Księgi Tipitaki

Tipitaka, nazywana kanonem palijskim, jest zbiorem nauk, spisanych w języku pali. Palijską nazwę Tipitaka oraz sanskrycką nazwę Tripitaka tłumaczy się jako Trzy Kosze. Tipitaka składa się bowiem z trzech części, zwanych koszami: Vinaya Pitaka – Kosz Dyscypliny, Sutta Pitaka – Kosz Kazań, Abhidhamma Pitaka – Kosz Wyższej Nauki. Wbrew tradycji kształtowanie kanonu musiało trwać kilka wieków i było dziełem wielu autorów i komentatorów. Budda bowiem nie pozostawił po sobie żadnego pisanego dzieła i jego nauka przekazywana była ustnie przez wiele pokoleń mnichów.

Pierwsze wielkie zgromadzenie uczniów Buddy odbyło się w porze deszczowej, tuż po parinirwanie Nauczyciela. Miejscem zgromadzenia było miasto Radżagriha, w którym Budda często nauczał. Uczestniczyło w nim 500 mnichów, którym przewodniczył Mahakassapa. Celem zgromadzenia była recytacja nauk, które Budda wygłosił w ciągu 45 lat nauczania. Mnich Upali wyrecytował zasady klasztornego życia (Vinaya). Słynący z doskonałej pamięci Ananda, kuzyn Buddy, wyrecytował nauki Buddy (Dhamma). Mahakassapa natomiast wyłożył zagadnienia filozoficzne (Abhidhamma). Te trzy grupy nauk zostały zaakceptowane przez wielkie zgromadzenie i w ten sposób, według tradycji, powstała Tipitaka.

Mniej więcej 100 lat po pierwszym zgromadzeniu, około 367 roku p.n.e. zostało zwołane kolejne zgromadzenie w Vajśali, podczas którego zebrało się około 700 mnichów. Zwołane ono zostało przez Jassę, ucznia Anandy, z powodu złego prowadzenia się mnichów z Vajśali, którzy przyjmowali złoto i srebro, co było sprzeczne z zasadami dyscypliny. Celem zgromadzenia było więc przedyskutowanie kontrowersyjnych punktów Vinaya Pitaki. Nie wszyscy członkowie sanghy uznali postanowienia tego zgromadzenia. Ci, którzy się sprzeciwili, zwołali inne zgromadzenie. Według kroniki cejlońskiej Dipavamsa, schizmatycy odrzucili niektóre pisma Sutta Pitaki i Vinaya Pitaki, a ponadto zmienili kilka ksiąg Abhidhammy. Przypuszcza się, że podczas tego zgromadzenia powstały już pewne rysy, zwiastujące rozłam na therawadę i mahasanghę. Kroniki podają także wzmianki o powstaniu 18 oddzielnych szkół.

W 253 roku p.n.e. indyjski król Aśoka zwołał w Pataliputrze trzecie wielkie zgromadzenie mnichów. Zgodnie z przekazami theravady zgromadzenie to zwołane zostało na apel Tissy Moggaliputty, który zaniepokojony był narastającymi różnicami doktrynalnymi między poszczególnymi grupami mnichów. Na zgromadzeniu wyrecytowana została Abhidhamma Pitaka oraz dodatkowe rozdziały Parivāra do Vinaja Pitaki i Apadāna do Sutta Pitaki. Według przekazu kronik cejlońskich wtedy właśnie został ułożony właściwy kanon tekstów.

Kilka lat później król Aśoka wysłał syna Mihindę oraz córkę Sanghamittę na Lankę, by rozpropagowali tam buddyzm. Misja była skuteczna, wkrótce buddyzm stał się bardzo popularny na Lance. Tam też miało miejsce zgromadzenie, zwołane przez króla Vattagamani, około 35-32 roku p.n.e., podczas którego 500 recytatorów i skrybów spisało nauki Vinaja, Sutta i Abhidhamma Pitaki w języku pali na liściach palmowych. Jest to ten sam kanon palijski, który znamy obecnie.

Wydanie tego buddyjskiego kanonu w Syjamie w roku 1894 obejmuje 39 tomów, licząc razem około 15000 stron. Towarzystwo Pali Text Society opublikowało w Anglii niemal cały kanon palijski z użyciem czcionek łacińskich w przeszło 50 tomach. Jest to standardowa edycja kanonu palijskiego, zawierająca teksty w transkrypcji naukowej. Dla uczczenia 2500 rocznicy nirwany Buddy ukazało się kompletne 41-tomowe wydanie pism kanonu pod redakcją Bhikszu J. Kashyapa (Nalanda, 1956-1961). Opiera się ono na edycji Pali Text Society oraz na wydaniach w języku sinhala, thai oraz birmańskim.

Na stronie internetowej The Pali Tipitaka znajduje się kanon palijski zapisany przy pomocy znaków kilkunastu różnych pism, między innymi znakami łacińskimi, tybetańskimi, cyrylicą, devanagari, thai i sinhala.


Tipiṭaka


1.      Vinayapiṭaka („Kosz Dyscypliny”), zbiór zasad życia wspólnoty (saṅgha) dla mnichów (bhikkhu) i mniszek (bhikkhunī) w pięciu działach: Pārājikapāḷi, Pācittiyapāḷi, Mahāvaggapāḷi, Cūḷavaggapāḷi, Parivārapāḷi. Kosz zawiera między innymi kodeks postępowania (Pāṭimokkha), w skład którego wchodzi 227 reguł dla mnichów i 311 reguł dla mniszek.

 

2.      Suttapiṭaka („Kosz Kazań”), zawiera ponad 10 tysięcy nauk, które wygłosił Budda do swoich najbliższych uczniów. Jest to zasadniczy trzon kanonu buddyjskiego. Uznają go wszystkie szkoły therawady i mahajany. Sutta Pitaka podzielona jest na pięć zbiorów zwanych nikāya w tradycji palijskiej i āgama w tradycji sanskryckiej.

 

1.      Dīghanikāya (dīgha - długi), zawiera 34 długie sutty w trzech działach: Sīlakkhandhavaggapāḷi, Mahāvaggapāḷi, Pāthikavaggapāḷi.

  

2.      Majjhimanikāya (majjhima - średni), zawiera 152 sutty o różnej długości, ułożone w trzech działach: Mūlapaṇṇāsapāḷi, Majjhimapaṇṇāsapāḷi, Uparipaṇṇāsapāḷi.

   

3.      Saṃyuttanikāya, zawiera zbiór (saṃyutta - połączony) tekstów, w skład którego wchodzi 2889 na ogół krótkich nauk, pogrupowanych tematycznie w pięciu działach: Sagāthāvaggapāḷi, Nidānavaggapāḷi, Khandhavaggapāḷi, Saḷāyatanavaggapāḷi, Mahāvaggapāḷi. W piątym dziale znajduje się słynna Sutta o wprawieniu w ruch koła dhammy.

       

4.      Aṅguttaranikāya, („Zbiór stopniowy” albo „Rozprawy według liczb”) zawiera zbiór 2308 krótkich nauk, zawierających szczegółowe wyjaśnienia dhammy, rozmieszczonych w 11 działach: Ekakanipātapāḷi, Dukanipātapāḷi, Tikanipātapāḷi, Catukkanipātapāḷi, Pañcakanipātapāḷi, Chakkanipātapāḷi, Sattakanipātapāḷi, Aṭṭhakādinipātapāḷi, Navakanipātapāḷi, Dasakanipātapāḷi, Ekādasakanipātapāḷi. Numer księgi odpowiada liczbie obiektów, których dotyczą zawarte w niej rozprawy.

        

5.      Khuddakanikāya, („Zbiór pomniejszych tekstów”), zawiera kilkanaście ksiąg średniej długości. Trzy ostatnie księgi włączone są do edycji birmańskiej i syngaleskiej, ale nie do tajskiej. W tym zbiorze znajduje się najbardziej znany utwór literatury buddyjskiej, zbiór 423 strof pt. Dhammapada („Słowa o dhammie”). Jest tu także Jātaka, czyli zbiór 557 legend o przeszłych żywotach Buddy.


    Księgi zbioru: Khuddakapāṭhapāḷi, Dhammapadapāḷi, Udānapāḷi, Ittivutakapāḷi, Suttanipātapāḷi, Vimānavatthupāḷi, Petavatthupāḷi, Theragāthāpāḷi, Therīgāthāpāḷi, Apadānapāḷ, Buddhavaṃsapāḷi, Cariyāpiṭakapāḷi, Jātakapāḷi, Mahānidessapāḷi, Cūḷanidessapāḷi, Paṭisambhidāmaggapāḷi, Nettippakaraṇapāḷi, Milindapañhapāḷi, Peṭakopadesapāḷi.

        

3.      Abidhammapiṭaka („Kosz Wyższej Nauki”), zawiera teksty dotyczące filozoficznych aspektów dhammy. Według tradycji, tezy w niej zawarte zostały sformułowane przez Buddę w kilka tygodni po osiągnięciu oświecenia. Kosz składa się z siedmiu działów, ale uważa się, że pierwszy i ostatni są najważniejsze.


        Dhammasaṅganipāḷi („Wyliczenie zjawisk”), zawiera wykaz wszystkich podstawowych zjawisk (paramattha dhamma) jakie można spotkać w tym świecie.

        Vibhaṅgapāḷi („Analiza”), kontynuacja wcześniejszego rozdziału, zapisana w bardziej zwartej formie.

        Dhātukathapāḷi („Omówienie elementów”), wyjaśnienie dwóch wcześniejszych rozdziałów w formie pytań i odpowiedzi.

        Pugallapaññatipāḷi („Opis osobowości”), zawiera opis różnych ludzkich charakterów.

        Kathāvatthupāḷi („Kontrowersyjne tematy”), spisane przez Moggaliputtę Tissę w III wieku przed naszą erą wyjaśnienia kontrowersyjnych punktów doktryny buddyjskiej.

        Yamakapāḷi („Pary”), zawiera logiczną analizę wielu spośród zaprezentowanych w Abhidhammie koncepcji.

        Paṭṭhānapāḷi („Związki przyczynowe”), najdłuższa księga w Tipitace (w jednym z wydań ponad 6 tysięcy stron), w której opisano Prawo Współzależnego Powstawania.


Znajdujące się niżej podstrony zawierają te mowy Buddy, które uważam za najważniejsze spośród tych, które przetłumaczyłem dotychczas. 

[梅杰克]