Afstudeerwijzer voor afstuderen op eigen bedrijf

Inleiding tot afstudeerwijzer AOEB 2.0:

Per definitie doen de studenten die werken aan hun bedrijfsontwerp ontwerpgericht onderzoek. Ontwerpgericht onderzoek is vrij nieuw voor het HBO en zeker voor het economisch domein binnen het HBO. Toch is ontwerpgericht onderzoek bezig aan een ware opmars als ultieme vorm van toegepast onderzoek. Hogeschool Rotterdam heeft bij de opleiding technische bedrijfskunde het verklarend onderzoek bij het afstuderen geheel vervangen door ontwerpgericht onderzoek. 

Om te toetsen of afstudeerders een beter (lees voor henzelf of de opdrachtgever relevanter) afstudeerwerk maken door toepassing van ontwerpgerichte onderzoekmethoden stelt de werkgroep "ontwerpgericht onderzoek bij het afstuderen" voor om gedurende het schooljaar 2016-2017 een pilot te houden om na te gaan hoe de toepassing van ontwerpgericht onderzoek bij afstuderen (op eigen bedrijf) uitpakt. 

Een belangrijk uitgangspunt is dat veel van de opleidingsspecifieke leerdoelen van de opleiding (standaard 1) reeds zijn aangetoond in de eerste 3,5 jaar van de opleiding en dat de meer algemene HBO competenties aan bod komen in het afstudeertraject, denk aan "zelfstandige oordeelvorming", "zelfsturing", "probleemoplossend vermogen""overtuigen en leiden", "onderzoek doen", "samenwerken", "toepassen van eerder opgedane kennis", "lerend vermogen" etc. De relatie met de eigen opleiding komt terug in de context van het nieuwe bedrijf. Het ligt voor de hand dat een student van een bepaalde opleiding iets onderneemt waarin die profiteert van de opgebouwde kennis en relaties tijdens de opleiding. Daarom denken we een generiek afstudeerprotocol te kunnen ontwikkelen dat voor veel opleidingen toepasbaar is.

Zo'n 10 opleidingen aan HU staan studenten toe om af te studeren op het eigen bedrijf (bij StudentsInc). Deze studenten worden begeleid door zowel afstudeerbegeleiders van de eigen opleiding als afstudeerbegeleiders van StudentsInc (formeel de bedrijfsbegeleiders). StudentsInc heeft nu vier jaar ervaring met afstuderen op het eigen bedrijf en komt tot de conclusie dat de studenten veel leren en afstudeerproducten op niveau opleveren, maar dat het afstudeerproces steeds lastiger wordt. Daar liggen een aantal oorzaken aan ten grondslag:
  • De afstudeerders zijn druk met zowel het afstudeeronderzoek voor de eigen opleiding, als het verwerven van nieuwe competenties, als het starten van een eigen bedrijf en dat lukt niet altijd in twee blokken;
  • De afstudeerprotocollen, beoordelingscriteria en voorgeschreven onderzoeksmethodologieën sluiten slecht aan bij het proces dat de afstudeerders doorlopen. Om een voorbeeld te noemen, het plan van aanpak dient veel informatie over de aanpak en uitkomst van het onderzoekstraject te bevatten, terwijl de uitkomst van ontwerpgericht onderzoek zich nauwelijks laat voorspellen, met als gevolg dat het plan van aanpak niet af komt. Dat kost zowel studenten als examinatoren veel tijd en ergernis; 
  • De verantwoording van de gebruikte theoretische kaders en de aanpak van het onderzoek is vooraf nauwelijks te geven. De student toetst in de praktijk welke theoretische kaders en onderzoeksmethoden het beste toepasbaar zijn in de situate waarin het bedrijf zich op dat moment bevindt. Als achteraf kan de student verantwoording afleggen over de toegepaste methodologie;
  • Het systeem van afstudeerbegeleiders, eerste en tweede examinatoren en afstudeerkamers maakt het voor de student onmogelijk om met zijn begeleider specifieke afspraken te maken over het te volgen afstudeertraject, omdat die afspraken niet gedeeld kunnen worden met overige examinatoren die vervolgens terug kunnen vallen op handhaving van het originele protocol.
  • Niet alle examinatoren kunnen uit de voeten met het feit dat afstudeerders een "eigen pad" volgen om te komen tot een bevredigend afstudeerwerk en ook niet alle examinatoren zijn op de hoogte van de onderzoeksmethodieken en theoretische kaders die gebruik worden om te komen tot een "validated business design". Tijdgebrek weerhoud hen er vaak van zich te verdiepen in de materie of in de specifieke afstudeerwensen van de student.
  • Afstuderen op het eigen bedrijf (of afstuderen in eigen beheer) vergt veel van het zelfsturend vermogen, het vermogen tot oordeelsvorming en het lerend vermogen (reflectie) van de student en past daarmee in een honours-achtig traject.
Om bovengenoemde problemen bij afstuderen op het eigen bedrijf aan te pakken heeft Entrepreneurship@HU een aantal actielijnen geïnitieerd die bestaan uit:
Daarnaast wordt met de pilotopleidingen een afstudeertraject gestart dat uitgaat van:
  • een generieke afstudeerwijzer voor alle deelnemende opleidingen;
  • eigen regie van de student over het afstudeerproces. In de aanpak van het afstudeeronderzoek en het gebruik van theoretische kaders is de student vrij. Het is aan de student om achteraf aan te tonen dat aan de leerdoelen en de toetscriteria voldaan is. Daarmee komt de behoefte aan een plan van aanpak te vervallen;
  • het aan de student is om bij de start van het afstudeertraject het toetskader te schetsen, waarop de afstudeerproducten beoordeeld worden, rekening houdend met de beschreven toetscriteria (Dublin Descriptoren);
  • begeleiding en examinering door zowel de eigen opleiding als StudentsInc;
  • begeleiding en examinering door een vaste groep docenten met materiedeskundigheid;
  • de mogelijkheid voor afstudeerders om een blok langer te nemen voor hun afstudeertraject zonder invloed op het aantal examenkansen;
  • als uitgangspunt heeft dat de student opgedane kennis en nieuwe kennis toepast om te komen tot een afstudeerproduct op HBO niveau dat bestaat uit:
    • een gevalideerd bedrijfsontwerp
      • Business Model Canvas (met onderbouwing op basis van onderzoek)
      • Value Proposition Canvas (met onderbouwing op basis van onderzoek)
      • Supply Chain en Value Chain (met onderbouwing op basis van onderzoek)
    • een haalbaarheidsanalyse
      • kan ik het maken en leveren?
      • gaan mijn klanten kopen en betalen ze genoeg?
      • ga ik mijn investering terugverdienen en kan ik mijn groeiambitie realiseren?
    • een portfolio met:
      • onderzoeks-, ontwerp- en ontwikkelingsresultaten
      • leerontwikkeling en reflectieverslag
      • eindpresentatie (pitch)

Toetscriteria Afstuderen op Eigen Bedrijf

Standaard 1:
Bij het afstuderen op HBO niveau hebben wij ons te verhouden tot de geformuleerde opleidingscompetenties voor zover die niet eerder in de opleiding zijn aangetoond (standaard 1 van de accreditatie) en de Dublin Descriptoren als het gaat om het HBO niveau. Tijdens het afstudeertraject worden daar nog een aantal "ondernemende kwaliteiten" aan toegevoegd.

Dublin Descriptoren:
  • Kennis en inzicht:
Heeft aantoonbare kennis en inzicht van een vakgebied, waarbij wordt voortgebouwd op het niveau bereikt in het voortgezet onderwijs en dit wordt overtroffen; functioneert doorgaans op een niveau waarop met ondersteuning van gespecialiseerde handboeken, enige aspecten voorkomen waarvoor kennis van de laatste ontwikkelingen in het vakgebied vereist is.
  • Toepassen kennis en inzicht:
Is in staat om zijn/haar kennis en inzicht op dusdanige wijze toe te passen, dat dit een professionele benadering van zijn/haar werk of beroep laat zien, en beschikt verder over competenties voor het opstellen en verdiepen van argumentaties en voor het oplossen van problemen op het vakgebied.
  • Oordeelsvorming:
Is in staat om relevante gegevens te verzamelen en interpreteren (meestal op het vakgebied) met het doel een oordeel te vormen dat mede gebaseerd is op het afwegen van relevante sociaalmaatschappelijke, wetenschappelijke of ethische aspecten. 
  • Communicatie:
Is in staat om informatie, ideeën en oplossingen over te brengen op publiek bestaande uit specialisten of niet-specialisten. 
  • Leervaardigheden:
Bezit de leervaardigheden die noodzakelijk zijn om een vervolgstudie die een hoog niveau van autonomie veronderstelt aan te gaan.

Afstudeerwijzer "Afstuderen Op Eigen Bedrijf"

Sjabloon Afstudeerwijzer AOEB