De wijze watermannen van Valencia

El Tribunal de las Aguas (het watertribunaal) van Valencia is het oudste juridische systeem in heel Europa. Tot op de dag van vandaag komen elke donderdag acht rechters van het tribunaal ‘s middags samen om conflicten rond de waterverdeling op te lossen.

Het rechtssysteem vond haar oorsprong meer dan duizend jaar geleden. Even een kort stukje geschiedenis.

Arabische periode

Valencia is een van de oudste steden aan de Middellandse Zee en werd in 138 v.C. gesticht door de Romeinen. De stad werd verschillende keren veroverd door andere volkeren. In 714 viel Valencia in handen van de Arabieren. Vijf eeuwen lang zwaaiden zij er de scepter. Deze periode heeft veel sporen nagelaten op allerlei vlakken zoals kunst en gastronomie. Het belangrijkste wat de Arabieren hebben verwezenlijkt voor Valencia is het irrigatiesysteem.

La Huerta’ de Valencia

Vanuit de bergen in het achterland van Valencia (de Sierra Calderon, het Serraniagebergte, de Pleiaden en het massief van Caroig Monduver) stroomde de wilde Turiarivier door Valencia. De Arabieren zorgden ervoor dat de sterke stroming werd ingedamd en ze legden talrijke aquaducten en waterkanalen aan. Op die manier werd landbouw op de vlakte rondom Valencia mogelijk. Daar waren zelfs de Romeinen op zo’n grote schaal niet in geslaagd. De vlakte raakte bekend als ‘la huerta de Valencia’, oftewel de geïrrigeerde vlakte van Valencia. Er wordt ook naar gerefereerd als ‘de tuin’ van Valencia. De waterkanalen werden beheerd door een watertribunaal, dat de toenmalige kalief van Cordoba invoerde.

Vicente Nacher Luz
Tribunal de las Aguas

Dat watertribunaal (Tribunal de las Aguas) is tot op heden blijven bestaan. Het is het oudste juridisch orgaan van Europa, dat bovendien democratisch is. Vicente Nacher Luz (78) is de huidige voorzitter van het tribunaal. “Het watertribunaal is één van de toeristische trekpleisters van Valencia en heeft prestige in de hele wereld.”

Het watertribunaal zorgde, en zorgt nog steeds, voor een eerlijke waterverdeling tussen de landbouwers. Momenteel worden nog acht irrigatiekanalen (Quart, Benàger y Faitanar, Tormos, Mislata, Mestalla, Favara, Rascanya en Rovella) op deze manier beheerd. “Ik ben de verantwoordelijke voor het district Rovella”, vertelt Nacher Luz. “Als er problemen zijn binnen ons district, komen de boeren naar mij om het probleem aan te kaarten.” In 2009 werd het watertribunaal door Unesco erkend als immaterieel cultureel werelderfgoed.

Belang water

Water was en is heel belangrijk voor de boeren op de geïrrigeerde vlakte van Valencia. De hele ‘huerta’ (zo’n 17.000 hectare) wordt van water van de Turiarivier voorzien dankzij een heel netwerk van kanalen en waterleidingen. De boeren behoren tot een bepaald district, naargelang het kanaal waarvan ze water aangevoerd krijgen voor hun velden. De acht belangrijkste kanalen vormen op die manier ook de acht districten. De boeren die tot één district behoren, worden ‘comuneros’ genoemd, omdat ze gebruik maken van een gemeenschappelijk goed, namelijk het water. Dat wordt eerlijk verdeeld op basis van de grootte van hun velden. De verdeling gebeurt op deze manier opdat elke boer bij waterschaarste toch nog iets zou krijgen. Elk district heeft eigen regels, die al meer dan 700 jaar gelden. Wanneer een boer één van deze regels overtreedt, moet hij voor het watertribunaal verschijnen.

De zitting

Elke donderdag om twaalf uur stipt komt het Tribunal de las Aguas samen voor de Puerta de los Apostoles van de kathedraal op de

Plaza de la Virgen. De ceremonie is openbaar en toeschouwers kunnen rond de ingang van de kathedraal heel de ceremonie volgen. In traditionele zwarte klederdracht nemen acht rechters (één voor elk district) plaats op oude, imposante houten stoelen in een cirkel. De rechters worden om de twee jaar verkozen door de verschillende irrigatiegemeenschappen van de ‘huerta de Valencia’ en kennen de kneepjes van het vak, aangezien ook zij behoren tot één van de districten. “De nood aan water is een thema dat ik door en door ken”, zegt Nacher Luz. “Ik weet wat er speelt en daardoor is het gemakkelijker om een oordeel te vellen.”

Eén van de acht vertegenwoordigers, in dit geval Nacher Luz, is tegelijkertijd voorzitter. Ook de rechters zelf kunnen voor het tribunaal geroepen worden. Ze werken gratis.

Mondeling

De verschillende districten van de ‘huerta’ worden één voor één afgeroepen, met de traditionele zin ‘Denunciats de la sèquia de…!’ (wat zoveel betekent als ‘Beschuldigden van het kanaal van… !’) Per district worden dan de conflicten besproken. De boer met een klacht krijgt de kans om zijn probleem uit te leggen, waarna de beklaagde de kans krijgt om zichzelf te verdedigen en vragen te beantwoorden. Alles verloopt mondeling en volledig in het Valenciaans. “Het is een misverstand dat het proces van het watertribunaal mondeling verloopt omdat dit makkelijker zou zijn”, zegt Nacher Luz. “De reden waarom alles mondeling verloopt is erg simpel: vroeger konden de boeren niet lezen of schrijven. Doordat wij niets noteren, verloopt een proces van het watertribunaal veel sneller dan bij een gewone rechtbank met professionele rechters.”

Bindend oordeel

“Wanneer er een zaak voorkomt, verdedigen de boeren zichzelf. Er komen geen advocaten aan te pas”, legt Nacher Luz uit. "Er wordt niets opgenomen of geregistreerd." Na overleg vellen de rechters op het einde van de zitting een bindend oordeel. “Ons oordeel is eigenlijk gelijk aan het oordeel van hoger beroep”, zegt Nacher Luz. “Er kan geen verzet worden aangetekend.”

Dankzij koning Alfonso XII is de rechterlijke functie van het tribunaal sinds 1879 zelfs bij wet (de zogenaamde ‘waterwet’) beschermd. Indien de beschuldigde ook daadwerkelijk schuldig wordt bevonden, kunnen de rechters een boete opleggen. “Een beslissing nemen voor een waterconflict is altijd moeilijk”, zucht Nacher Luz. “Het is niet makkelijk om iemand tegen te houden zijn plannen uit te voeren.”

Opvallend is dat het bedrag van de boete wordt uitgedrukt in ‘lliures valencianes’, de middeleeuwse munteenheid van Valencia. Ondanks het feit dat er niets op papier komt, houden de boeren zich aan het verdict. Ze hechten veel belang aan deze eeuwenoude traditie en tonen er dus ook respect voor. “De landbouwers zien het nut in van het tribunaal”, bevestigt Nacher Luz. “Hier functioneert het tribunaal al vele jaren en er bestaat geen twijfel over het oordeel van de rechter.”

Ook nu nog doen er zich conflicten voor. Dat kan gaan over bijvoorbeeld de vervuiling van het water tot de hoeveelheid water die gebruikt wordt. Wanneer er geen problemen zijn, dagen de rechters toch op, maar is de ceremonie ook meteen weer afgelopen. “Tegenwoordig zijn er niet veel problemen meer op het vlak van water”, aldus Nacher Luz. “De zitting duurt in de meeste gevallen niet lang.” Op tijd komen, is dus de boodschap als je als bezoeker een glimp wil opvangen van de rechters.

Wereldwijde invloed

Het Tribunal de las Aguas heeft niet enkel een grote historische waarde, maar zal ook in de toekomst nog belangrijk zijn. In landbouwgemeenschappen in Zuid-Amerika en Afrika werden al gelijkaardige juridische modellen ingevoerd. De Spaanstalige gebieden in Amerika namen zelfs de Spaanse ‘waterwet’ over. “Als voorzitter van het watertribunaal woon ik ook veel congressen bij”, zegt Nacher Luz. “Het watertribunaal van Valencia is wereldwijd een voorbeeld."

Comments