Monumenten‎ > ‎

Rijks monumenten

Rijksmonumenten


Een rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Monumentenwet 1988', omdat met rijksmonumenten ook wel eens wordt geduid op monumenten in rijksbezit.

Tot 2012 moest een monument 50 jaar of langer geleden zijn vervaardigd om in het kader van de Monumentenwet voor bescherming in aanmerking te komen. Per 1 januari 2012 is dit criterium vervallen.





Rijksmonument nummer: 9345
Zwethkade 2

Schutsluis bij de Berkelse Zweth.
Gemetselde wanden met natuurstenen afdekking langs schutkolk; gedenksteen met jaartal 1862 in westelijke wand.

Voorzien van twee paar naar Schieboezem gekeerde houten puntdeuren; in houten stelling gevatte draaimechanismen ten dele nog aanwezig, alsook eenvoudige houten brug.













Links foto uit circa 1930 : De Hoekmolen (van Vonk) die tegenover het sluisje aan de Zweth stond met op de achtergrond de Noordmolen (van v.Schijndel).

Rechts is nog een deel te zien van de woning van gemaalbeheerder Piet van der Hoeven. Deze woning is een gemeentelijk monument (zie bij "Gemeentelijke monumenten").







Rijksmonument nummer: 9344
Molenweg 111

Molenaarswoning bij molen "De Valk".
Bouwjaar 1e helft 19e eeuw (1825)

Pand onder pannen zadeldak met schild aan linkerzijde; in voorgevel links halfronde stalraampjes; rechts een negenruitsschuifvenster, evenals in rechterzijgevel, aanbouwtje aan linkerzijde.

Achtergevel voorzien van drie opgeklampte deuren en staafankers.

Goot op klossen aan voor- en achterzijde.

Oude roedenberg met 4 roeden en rieten kap op het terrein van de molen.



Rijksmonument nummer: 9349
Molenweg 109

Molen de Valk.
Bouwjaar 1772

Poldermolen van de polder Berkel.

Stenen voet, waarop met riet gedekt, houten achtkant.


In 1954 werd het scheprad verwijderd en wordt de molen alleen als woning gebruikt.

In 1991 werd een grote restauratie uitgevoerd, sindsdien is de molen weer regelmatig draaiend te zien.

Door een aangebouwde keuken aan het westveld (op de rechterfoto goed te zien) kan de molen niet bij westenwind draaien. 

De molen is niet te bezichtigen.







Rijksmonument nummer: 9346

Kerksingel 1

De Nederlands Hervormde Kerk

In 1266 werd in Berkel een kerkje neergezet, ter hoogte van de huidige loopbrug (in de Passage van het nieuwe winkelcentrum) naar het Westerwater. Dit gebouw verving het allereerste kerkje dat in Rodenrijs was neergezet aan het eind van de jaren 1000. 

In 1347 werd op de plaats van de huidige dorpskerk een nieuwe kerk
gebouwd. De (huidige) toren is van 1500. Onduidelijk is of het kerkgebouw voor die tijd een toren had.
In 1732 bleek de kerk uit 1347 zo bouwvallig te zijn, dat herbouw noodzakelijk was.
Tussen het koor en de toren werd een nieuw schip gebouwd met rondboogvensters binnen nissen, bakstenen lisenen en een houten kroonlijst.
Het gotische koor moest in 1949 vanwege bouwvalligheid worden afgebroken.

Het orgel werd in 1801 geplaatst in een Doopsgezinde kerk in Amsterdam en 1810 werd het orgel voor de Dorpskerk aangekocht. Het orgel had oorspronkelijk 1 klavier met aangehangen pedaal en werd vanaf de linkerzijkant bespeeld. In 1956 werd het uitgebreid naar een orgel met twee klavieren en een zelfstandig pedaal.

Een onderzoek in de grafkelders leverde geen uitsluitsel op over een mogelijke begrafenis van ambachtsheer Johan van Oldenbarnevelt in de kerk. Op die plaats kwam een nieuwe consistorie.

De toren werd grondig gerestaureerd in 1970-1971 en is nog steeds het oudste gebouw binnen de gemeente, het schip van de kerk onderging eenzelfde opknapbeurt in de jaren 1987-1989. De consistorie werd toen tegelijkertijd verhoogd.

Door verzakking van de grond na de droogmaking van de polders ligt de kerk meer dan een meter boven straathoogte.





Rijksmonument nummer: 9347

Toren van de kerk 

Bouwjaar: 15e eeuw 1400                       

Gepleisterd laat-gotisch bouwwerk, ingebouwd in de 18e eeuwse kerk, met in de klokkenverdieping dubbele galmgaten en een boogfries. Slanke, ingesnoerde naaldspits, met aan de westzijde een door een fronton gedekte wijzerplaat. In de toren een luidklok uit 1594, gegoten door Willem Wegewaert te Deventer.








Rijksmonument nummer: 9348

Toegangshek naar kerk

Ten westen van de kerk een hek met bakstenen hekpijlers, bekroond door gebeeldhouwde Lodewijk XV-siervazen.