De felle strijd om de Friese taal

In het Friesland van weleer was een heikele kwestie altijd of de kerkdienst in het Fries gehouden zou moeten worden. Kennen de herders de taal van de slinkende kudde toch onvoldoende om die liturgisch te kunnen gebruiken? Wordt het Fries toch niet als gelijkwaardig aan het Nederlands beschouwd? Aan de Friese geschriften kan het niet liggen.  In 1947 verscheen ‘It boek fan’e Psalmen’ en in 1955 het ‘Frysk Psalm- en Gesangboek’ van Fedde Schurer (1898-1968). In 1978 verscheen een geheel nieuwe interkerkelijke Friese Bijbelvertaling met meer dan duizend pagina’s wikken en wegen in de Friese taal. Dit geeft hoop. Wanneer de vertalingen achterwege bleven, verdween het Fries uit de kerk. Het Oost-Fries (Duitsland) en Noord-Fries (Denemarken) zijn bij gebrek daaraan vrijwel ten onder gegaan. Voor de preek behoeft men dus helemaal geen woord Fries te leren. De Friese preek, voor het eerst in 1915 in een officiële kerkdienst te Tzum gehouden door ds. Wumkes, was lang onderwerp van discussie omdat daarin door menigeen een ontheiliging werd gezien. Het aantal Friese diensten beloopt ongeveer 5%, hetgeen neerkomt op gemiddeld 20 van de 400 à 500 kerkdiensten. De ironie wil dat toen de universiteit van Franeker floreerde 70 à 80% van de dominees in Friesland Fries was, maar het Fries niet de officiële taal van de kerk. Nu beheerst slechts 10 à 15% van de predikanten het Fries. God is dus een Hollander gebleven en het kerkvolk heeft daar kennelijk vrede mee. Een hedendaagse Friese dominee heeft er de volgende verklaring voor: ‘De officiële taal is de taal van je hoofd. Moedertaal is de taal van van je hart. God is voor de Friezen dus een rationele zaak. Ze houden Hem op afstand door Hollands tegen hem te praten.’ Dat klopt want toen een andere dominee een Friese familie voorstelde om een rouwdienst in het Fries te houden, werd dat afgewezen met: ‘Nou nee, dat is veel te persoonlijk’. (Neem nou Friesland, B. den Oudsten, pp.200-201.)


"Wy Friezen knibbelje allinne foar God" sneerde Gemme van Burmania (rechts)
 eervol staande voor Karel V en zijn zoon Filips II (midden) luid en duidelijk