Nguồn gốc một vài phong tục cổ

đăng 11:33, 18 thg 12, 2011 bởi Điều Nguyễn Xuân   [ đã cập nhật 00:49, 21 thg 7, 2017 ]

Nguyễn Xuân Điều
Ở nước ta, có một số phong tục mà đồng bào thường cho là cổ truyền của dân tộc nhưng it ai biết được nguồn gốc xuất xứ của những phong tục ấy. Cũng vì không biết cho nên một số người lại thần thánh hóa những phong tục này, biến nó thành một thứ gần như tín ngưỡng không thể thiếu được trong cuộc sống hàng ngày.

1- Sự tích ngày mồng 3 tháng 3 hay chuyện về Giới Tử Thôi


Ông Giới Tử Thôi là công thần nhà Tấn về đời Xuân thu (TK VII trước Thiên Chúa)
Vua Tấn Văn Công nước Tấn (Tên là Cơ Trùng Nhĩ, vua thứ 24 của nước Tấn, là một trong Ngũ bá đời Xuân Thu), gặp loạn phải bỏ nước lưu vong, nay trú nước Tề, mai trú nước Sở. Bấy giờ có một người hiền sĩ tên là Giới Tử Thôi, theo vua giúp đỡ mưu kế. Một hôm, trên đường lánh nạn, lương thực cạn, Giới Tử Thôi phải lén cắt một miếng thịt đùi của mình nướng lên dâng vua. Vua ăn xong hỏi ra mới biết, đem lòng cám kích vô cùng. Giới Tử Thôi theo phò Tấn Văn Công trong mười chín năm trời, cùng nhau trải nếm bao nhiêu gian truân nguy hiểm.

Về sau, Tấn Văn Công giành lại được ngôi báu trở về làm vua nước Tấn, phong thưởng rất hậu cho những người có công, nhưng lại quên hẳn Giới Tử Thôi. Ông cũng không oán giận gì, ông về nhà đưa mẹ già cùng vào núi Điền Sơn ở ẩn.

Vua Tấn Văn Công về sau nhờ có người mách bảo mới nhớ ra, cho người đi tìm, nhưng Giới Tử Thôi không chịu rời Điền Sơn để ra lĩnh thưởng, Tấn Văn Công thấy vậy hạ lệnh cho quan quân đốt rừng cỏ tranh, ý muốn thúc ép Giới Tử Thôi phải ra, nhưng ông nhất định không chịu tuân mệnh. Rốt cục khi rừng cỏ tranh cháy trụi, quan quân tìm  thấy xác ông ôm mẹ chết cháy… Hôm ấy là ngày mồng 3 tháng 3 Âm lịch. Vua thương xót, lập miếu thờ và ra sắc lệnh trong dân gian hàng năm cứ đến này này phải kiêng đốt lửa ba ngày, chỉ dùng đồ ăn nguội đã nấu sẵn để tưởng niệm Giới Tử Thôi. Phong tục này được người Tàu duy trì cho đến ngày nay.

ta cũng có một số nơi theo tục ấy của người Tàu mà ăn tết Hàn thực ngày mồng 3 tháng 3. "Hàn Thực" nghĩa là "đồ ăn lạnh". Vào ngày này, dân ta chỉ làm bánh trôi bánh chay để ăn tết, chứ không ai tưởng nhớ gì đến Giới Tử Thôi và chẳng có kiêng khem gì.

 

2- Sự tich têt Đoan Ngọ mồng 5 tháng 5 hay Truyền thuyết Khuất Bình (Khuất Nguyên) Khuất Nguyên (chữ Hán: 屈原; ), tên Bình, biệt hiệu Linh Quân (340 - 278 trước Thiên Chúa) là một chính trị gia, một nhà thơ yêu nước nổi tiếng vào cuối thời Chiến Quốc của nước Tàu. Ông là người trong hoàng tộc nước Sở, làm chức Tả Đồ cho Sở Hoài Vương. Ông học rộng, nhớ dai, giỏi về chính trị, lại có tài văn chương. Lúc đầu ông được vua yêu quý, sau có quan lại ganh tài ông, tìm cách hãm hại. Vua Sở nghe lời gièm pha nên ghét ông. Đến cuối đời ông bị vua Tương Vương (người nối ngôi Sở Hoài Vương) đày ra Giang Nam (phía nam sông Dương Tử). Ông thất chí, tự cho mình là “người trong” sống ở “thời đục”, suốt ngày ca hát như người điên, làm bài phú "Hoài Sa" rồi ôm một phiến đá, gieo mình xuống sông Mịch La tự tử. Hôm ấy là ngày mồng 5 tháng 5 Âm lịch. Dân làng ở đó đã mang những thuyền đến giữa dòng sông để cố gắng cứu vớt ông nhưng không thành. Để cho cá và các linh hồn của ma quỷ không lại gần được thi thể của ông, họ đã đánh trống và vẩy nước bằng các mái chèo ở trên thuyền.

Ông cũng chính là nhân vật trong sự tích tết Đoan Ngọ (Đoan Dương). Theo truyền thuyết này, để tỏ rõ sự tiếc thương một người trung nghĩa và cái chết bi ai của ông, mỗi năm cứ đến ngày mồng 5 tháng 5 Âm lịch, dân nước Tàu lại làm bánh, quấn chỉ ngũ sắc bên ngoài (ý làm cho cá sợ, khỏi đớp mất) rồi bơi thuyền ra giữa sông, ném bánh xuống cúng Khuất Nguyên, đó là ngày tết Đoan Dương của nước Tàu.

Ở nước ta, một số vùng đồng bào cũng theo phong tục ăn tết mồng 5 tháng 5 của người Tàu. Vào sáng sớm, mọi người trong nhà ăn rượu nếp, ăn hoa quả để diệt sâu bọ và tắm nước của hoa cây rau mùi với hy vọng trừ hết rôm sảy, cơ thể thơm tho trong một ngày hè nóng bức oi ả.


3-Tục lệ đốt hương

Gốc tích sự đốt hương xuất phát từ Tây Vực. Mục đích đôt hương để cầu thần thánh giáng lâm.

Vào đời Hán Vũ đế, vua cho tướng sang đánh nước Hồn Gia xứ Tây Vực. Vua Hồn Gia đầu hàng, dâng một thần tượng bằng vàng. Người nước Hồn Gia cúng tế thần tượng này chỉ dùng hương đốt lên rồi lễ bái. Người Tàu bắt chước và sau đó có tục đốt hương cho đến ngày nay.

Thường thì người ta đốt hương vào các ngày giỗ chạp, ma chay, cưới xin, ngày têt…đặc biệt là vào ngày mồng một và ngày rằm của tháng âm lịch.Vì vào hai ngày đó người xưa thấy thường hay xảy ra tai nạn, người chết đột ngột, bệnh tình kịch phát…Họ rất sợ hai ngày ấy nhưng không hiểu được nguyên nhân, cho rằng đấy là thế lực của thần linh, ma quỷ… nên đã đốt hương để thờ cúng trừ tà.
 Ngày nay, các nhà Thiên văn học đã phát hiện ra ngày mồng Một và ngày Rằm là lúc vị trí tương đối giữa Mặt trời, Trái đất và Mặt trăng thường nằm trên một đường thẳng, tạo ra những xung năng lượng bất lợi gây hại cho sức khỏe con người trên trái đất, chứ không phải do ma quỷ nào gây ra cả !..(Như chúng ta đã biết hiện tượng thủy triều sinh ra trong  ngày là do sức hút của Mặt trăng tác động lên Trái đất ).

Tục đốt hương sang nước ta có lẽ từ thời Tam Quốc khi người Ngô là Trương Tân sang làm Thứ sử Giao Châu. Trương Tân thường đốt hương để đọc sách, hương đốt theo số lẻ 1, 3, 5 nén.

Ở ta ngày nay, nguồn nguyên liệu sản xuất hương có nhiều chủng loại. Vì vậy khi dùng nên lưu ý xem xét cẩn thận vì có những loại hương đốt lên trong phòng kín gây đau đầu, chóng mặt, khói bay ra ngột ngạt rất có hại cho hô hấp, nhất là đối với trẻ em.

Hà Nội, 18.XII.2011

Comments