Nhân kỷ niệm 70 năm thành lập trường Ngô Sỹ Liên (1946-2016)

đăng 03:42, 12 thg 11, 2016 bởi Hoàng Lê Vũ   [ cập nhật 09:10, 15 thg 7, 2017 bởi Điều Nguyễn Xuân ]
Nhớ tới nhà giáo Hoàng Hữu Đản – Nhà văn, dịch giả Việt Nam



Thầy giáo Hoàng Hữu Đản sinh ngày 3/4/1922 tại Quảng Trạch, Quảng Bình. Năm 1930, ông theo học trường trung học Collège de Francisca, Thanh Hóa. Tại đây, ông đã theo học tiếng Pháp và tiếng Anh, sau đó ông còn học thêm hai ngôn ngữ cổ là tiếng Hi Lạp và Latin. Tốt nghiệp tú tài, ông làm thư ký Tòa sứ. Trong những năm chiến tranh, ông làm chủ bút tờ báo Công Lý của Mặt trận Liên Việt, làm cán bộ giảng dạy tiếng Pháp, tiếng Việt, văn học tại các trường ở Quảng Bình, Quảng Trị, Hà Tĩnh...

          Năm 1954, thầy giáo Hoàng Hữu Đản chuyển về hẳn trường cấp 3 Ngô Sĩ Liên (Bắc Giang) dạy Văn, Sử Địa ở đây cho đến khi trường sơ tán. Từ đó cho đến cuối đời ông tập trung cho sự nghiệp nghiên cứu, sáng tác và dịch tác phẩm văn học từ tiếng Pháp sang tiếng Việt và ngược lại.

Nói đến nhà giáo, nhà văn, dịch giả Hoàng Hữu Đản, nhiều người trong giới chuyên môn đã dành cho ông sự kính trọng và ngưỡng mộ bởi tài năng, sự am hiểu và vốn kiến thức sâu rộng của ông. Tác giả Kiều Văn trong cuốn “Hoàng Hữu Đản – Nhà văn hóa tầm vóc quốc tế” đã ca ngợi: "Ông là một dịch giả hàng đầu ở Việt Nam đã dịch rất thành công nhiều tác phẩm văn học theo cả hai chiều ngôn ngữ Pháp - Việt và Việt - Pháp… Tôi đặc biệt kính trọng và ngưỡng mộ ông ở tấm lòng cao vọng muốn mang hết khả năng và tâm huyết của mình đóng góp vào công cuộc xây dựng một nền văn hóa toàn bích của dân tộc. Ông đã kế tục tinh thần và sự nghiệp cao đẹp của các nhà văn hóa am tường Tây học thuộc thế kỉ trước ông như Nguyễn Trường Tộ, Trương Vĩnh Ký, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh... Ông có mặt trong hàng ngũ những nhà văn hóa xuất sắc thời hiện đại như Đào Duy Anh, Hoàng Xuân Hãn, Nguyễn Khắc Viện, Đỗ Đức Hiểu, nhóm Lê Quý Đôn, Xuân Diệu, Nguyên Ngọc, Thái Bá Tân, Hoàng Thúy Toàn, Vũ Anh Tuấn, Nguyễn Huỳnh Điệp... Bằng sự nỗ lực phi thường, trong mấy chục năm trời, bên cạnh công việc của một nhà giáo, ông đã biên dịch tới 50 cuốn sách với mục đích chuyển tải về cho đồng bào của ông, cho các nhà trường, các nhà giáo, các sinh viên và học sinh... những thành tựu tư tưởng và văn chương tiêu biểu của nền văn hóa Phương Tây vĩ đại. Đồng thời ông có cả một kế hoạch dịch tiểu thuyết và thơ Việt Nam ra tiếng Pháp để giới thiệu với thế giới".

Với sự nghiệp dịch thuật đồ sộ và tuyệt vời, ông Hoàng Hữu Đản đã trở thành công dân của thế giới. Ông đã được một tổ chức văn học quốc tế mời đích danh tham gia những cuộc hội thảo tại Pháp và Bỉ. Giới trí thức, các nhà văn nhà thơ ở châu Âu đều biết tiếng ông và ngưỡng mộ sự nghiệp văn học to lớn của ông. Công trình vĩ đại dịch trọn vẹn thành thơ Việt Nam hai tác phẩm cổ đại Hi Lạp Iliade và Odyssée với vài chục nghìn câu thơ đã khiến họ kinh ngạc. Bởi chưa có một dịch giả nào trên thế giới thực hiện nổi một công việc khó khăn như vậy. Những tác phẩm của ông có mặt tại nhiều thư viện ở Pháp và Bỉ. Riêng cuốn "Clair de lune" đã bay tới 49 quốc gia biết sử dụng tiếng Pháp... Nước Pháp đã đánh giá cao những cống hiến của ông trong việc phát triển tiếng Pháp và đẩy mạnh sự giao lưu văn hóa giữa hai nước Pháp - Việt Nam, đã hai lần trao tặng huân chương Cành cọ Hàn lâm (Palmes Académiques) hạng ba và hạng nhì cho ông vào năm 2000 và 2008.

Ngoài lĩnh vực dịch thuật, ông còn là một “cây đại thụ” trong làng văn học Việt Nam. "Bí mật vườn Lệ Chi" của ông được viết từ năm 1962 là một vở kịch bi tráng và đỉnh cao - thậm chí có thể so sánh với kịch của Shakespeare, Racine, Corneille - đã nhắm thẳng vào những vấn đề trọng yếu nhất của môn lịch sử... Vở kịch đã ngay lập tức đi vào lòng quảng đại nhân dân từ lần công diễn thứ nhất tại sân khấu Idécaf (Sài Gòn) trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến 2002.

Có thể nói, tài năng văn chương, kịch nghệ và dịch thuật của ông được ươm mầm và nuôi dưỡng ngay từ khi ông còn bé, từ thuở ông theo học tại Chủng viện Ái Thần ở Thanh Hóa. Với tên thánh Giuse Maria Đản, hồi nhỏ, ông Hoàng Hữu Đản học trường Dòng, ông theo Kitô giáo, dòng Francesco.Suốt những năm tháng về sau, ông Hoàng Hữu Đản luôn tự hào và biết ơn khi nhắc đến ngôi trường mình đã được học, đã được rèn luyện nhân cách và đạo đức của người Kitô giáo. Chính vì thế, hầu hết các bài viết trên mạng Internet về ông đều trân trọng nhắc đến ngôi trường của Dòng Phanxicô ở Thanh Hóa, như là lời cám ơn trường xưa thay cho ông. 


Với lòng ngưỡng mộ và tôn kính,ông Olivier Page, một trí thức người Pháp đã bày tỏ: "Trong con người ông Hoàng Hữu Đản có một khía cạnh tu sĩ Franciscain, một người yêu nước sẵn sàng chịu đựng mọi hi sinh để đạt tới điểm cao của văn chương và dịch thuật, sẵn sàng chấp nhận cuộc ẩn mình trong bóng tối và trong quên lãng... Ông Hoàng Hữu Đản là một người trí thức yêu nước. Ông đã trải qua nhiều biến cố lịch sử, qua hai cuộc chiến tranh, giống như một nhà tu hành khổ hạnh biết yêu đất nước non sông mình, quan tâm tới ngòi bút hơn đạn bom... Ông còn là một tu sĩ Franciscain yêu nước, xuất thân từ đồng ruộng và truyền thống ngàn đời của Việt Nam, một người khiêm tốn đã làm nên những sự nghiệp lớn trong đời mình bằng cách chiến đấu cho Tổ quốc và văn chương”.

Nhà giáo, nhà văn, dịch giả Hoàng Hữu Đản đã qua đời vào lúc 1h20 ngày 26/3/2012 tại Sài Gòn, chỉ vài ngày trước khi kỷ niệm sinh nhật lần thứ 90 của ông!


Tuyết Sơn 04.VII.2016
                                                                                                                                                             (khóa 1964-1967 NSL)


Comments