรื่องจะมีแต่บทร้อง แต่ไม่มีบทเจรจา แต่เมื่อถึงคราวที่มีบทเจรจาสลับนั้น ผู้แสดงจะคิดบทสนทนาเองสด ๆ บนเวที จึงทำให้ละครปรีดาลัยดูซ้ำหลาย ๆ รอบได้โดยไม่มีเบื่อ

.

กว่าจะมาเป็นบทละครร้องนี้ได้นั้น เกิดจากที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ ๒ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๐ ณ เมืองปารีส ประเทศฝรั่งเศส ในค่ำคืนของวันพุธที่ ๒๕ กันยายน ในครั้งนั้น ได้เสด็จไปทอดพระเนตรละครอุปรากร(โอเปรา) ทรงเล่าไว้ในพระราชนิพนธ์ไกลบ้านไว้ว่า.....

“ค่ำไปดูละคร คอมิกออปรา ตามที่ได้กะไว้แต่แรก เปนเรื่องที่เลื่องฦๅว่าดีนัก เรียกชื่อเรื่องว่า มาดามบัตเตอไฟลย์ ผู้ที่เปนมาดามบัตเตอไฟลย์นั้น คือมาดามคาเร ที่เคยดูแล้วแต่ก่อน เสียงเพราะแลใช้บทดีมาก เรื่องที่เล่นนี้ ผูกเป็นเรื่องยี่ปุ่น ฉากแลเครื่องแต่งตัว ผู้หญิงยี่ปุ่นทั้งนั้น...”  (ภาษาเขียนเป็นอย่างนี้นะคะ ไม่สามารถจะดัดแปลงแก้ไขได้เนื่องจากเป็นพระราชนิพนธ์ ไม่ได้พิมพ์ผิดนะคะ)

.

ละครอุปรากรเรื่อง มาดามบัตเตอร์ฟลาย (Madame Butterfly) นี้เป็นอุปรากรของ เกียโคโม ปุชชินี (Giacomo Puccini) ซึ่งก็ได้เค้าเรื่องมาจากนวนิยายของ จอห์น ลูเธอร์ ลอง (John Luther Long)

.

เมื่อเสด็จนิวัติพระนครแล้ว ทรงเล่าเรื่อง มาดามบัตเตอร์ฟลาย อันเป็นเรื่องราวหญิงสาวที่ชื่อโจโจซัง ที่ผิดหวังในรักกับนายเรือเอกพิงเคอร์ตัน ทหารอเมริกัน ประทานให้พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ฟัง หลังจากนั้น กรมพระนราธิปฯ จึงทรงดัดแปลงเป็นบทละครร้องในเรื่อง สาวเครือฟ้า แสดงถวายหน้าพระที่นั่ง ........

เปลี่ยนจากญี่ปุ่น มาเป็นเชียงใหม่, เปลี่ยนจากโจโจซัง สาวงามชาวญี่ปุ่น ผู้ได้สมญาว่า บัตเตอร์ฟลาย มาเป็น สาวเครือฟ้า หญิงงามแห่งนครพิงค์เชียงใหม่, เปลี่ยนจากนายเรือเอกพิงเคอร์ตัน นายทหารเรืออเมริกัน มาเป็น ร้อยตรีพร้อม นายทหารจากเมืองกอก, เปลี่ยนจากซูซูกี สาวใช้ของบัตเตอร์ฟลาย มาเป็นสาวคำเชิด, เปลี่ยนจากนักบวชชาวญี่ปุ่น ผู้เป็นลุกของบัตเตอร์ฟลาย มาเป็น ตุ๊สีป้าย ฯลฯ

.

การแสดงครั้งนั้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชหัตถเลขา ไปถึงพระราชชายา เจ้าดารารัศมี ที่ขณะนั้นเสด็จกลับไปเยี่ยมเมืองเชียงใหม่ ข้อความลงวันที่ ๒๔ เมษายน ร.ศ. ๑๒๘ มีใจความตอนหนึ่งว่า

.

“...เรื่องเครือฟ้า เป็นเรื่องมาดัมบัตเตอร์ไฟล ซึ่งเขียนไว้ในหนังสือไกลบ้านตอนเมืองปารีส เปลี่ยนญี่ปุ่นเป็นลาว ฝรั่งเป็นไทย เท่านั้น ที่ทำคำร้องเช่นนี้ เอาอย่างออพราฝรั่ง เพราะเคยได้ชมเมื่อเจ้าเขมรร้อง...”

.

นอกจากนั้น ยังทรงมีพระราชหัตถเลขาไปถึงพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ลงวันที่ ๒๕ เมษายน ร.ศ. ๑๒๘ ตอนหนึ่งว่า....

“...บทร้องที่แต่ง แต่งดีนัก แต่จะเรียกว่าออปราอย่างฝรั่งไม่ได้ เป็นเธียเตอร์มีร้องเรื่องออปราเห็นว่าจะเป็นไปไม่ได้ หากว่าร้องแลพิณพาทย์ของเรา ยังเป็นอยู่เช่นนี้ ฝรั่งมันร้องพร้อมกับซอได้หลายสิบคัน เหตุด้วยมันหอนเหมือนหมา ร้องอย่างเรามันเป็นบ่น พิณพาทย์ดังก็กลบหมด พิณพาทย์เบาก็ไม่เป็นรส.....”

และนี่คือการก่อกำเนิดละครร้องสลับพูด เรื่อง "สาวเครือฟ้า"
+++++++++++++++++++++++++++
แหล่งที่มา
http://www.oknation.net/blog/print.php?id=86639

--------------
เพลง ล่องแม่ปิง (เนื้อหาอ้างถึงสาวเครือฟ้า)
ผู้แต่ง จรัล มโนเพ็ชร
ผู้ขับร้อง สุนทรี เวชานนท์

http://www.imeem.com/phannida/music/THDCi4K7//

 
เรื่องย่อ "สาวเครือฟ้า"

.ร้อยตรีพร้อม นายทหารหนุ่มชาวใต้จากบางกอก ได้ขึ้นมาราชการที่นครเชียงใหม่ ในครั้งนั้นได้มาพบกับเครือฟ้า ลูกของคนเลี้ยงช้าง แล้วก็ได้ผูกสมัครรักใคร่กันขึ้น เพราะร้อยตรีพร้อมชอบให้เครือฟ้าพาไปเที่ยวป่า  จากนั้นทั้งคู่ก็แต่งงานกันตามประเพณีแล้วก็อยู่กันมาอย่างมีความสุข จนเกิดสงครามโลกครั้งที่1 ไทยเข้าร่วมรบกับฝ่ายพันธมิตร
 

และมีการระดมทหารอาสาไปรบที่ยุโรป ข่าวมาถึงเชียงใหม่ นายทหารชั้นผู้ใหญ่ได้นำข่าวมาบอกร้อยตรีพร้อมที่บ้าน ร้อยตรีพร้อมเลยอาสาไปรบ ก่อนจากได้ร่ำลากันด้วยความรักและอาลัย เครือฟ้าร้องไห้ปิ่มว่า น้ำตาจะเป็นสายเลือด แต่ร้อยตรีพร้อมก็สัญญาว่าจะกลับมาเชียงใหม่อีก

.
ร้อยตรีพร้อมจากไปแล้ว เครือฟ้าก็ตั้งท้อง  ร้อยตรีพร้อมไปรบที่ยุโรป ยิงเครื่องบินเยอรมันตกไปหลายลำ แต่ตัวเองก็ประสบเคราะห์กรรมเครื่องบินตกได้รับบาดเจ็บเช่นกัน พอกลับเมืองไทยก้ได้รับพระราชทานเลื่อนยศเป็นพันตรีหลวงณรงรักษ์ศักดิ์สงคราม แต่ก็ไม่สามารถจำอะไรในอดีตไม่ได้เลยแม้แต่เครือฟ้าและเชียงใหม่

ร้อยตรีพร้อมอยู่ในการดูแลของพยาบาลสาวชาวกรุงชื่อจำปาเป็นลูกผู้ดีมีสกุลชาวบางกอก จนเกิดรักใคร่ชอบพอกันแล้วก็แต่งงานกันถูกต้องตามกฏหมาย จนถึงวันที่คุณหลวงพร้อมต้องเอาเครื่องบินไปแสดงบินที่เชียงใหม่ และพอไปก็คลับคล้ายคลับคลาว่าจะเคยมาอยู่ที่นี่ แต่ก็โดนเมียคอยขัดขวาง เครือฟ้าก็รู้ว่าคุณหลวงพร้อมมาก็เลยไปหา แต่คุณหลวงจำไม่ได้และยังโดนจำปาไล่กับและดูหมิ่นดูแคลนต่างๆนาๆ จนเสียใจและกลับมาปาดคอตัวเองตายที่บ้าน

-------------------------------------------
“คนงามงามต้องงามคู่ความเด่นดี ต้องฮักศักดิ์ศรีของกุลสตรีแม่ญ่าแม่ญิง”


ภาพจำลองละครร้อง "สาวเครือฟ้า"



สาวเครือฟ้า (2508) รับบทโดย มิตร ชัยบัญชา - พิศมัย วิไลศักดิ์



เครือฟ้า (2523) รับบทโดย นิรุตต์ ศิริจรรยา - สุพรรษา เนื่องภิรมย์


Comments