Films‎ > ‎

Zand, Wind, Water (2008)

Versie 27 minuten & 10 minuten Nederlands/Engels,in opdracht van Duinwaterbedrijf Zuid-Holland en financieel mogelijk gemaakt door Provincie Zuid-Holland en Ministerie van LNV.
Deze film is samen met zeven andere documentaires over de duinen uitgebracht op de DVD Drie Decennia Duinen. De DVD is te zien en te koop in het Bezoekerscentrum Meijendel, Meijendelseweg 40 in Wassenaar. Tel. 070 – 511 72 76. Open di t/m za 10.00 – 16.00 uur; zo 10.00 – 17.00 uur. Voor meer
informatie: www.dunea.nl  
 

Over de filmers
Jan van den Ende (1922-2008) en Monique van den Broek hebben 2 jaar volop gefilmd in de duinen van Meijendel en Berkheide. Met de film ZAND, WIND, WATER geven zij een prachtig beeld van het natuurherstel in de Haagse duinen en de terugkeer van natte duinvalleien.

Over de film
U maakt kennis met vossen, vogels  en insecten; met bijzondere  en prachtige planten als parnassia en verschillende soorten orchideeën;  u ziet hoe werkzaamheden worden uitgevoerd om voorwaarden te scheppen voor het ontstaan van natte duinvalleien.  Wandelaars komen aan woord;  een vaste bezoekster uit haar verontwaardiging over de werkzaamheden; vogelaars spotten een bijzondere roofvogel:  de slangenarend; een onderzoeker legt vast welke vogelsoorten voorkomen; een schilder laat zich inspireren door het landschap.  

10 jaar natuurherstel in de duinen van Zuid-Holland
In 1996 heeft Duinwaterbedrijf Zuid-Holland afgesproken met de provincie Zuid-Holland dat de waterwinning in de duingebieden Meijendel en Berkheide op een aantal plaatsen zal worden teruggebracht. Doel hiervan is, op die plaatsen, de natuur haar vrije gang te laten gaan en de terugkeer van de natte duinvalleien te bevorderen. Inmiddels is het al meer dan 10 jaar geleden dat de eerste grootschalige ingreep voor het herstel van de vochtige duinvalleien is uitgevoerd. De start was in de Kikkervalleien, daarna volgde de Helmduinen en een deel van Berkheide bij Katwijk. Begin 2008 is de waterwinning gestopt in de Ganzenhoek (Noord-Meijendel) om daar ZAND, WIND en WATER de vrijheid te geven.
 

Waarom eigenlijk?
Tot 1874 waren in Meijendel meer dan 200 hectare prachtige duinvalleien met vele bijzondere plantensoorten aanwezig. Door de onttrekking van grondwater verdroogden deze valleien, zie het proefschrift van Vuyck in 1901. Na het aanleggen van de infiltratieplassen in de jaren ’50 van de vorige eeuw vernatte het duin weer. Hiervoor werd water uit de rivier de Lek naar de duinen van Meijendel getransporteerd. De aanvankelijke blijdschap van de ecologen over de vernatting verstomde vrij snel. Het rivierwater bracht namelijk veel voedingsstoffen mee, die doorsijpelden naar de  kwelplassen . Struiken en grassen groeiden hierdoor bijzonder goed, met als gevolg dat de oorspronkelijke plantensoorten snel  verdwenen  en daarmee de daarvan afhankelijke dieren.

Waterwinning maakt plaats voor natte duinvallei
Een natte duinvallei keert niet terug als je alleen maar stopt met de waterwinning. Er moet het nodige gebeuren om het natuurlijke proces weer op gang te brengen. Zo moet allereerst de infiltratieplas droog gezet worden. Dan is het mogelijk de bovenste,
voedselrijke sliblaag te verwijderen. Vervolgens wordt de overtollige begroeiing weggehaald, evenals de putten en buizen van de waterwinning. En daarna is het afwachten. Het spel van zand, wind en regen kan beginnen: het zand gaat stuiven en de grondwaterstand verandert per seizoen. Zaden van parnassia en duizendguldenkruid grijpen hun kans om te ontkiemen. De natte duinvallei siert het landschap! 

Kikkervalleien – 1997
Vijf jaar na de ingreep in de Kikkervalleien kon de eerste positieve resultaten worden gemeld. Hét beeldmerk van duinvalleien parnassia, bloeide er met duizenden. Vleeskleurige orchis, voor de ingreep alleen in de Libellenvallei te zien, begon schuchter met een paar exemplaren. Zelfs kruisbladgentiaan, -die alleen in Meijendel voorkomt- vestigde zich aan de rand van de Kikkervalleien.  Iets wa
t al meer dan 50 jaar niet was waargenomen. Natuurlijk zijn er ook verliezen te betreuren bij een dergelijke ingreep: een infiltratieplas is verdwenen en daarmee bijvoorbeeld alle vogels van rietkragen en open water. De blauwborst komt er niet meer voor.  

Oost Berkheide – 1999
Berkheide is het duingebied dat tussen Katwijk en Wassenaar ligt. Oost Berkheide grenst aan de drinkwaterproductielocatie in Katwijk. Hierin lagen flink wat kleine infiltratieplassen zoals de plasjes van Simon en de Pan van Per
sijn. Om het verlies aan waterwincapaciteit goed te maken zijn de infiltratieplassen, die het dichts bij de productielocatie lagen, uitgediept. De recreant heeft hier weinig van gemerkt, omdat dit gebied slechts deels toegankelijk is voor publiek. Dit in tegenstelling tot Zuidwest Berkheide.  

Zuidwest Berkheide- 2001/2002
In het zuidwestelijk deel van Berkheide heeft Duinwaterbedrijf Zuid-Holland het natuurherstel grootschaliger aangepakt. Zo is daar in een keer 45 hectare duingebied op de schop gegaan.  Het idee daarachter was, dat natuurlijke processen –als bijvoorbeeld zandverstuiving- meer kans krijgen als je een groter gebied aanpakt, dan te kiezen voor een aantal kleinschalige projecten. Een storm van protest van recreanten en omwonenden was het gevolg. Omdat Duinwaterbedrijf Zuid-Holland de waterwinning in dit deel heeft stopgezet is het beheer overgedragen aan Staatsbosbeheer.
 

Zwarte Pan - 2005
In het duingebied Berkheide –vlak achter Hotel Duinoord- ligt de Zwarte Pan. Onder invloed van de waterwinning, dat zorgde voor een voedselrijke omgeving, groeide hier volop riet, lisdodde en duindoornstruiken. In de loop van de jaren was er een laag slib ontstaan van 5 tot 15 cm dik. Inmiddels heerst er in dit gebied een natuurlijk grondwaterregime waardoor er in een natte periode plasjes ontstaan. Langs de Zwarte Pan loopt het wandelpad dat van de het Ganzenhoekbos richting Dennenduin voert. 

Ganzenhoek-2007
Alle commotie die was ontstaan tijdens het grootschalige natuurherstelproject Zuidwest Berkheide maakte een andere aanpak noodzakelijk. Daarom is gekozen het project Ganzenhoek te starten als een open planproces onder de naam ‘Noord Meijendel: een zoektocht naar de mogelijkheden’. Initiatiefnemers Provincie Zuid-Holland, Staatsbosbeheer en Duinwaterbedrijf Zuid-Holland zijn in gesprek gegaan met belanghebbenden. Op basis van ieders wensen en mogelijkheden is een schetsontwerp gemaakt van het gebied. Bij de nieuwe inrichting is duidelijk meer rekening gehouden met de recreatie. Zo blijft de Ganzenhoekplas bestaan –zij het met een lager waterpeil- en wordt de Ezelenwei een natte duinvallei.