"HẦU ĐỒNG" QUA MỘT BÀI BÁO

đăng 19:00, 25 thg 12, 2016 bởi Hoàng Lê Vũ   [ cập nhật 01:43, 21 thg 7, 2017 bởi Điều Nguyễn Xuân ]


Hà Nội 26.XII.2016 Tuyết Sơn 



     Khi đọc bài báo "Ông Tây mê hầu đồng" của Thanh Hương, đăng trên mạng 06:49 ngày 13 tháng 11 năm 2016, chúng ta thấy rằng: Ông Tewfic El-Sawy chỉ là một người chụp ảnh chuyên nghiệp. Ông ta không phải là nhà Sử học, không phải là nhà Khoa học tự nhiên hay xã hội. Ông ta giống như người khách đi chợ, vào chợ thấy thứ gì thích mắt thì dùng theo ý của riêng mình, ông ta không thể đại diện cho tất cả những người tham gia trong cuộc họp chợ ấy! Ông ta không thể hiểu kỹ các phong tục tập quán của người Việt bằng chính người Việt nam chúng ta, trong đó có hoạt động "Đồng cốt đồng bóng".

     Cái ngày ông lên Sapa, vô tình gặp được một cuộc "Hầu đồng", cũng là ngày định mệnh! Có lẽ ông ta đã bị nhiễm một năng lượng lạ làm cho tinh thần ông không còn được như ngày trước. Trên Sapa, chúng ta thường thấy một số Tây mũi lõ bế con lẻo rẻo lang thang trên đường, họ không biết rằng đã bị chài ém mà trở nên như vậy, không có đường về. Mọi người đêu biết ở những vùng miền núi xa xôi, có nhiều phong tục rất bí hiểm như "Thờ ma xó, thờ ma gà, bùa chú, thư, ém". Những người lạ nhất là những người phương Tây, khi đến những nơi này, thì họ làm sao mà biết được những năng lượng "vô hình" ấy đã tác động vào họ "mê mẩn ngất ngây" như thế nào!

     Cách đây it lâu có một câu chuyện đang trên báo kể về một anh bộ đội người miền xuôi lên đóng quân tại Hà giang, anh đã có vợ và 2 con ở quê. Do bị chài ém mà anh ta đã chung sống như vợ chồng với một cô gái người dân tộc. Khi đã hết hạn nghĩa vụ quân sự, anh phải về quê, cô gái dân tộc cố giữ anh ở lại nhưng không được, cô đã cài một chiếc Bùa hình con rắn vào đáy ba lô của anh. Khi về quê một thời gian, Bùa ngải phát tác, anh bị điên dở và đã ra tay giết vợ và 2 con, sau đó tự sát. Một câu chuyện án mạng rất đau lòng!

     Tewfic El-Sawy cũng đã thừa nhận: Quay về Mỹ, ông lập tức tìm kiếm thông tin về tín ngưỡng dân gian của người Việt. “Nhưng tôi đã rất ngạc nhiên vì có rất ít thông tin trên mạng, hay các cuốn sách tư liệu bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp về đạo Mẫu và nghi lễ hầu đồng". Bên cạnh nguồn tư liệu ít ỏi có được, ông tìm hiểu, nghiên cứu về đạo Mẫu, nghi lễ hầu đồng từ chính những cuộc trò chuyện với các thanh đồng, đồng thời từ việc quan sát điệu bộ, hành động, quần áo... của họ trong các buổi lễ.

     Như vậy toàn bộ những gì ông ta biết về "hầu đồng" đều là do tham dự các cuộc hầu đồng mà có được, chứ không phải nghiên cứu qua các tài liệu lịch sử văn hóa của dân tộc Việt!

     Nghi lễ hầu đồng chưa bao giờ được ghi nhận trong lịch sử văn hóa của Người Việt. Qua rất nhiều triều đại từ Đinh, Lê, Lý Trần, Lê...có bao giờ thấy nói tới tín ngưỡng "Hầu đồng"? Bản thân mọi người, kế cả những người có học vấn ở Việt Nam, cũng không hề được nhà trường dạy hay tuyên truyền về hầu đồng. Từ xưa đến nay, ở Việt Nam mọi người vẫn coi "hầu đồng" là một hoạt động mê tín dị đoan khủng khiếp!

     Hòa thượng Thích Thanh Từ, Ngài họ Trần, là hậu duệ của Phật Hoàng Trần Nhân Tông đã viết: "Đồng cốt là hiện tượng mê hoặc khủng khiếp! Những kẻ làm ông đồng, bà cốt đều là người sống trong trạng thái bất thường. Bản thân họ đã mất hết khả năng tự chủ, họ bị sai sử bởi một ma lực huyền bí nào đó. Khi ma lực ấy dựa vào họ, liền lạm dụng các danh hiệu thánh, những bậc vĩ nhân của thuở xưa dùng mạo xưng để lừa bịp người đời. Những kẻ yếu vía dễ tin, nghe xưng danh hiệu Phật, Bồ tát hay những vị tiên thánh, liền khiếp đảm kính tin. Họ không dám phê phán đó là Tà hay Chính. Thế rồi, họ một mực quỳ mọp để được phong chức, hoặc nhận phép lành. Họ bị gạt bằng những danh hão trong cõi vô hình, hoặc bằng những bùa phép lạ, những huyễn hoặc về quá khứ vị lai. Từ đây họ sống bằng ảo vọng mơ huyền, mất hết lý trí thực tại...Những ma lực tựa vào đồng cốt đều là sức của quỷ thần. Vì sợ người đời không tin, nên chúng mạo xưng những danh hiệu cho to để gây uy tín.Chúng ta phải khám phá dẹp tan những lối mê hoặc ấy". (THÍCH THANH TỪ, Mê tín Chánh tín, NXB Tôn giáo 2004)

     Như vậy chúng ta đều hiểu rõ về "đồng cốt" qua thực tế xã hội của người Việt và lời dạy của vị Hòa Thượng họ Trần. Bởi vì đã có mấy ai nhìn thấu được các mặt Chính-Tà của các sự việc trong cuộc đời này như các bậc tu hành chân chính và trí tuệ.

      Thoạt nhìn và đọc bài báo của Thanh Hương, cứ nhầm tưởng rằng "đồng cốt" là một món ăn tinh thần không thể thiếu được của đồng bào người Việt Nam chúng ta! Sự thật không phải như vậy! Thực chất đằng sau những việc cổ súy cho "đồng cốt" là cả một sự kiện "đặc biệt", bởi vì kết quả của việc "đồng cốt" là "Một cơn lốc" có một không hai cho những ai đang mò mẫm đi trên con đường đầy bí hiểm đó!

     "Thà thắp lên một ngọn nến còn hơn là nguyền rủa bóng tối" !




Ông Tây mê hầu đồng

06:49 ngày 13 tháng 11 năm 2016

Thanh Hương


TP - Trong không gian ấm cúng, tiếng đàn hát của cung văn thánh thót, nhịp nhàng. Cạnh đó, một ông Tây cao lênh khênh, đứng dựa vào tường, chân gõ nhịp, đầu đung đưa, những ngón tay chụm lại múa múa theo giai điệu, đầy say mê. Ông là nhiếp ảnh gia người Mỹ Tewfic El-Sawy.

Đi theo tiếng nhạc

Tiếng nhạc réo rắt, tiếng trống xập xình như chất dẫn truyền đưa Tewfic ngược dòng thời gian trở về thời điểm cách đây 2 năm, khi ông bắt đầu biết đến nghi lễ kỳ lạ: Hầu đồng.

Ông là nhiếp ảnh gia tự do đến từ New York, người đã đi khắp nhiều quốc gia châu Á, Mỹ La-tinh và châu Phi để thâm nhập vào đời sống văn hóa bản địa và chụp lại những bức ảnh về cuộc sống, con người.

Một buổi sáng năm 2014, tại Việt Nam, khi đang lang thang ở những bản làng Sa Pa, Tewfic El-Sawy đã “bị” tiếng nhạc dập dìu và những tiếng hô hào reo gọi dẫn dắt, lôi cuốn. Ông men theo đồi núi, lần theo âm thanh ấy và đến trước một ngôi đền. Đó cũng là lần đầu tiên nhiếp ảnh gia người Mỹ được tham dự một buổi lễ hầu đồng. “Tôi thực sự ngạc nhiên. Đó là một nghi lễ tôn giáo hỗn hợp giữa thời trang, vũ đạo và nghệ thuật sân khấu, tất cả những người tham gia đều say mê, hào hứng theo một cách mà tôi chưa bao giờ thấy trước đây”- Tewfic nói.

Hình ảnh cô đồng qua con mắt của nhiếp ảnh gia người Mỹ.- Ads by Adsia

Ông nhớ lại: “Rất may mắn là tôi được phép tham dự từ đầu đến cuối, được chụp ảnh, thậm chí một người phụ nữ còn đưa tiền cho tôi. Tôi cảm ơn bà nhưng bảo rằng tôi không cần tiền. Mọi người xung quanh đều cười bảo tôi phải cầm lấy. Lúc sau, tôi mới biết đó được coi là món quà linh thiêng, mang lại may mắn cho tôi”. Rào cản ngôn ngữ khiến ông không hiểu hết được buổi lễ nhưng hai từ mà người dân nói với ông nhiều nhất là “lên đồng” và “đạo mẫu”. Hai từ ấy cứ ám ảnh tâm trí nhiếp ảnh gia, dù ông không hiểu gì về nó.


Theo kế hoạch, tháng 12/2016, hồ sơ Tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt sẽ chính thức được UNESCO chính thức xem xét, công nhận trong danh mục văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Quay về Mỹ, ông lập tức tìm kiếm thông tin về tín ngưỡng dân gian của người Việt. “Nhưng tôi đã rất ngạc nhiên vì có rất ít thông tin trên mạng, hay các cuốn sách tư liệu bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp về đạo Mẫu và nghi lễ hầu đồng. Thậm chí, tôi đã tới thư viện tôn giáo tại New York nhưng cũng không thể tìm thấy. Điều đó càng khiến tôi thêm tò mò và nảy ra ý định thực hiện một dự án ảnh về tín ngưỡng dân gian độc đáo này”, Tewfic kể.

Trở lại Việt Nam, Tewfic dấn thân vào cuộc hành trình tìm hiểu về hầu đồng, lịch sử và những người thực hành tín ngưỡng này. Ông tham dự các buổi hầu đồng ở khắp mọi nơi, từ thành phố cho đến các làng quê, phỏng vấn những ông đồng, bà cốt nổi tiếng. Bên cạnh nguồn tư liệu ít ỏi có được, ông tìm hiểu, nghiên cứu về đạo Mẫu, nghi lễ hầu đồng từ chính những cuộc trò chuyện với các thanh đồng, đồng thời từ việc quan sát điệu bộ, hành động, quần áo... của họ trong các buổi lễ.

Ra sách ảnh về nghi lễ hầu đồng

Sau 2 năm “phải duyên” với hầu đồng, đi nhiều nơi trên đất nước Việt Nam, chụp ảnh, trò chuyện với những cô đồng, cậu đồng, Tewfic El-Sawy khoe với tôi cuốn sách ảnh mang tên “Hầu Đồng: The Spirit Mediums of Viet Nam” vừa xuất bản mới đây. Sách in đẹp, cứng cáp, gồm 100 bức ảnh lớn và 60 trang thông tin giải thích tôn giáo cổ xưa của đạo Mẫu, những nghi lễ, đền thờ các vị thần cùng với trải nghiệm của chính ông trong quá trình thu thập những bức ảnh này.

Nhiếp ảnh gia người Mỹ Tewfic El-Sawy và cuốn sách “Hầu Đồng: The Spirit Mediums of Viet Nam”. Ảnh: Nhã Khanh.


Tư liệu ít, ông phải tìm những cuốn sách do các học giả, chuyên gia Việt Nam viết, sau đó nhờ dịch sang tiếng Anh để nghiên cứu. Tuy nhiên, phải sau hơn 10 lần tham dự nghi lễ hầu đồng, Tewfic mới bắt đầu hiểu được ý nghĩa của chúng. Cuốn sách là những hình ảnh được ông chụp và chọn lọc tại 30 - 35 nghi lễ hầu đồng ở các tỉnh miền Bắc, từ Hà Nội tới Lào Cai, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Hải Phòng, Nam Định... Để chụp được những bức hình ấy, Tewfic phải học cách di chuyển rất từ tốn trong các buổi hầu và cố gắng không làm ảnh hưởng đến buổi lễ. Ngoài ra, cuốn sách cũng ghi lại hình ảnh những nơi cung cấp trang phục, đồ lễ, ban nhạc biểu diễn… tạo nên bức tranh khá tổng thể về nghi lễ hầu đồng.

Nó cũng trở thành cuốn sách ảnh hiếm hoi về đạo Mẫu và nghi lễ hầu đồng ngay tại Việt Nam cũng như trên thế giới. “Hầu Đồng: The Spirit Mediums of Viet Nam” do Nhà xuất bản Blurb (Mỹ) phát hành, đang được bán trên các trang mạng lớn như Amazon, Ingram... Nhiếp ảnh gia người Mỹ cũng chia sẻ, ngoài cuốn sách được xuất bản, sắp tới ông cũng giới thiệu bản online trên mạng internet. “Tôi chỉ mong nhiều người phương Tây biết đến phong tục này và hy vọng nó có thể giúp Việt Nam được UNESCO ghi nhận Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại”, Tewfic nói.

Suốt 15 năm liên tiếp thực hiện các chuyến đi để chứng kiến nhiều nghi lễ tôn giáo cổ xưa, các lễ hội trên khắp thế giới nhằm lưu lại những truyền thống văn hóa có nguy cơ mai một của các đất nước, Tewfic El-Sawy nhìn nhận đạo Mẫu và hầu đồng là tín ngưỡng và nghi thức tôn giáo vô cùng đặc biệt. “Các nghi lễ này còn chứa đựng cả lịch sử hàng nghìn năm của Việt Nam, với nhiều nhân vật lịch sử có công với đất nước được thần thánh hóa và tôn vinh. Tiếng nhạc réo rắt, không khí hân hoan trái ngược hẳn so với nhiều lễ nghi tôn giáo hà khắc ở nhiều nơi. Mọi người tham gia cũng như chứng kiến nghi lễ này đều cảm thấy vui vẻ. Mỗi lần nghe tiếng nhạc, thấy người ta nhảy, tôi cũng tự nhiên lắc lư theo. Những lúc đó, tôi thấy mình như là người Việt Nam” - ông Tây mê hầu đồng nói về trải nghiệm đầy thú vị. Nhiếp ảnh gia người Mỹ cũng chia sẻ dự định thời gian tới sẽ thực hiện các dự án khác với nghệ thuật ca trù, chèo cổ của Việt Nam

Comments