Shavuot op zondag?


Waarom vieren wij Shavuot op zondag?


De Eeuwige zei tegen Moshe [Mozes]: “Zeg tegen de Israëlieten: “Dit zijn de feesttijden van Adonai, heilige samenkomsten, die gij uitroepen zult op de daarvoor bepaalde tijd.” (Lev 23:1 en 4).

Pesach: In de eerste maand, op de veertiende der maand, in de avondschemering, is het Pesach voor de Eeuwige.” (Lev 23:5).

Chag haMatzot: “En op de vijftiende dag van deze maand is het feest der ongezuurde broden voor de Eeuwige, zeven dagen zult gij ongezuurde broden eten.” (Lev 23:6).

Yom haBikurim: “Wanneer gij komt in het land dat Ik u geef, en de oogst daarvan binnenhaalt, dan zult gij de eerstelingsgarve van uw oogst naar de priester brengen, en hij zal de garve voor het aangezicht van Adonai bewegen, opdat gij welgevallig zijt; daags na de Shabat zal de priester die bewegen.” (Lev 23:10-11).

Shavuot: Dan zult gij tellen van de dag na de Shabat, van de dag waarop gij de garve van het beweegoffer gebracht hebt: zeven volle weken zullen het zijn; tot de dag na de zevende Shabat zult gij tellen, vijftig dagen; dan zult gij een nieuw spijsoffer de Eeuwige  brengen.” (Lev 23:15-16).

Rosh haShana: In de zevende maand, op de eerste der maand, zult gij een rustdag hebben, aangekondigd door shofargeschal, een heilige samenkomst.” (Lev 23:24).

Yom Kipur: “Maar op de tiende van die zevende maand is de Verzoendag.” (Lev 23:27).

Sukot: Op de vijftiende dag van deze zevende maand begint het Loofhuttenfeest voor de Eeuwige, zeven dagen lang.” (Lev 23:34).

Chanuka: “Judas bepaalde samen met zijn broers en de hele volksvergadering dat het feest van de altaarinwijding jaarlijks acht dagen met blijdschap en vreugde gevierd zou worden, te beginnen op 25 Kislev.” (1 Makk 4,59).

Purim: “En Mordechai schreef deze gebeurtenissen op en zond brieven aan al de Joden, nabij en ver, in al de gewesten van koning Ahasveros, om hen te verplichten jaarlijks zowel de veertiende als de vijftiende der maand Adar te vieren, omdat dit de dagen waren, waarop de Joden rust kregen van hun vijanden.” (Ester 9:20-22).


Wat valt u hierbij op? Elke Bijbelse feestdag wordt in de Tora door de Eeuwige zelf met de exacte datum genoemd waarop hij gevierd moet worden, zowel de dag alsook de maand. De hele reeks! Zelfs voor Chanuka en Purim wordt in de Bijbel de exacte datum vastgelegd. Alleen met Yom haBikurim en Shavuot is dit niet het geval. Waarom niet? In plaats van een datum te noemen wordt een periode van 7 tussenliggende weken genoemd. Waarom is het nodig om de dagen te tellen tussen Yom haBikurim en Shavuot? Waarom deze afwijking in de opsomming van de Mo’adim? Alle feestdagen worden in Lev 23:4-34 exact genoemd samen met de precieze datum waarop ze vallen. Alleen de Dag van de Eerstelingen en het Wekenfeest heeft geen expliciete datum. Het enige dat we weten is dat Shavuot plaatsvindt op de vijftigste dag na de Shabat van Chag haMatzot. Maar waarom wordt de datum niet expliciet in de Tora genoemd? Heel simpel: omdat deze beide feestdagen, die aan elkaar gekoppeld zijn, elk jaar op een andere datum vallen! Daarom is het absoluut nodig om de dagen te tellen tussen Yom haBikurim en Shavuot. Als het echt de wil van de Eeuwige zou zijn dat Yom haBikurim op de 16e Nisan en Shavuot op de 6e
Sivan gevierd zou worden zoals nu gebruikelijk is, dan zou Hij deze data toch wel expliciet genoemd hebben zoals Hij dat ook deed bij de andere feestdagen, en niet via een vage omweg die voor tweeërlei uitleg vatbaar is? Ik zou in dat laatste tenminste de logica niet van zien. Toch wordt daar in Joodse kringen en zelfs ook in Messiasbelijdende kringen helaas heel verschillend over gedacht. In tegenstelling tot de overige feestdagen noemt de Tora zoals we geconstateerd hebben geen vaste datum voor de viering van het wekenfeest, maar zij geeft slechts aan, dat men vanaf de dag na de Shabat, dus de dag van de eerstelingen, zeven volle weken moet tellen. Dat leidde tot een felle debat tussen de politieke en religieuze facties in het Sanhedrin, met name tussen de Farizeeën en de Sadduceeën, over de juiste dag waarop Shavuot gevierd moet worden. Men was het namelijk niet met elkaar eens wat de aanwijzing ‘de dag na de Shabat’ precies betekende. Sloeg het woord Shabat in dit geval op de gewone wekelijkse rustdag of op de eerste dag van het feest der ongezuurde broden, die als het ware een extra Shabat is omdat er op die dag niet gewerkt wordt? De Farizeeën waren van mening dat dit op het laatste sloeg, dus op de 15e Nisan, en het werd een traditie tot de dag van vandaag de Omer te tellen vanaf de 16e Nisan, waardoor Shavuot dus voor altijd uitkwam op de 6e Sivan, ongeacht welke dag van de week het is. De Sadduceeën daarentegen vonden dat men het woord Shabat letterlijk moet nemen en dat hier echt de gewone wekelijkse Shabat mee bedoeld is, die binnen de week van de ongezuurde broden valt, ongeacht op welke datum. Yom haBikurim [de dag der eerstelingen] valt in hun visie derhalve altijd op een zondag en hieraan gekoppeld zou dus ook Shavuot altijd op een zondag vallen, en deze visie wordt wel ondersteund door zowel het Paasevangelie alsook door de Tora zelf! Meestal ben ik het met de Sadduceeën niet eens, en zeker niet wat hun opvattingen over de opstanding betreft, toch in dit geval moet ik ze wél gelijk geven, want dat lijkt mij het meest logisch. Maar hun logica om de aanwijzing ‘dag na de Shabat’ letterlijk op te vatten gezien het ontbreken van een expliciete datum is niet de enige reden waarom ik het met hen eens ben. De Sadduceeën, in het Hebreeuws Tzadoqim genaamd, zijn de nakomelingen van de priester Tzadoq uit het geslacht van Aharon. Zij waren door de Eeuwige zelf aangesteld om de dienst in de tempel te verrichten zoals wij in Ez 40:45-46 en 48:11 kunnen lezen: “De hal die uitkijkt op het zuiden is voor de priesters die dienstdoen in de tempel, en de hal die uitkijkt op het noorden is voor de priesters die dienstdoen bij het altaar. Dat zijn de nakomelingen van Tzadoq, diegenen van de Levieten die in de nabijheid van de Eeuwige mogen komen om Hem te dienen.” - “Het heilige gebied is voor de priesters, die nakomelingen van Tzadoq zijn, die Mij trouw bleven dienen en zich niet, zoals de Levieten deden, van Mij afkeerden toen de Israëlieten zich van Mij afkeerden.” De nakomelingen van Tzadoq, de Tzadoqim, de Sadduceeën, waren het, die het beweegoffer moesten brengen toen de eerstelingen van de gersteoogst en de tarweoogst naar de tempel gebracht werden op Yom haBiqurim en Shavuot. Het lijkt mij niet meer dan logisch dat zij dit deden op de dag die hun van generatie op generatie door hun vaders werd overgeleverd en dat is dus de dag na de wekelijkse Shabat. Dat vind ik betrouwbaarder dan de visie van de Farizeeën. Maar helaas: de Sadduceeën zijn in de loop der eeuwen verdwenen en met hen ook deze visie. De Farizeese opvatting echter is gebleven en zo viert nog steeds elke Jood, orthodox, liberaal of seculier, het Wekenfeest als vaste prik op de 6e Sivan en buiten Israël ook nog op de 7e Sivan. Elke Jood? Gelukkig niet! Een deel van de Messiasbelijdende Joden alsook de Karaieten volgen nog steeds de Sadduceese opvatting en zij beginnen derhalve de Omer pas te tellen vanaf de eerste dag der week en wijken daarmee af van de officiële Luach [agenda]. Zij weten zich hierin door de Tora gesteund, want daar staat namelijk niet alleen, dat men vanaf de dag ná de Shabat moet tellen, maar ook dat men tot de dag ná de Shabat moet tellen, om precies te zijn tot na de dag van de zevende Shabat. Laten we nog een keer naar de bewuste tekst kijken: “Dan zult gij tellen van de dag na de Shabat, van de dag waarop gij de garve van het beweegoffer gebracht hebt: zeven volle weken zullen het zijn; tot de dag na de zevende Shabat zult gij tellen, vijftig dagen; dan zult gij een nieuw spijsoffer de Eeuwige brengen.” Hier staat dat men zeven volle, voltooide weken moet tellen! In het Hebreeuws staat er eigenlijk ‘zeven shabatot’, dus zeven sabatten, maar het is duidelijk dat het woord ‘shabatot’ hier naar ‘weken’ refereert. Verder is hier nog het woordje tamim aan toegevoegd, hetgeen ‘vol’, ‘voltooid’, ‘geheel’, ‘compleet’, ‘afgerond’ betekent. Er is hier dus sprake van zeven volle, afgeronde weken die eindigen met zeven shabatot! Een volle week begint immers volgens de Bijbelse weekindeling altijd met de zondag als eerste dag der week en eindigt met de Shabat als laatste dag der week. Als de Tora ons zegt dat de omertelling begint op de dag na de Shabat, dan is dat op de eerste dag der week, en als er vervolgens gesproken wordt over zeven volle weken, dan is de zevende Shabat ook logischerwijs een Shabat als laatste dag der week en tevens laatste dag van de omertelling. Derhalve zal Shavuot altijd op een zondag vallen. 

Werner Stauder