Një Përmbledhje e Mësimeve të Fundit

posted Oct 27, 2011, 7:18 AM by Florim Salihu   [ updated Feb 24, 2012, 6:44 AM ]

Periudha Letrare

 

Janë tri periudha:
XIII-XIV  -  Datenge Aligeri, Françesko Petrarka, Xhovano Bokaço.
XV  -        Periudha e pjekurisë letrare.
XVI-XVII - Migel De Servantess Saavedra ,  Uilliam Shekspir.


23 prill 1616 - Migel De Servantess Saavedra në (Spanjë) dhe
                     Uilliam Shekspir (Angli).


Llojet letrare zhanret:
Poezia :  Françesko Petrarka.
Proza:     Xhovano Bokaço, Migel De Servantess Saavedra.

Dram:
Tragjedi:        është Françesko Petrarka.
Komedi:


© SOURCE: FLOKS (Florim Salihu)   

Françesko Petrarka


Petrarka është ndër figurat kyesore Evropiane

Latinist i mrekullueshëm
Famën donte ta arrinte me libra të tijë latinisht - Ideja humaniste.
Arriti famë me librin Fragmente.

Dëbohet nga Firenca më 1304.
Familja në Pizë më 1311.
Amina në 1350 - 1377


Humanist Italian. Shkroi libra traktate etj, ne gjuh
ën latine.
Libri I këngëve është më i njohuri.
Studio gramatik
ë, retorike e dialektike. Studio drejtësin.
Fitoi fam
ë si njëri i dijës dhe i kulturës dhe si poet.U kurorëzua si princi i poetëve.
I p
ëlqente vetmia, meditimi, jeta vetmitare.
© SOURCE: FLOKS (Florim Salihu)   


Libri i Këngëve - Struktura


Libri I kengev
e - lidhet me Lauren, përbëhet nga 366 këngë, prej tyre janë 317 sonete, 29 këngë, 9 këngë 6-rrokëshe,
7 balada 4 madrigale;  I ka 2 pjesë:

• N
ë të gjallë te zonjës Laura dhe
• Në vdekje të zonjës Laura.

Soneti -

Si trajtë poetika-metrike, ç'far e njohim sotë është krijuar në poezin Italiane të shek. XVIII.
Për shkaktë organiymit ritmik të rimave të dendura u quajt Sonte nga fjala Italijan qe do të thot (Soneto - Tingëllim , zë)

Soneto ose tingëllim, e cila ka gjenezën nga poezia proranciale , mirpo  përhapja e saj më e madhe është bërë
nga Françesko Petrarka.
Soneti i Petrarkës është një poezi e përbër prej 4 strofash.
Dy të parat  janë  Katrena (katërshe)  njëmbëdhjet rrokësh me rim ABBA.
Dy tjera janë strofa Tercin (treshe) me rimë CDC.

Ekziston  edhe një lloj tjetër i tingëllimës që quhet tingëllima (Elizabetjane).
I cili për ga forma e strukturës së tijë dallon nga ai i Petrarkës.
Përbëhet nga tre strofa katërshe ABAB/CDCD/EFEF , ndërsa strofa e fundit është distiktë (dyshe) dhe ka rim të bukur.

Madrigalja - Është vjersh e shkurtur lirike kryesisht me përmbajtje dashurie.
© SOURCE: FLOKS (Florim Salihu)   


Xhovani Bokaço

 

Njihet per rr
ëfenjat e tij më e njohura është:
• Dekameroni
, është shkruar në vitin 1343 ku ra murtaja në Firencë. Lufton friken nga murtaja.
P
ërbëhet nga 10 protagonist, 7 vajza e 3 djem të rinjë, që kanë qëndruar për 2 javë. Ka protagonist të ndryshem.
Temat lidhen m
ë paranë, njeriun, triumfin ndaj sëmundjes, vdekjen, zgjuarsinë, mjerimin, rolin e femrës etj.
Ka skena komike dhe erotike. Dalin n
ë pah veset dhe vyrtytet.




© SOURCE: FLOKS (Florim Salihu)   


Migel De Servants Saavedra

 

I takon let
ërsisë spanjolle. Ai I kishte dy pasione: studimin dhe udhëtimin. Inkuadrohet në ushtri,
dhe merr pjes
ë në shumë  beteja, beënë punë të ndryshme.
Fillon me romanin
''Galatea'' dhe e përfundon me të bëmat e Persileut e te zigesmondes.
Shkroi poezi, pjes
ë komike, tragjedi, romane, novela. Me e njohura është Don Kishoti i Manqes.
Personazhet: Don Kishoti, Sanqo Panqo. Dylqinja, Rosinant
i.

Don Kishoti I Mançës -Format e komik
ës, kontrasti, qëllimet - mjetit, veprimet - pasojës.
Format e komik
ës: ekzagjeruese-hiperbola,karikatura,grotesku, manjerizmi,anakronizmi,donkishotizmi.
Don Kishoti n
ë dy rafshe: Antiroman,Antihero.
Në kuptiin metaforik, fjala ''donkishotizëm nënkupton një interpretim anakronik të botë, kurse emërtimi ''Don Kishon'' që i jepet dikujt, ka nj
ë fushë laksikore më të gjerë, që lidhet me kuptimin e dyfhishtë të figurës.
• N
ë rrafsh negativ, të qenit Don Kishot tregon mungesëntësis per t'u orientuar saktësisht, si edhe veprimin abuziv në mbrojtje të së vjetrës.
• N
ë rrafsh pozitiv, të qenit Don Kishot tregon aftësin për t'u udhëhequr nga ide të mëdha, vetëm dhe kundër të gjithëve.
© SOURCE: FLOKS (Florim Salihu)   


Variacionet Historike dhe Kulturore të Gjuhës Shqipe

 

I-IV
Pushtimi Romak - Krishterizmi
.

IV a) Perandoria Romake - Krishter.
       b) Perandoria Bizantine - Ortodoks.
 

I-VI  a) Periudha Protoshipe nuk mund t
ë studiohet.
       b) Periudha Parashipja njihet si periudh Ilirishte.

Shqipja e vjetër shek. VII-IX       (quhet i periudh ose shqipe e përbashkët).
Shqipja e mesme shek. IX-XVII  (quhet shqipe e mesme).
Shqipja e re prej she
k. XVII       (quhet shqipe e re).
 
Gjuh
a shqipe bënë pjesë në grupin e gjuhëve Indoevropiane.
Dialektet e Gjuh
ës Shqipe:
Geg
ërishtja (verior) dhe
Tosk
ërishtja(Jugor).

Tosk
ërishtja ka pësuar disa ndryshime si p.sh nazalizmi, rotacizmi, humbja e paskajores etj.
Dallimet midis dialekteve ekzistojn
ë në fonetik, leksikë dhe fjalëformim.
P.sh gege: qel, qerdhe, vo, va
Toske: hap, fole, voter, vater.
Gjuha standarde, letrare dhe dialektet-p
ërbërja e gjuhës standarde në raport me dialektet.
Plak-plakë_ë-ja e zhduk homofonin. Bari-bari. Y-ja mungon te dialekti toske.
Ë-ja mungon te dialekti gege fjalia, gjykimi dhe perkufizimi I fjalis
ë.
Gjykimi
është formë e të menduarit,kusre fjalia është formë e gjuhës.
© SOURCE: FLOKS (Florim Salihu)   


Uilliam Shekspir (1564 - 1616)

 

Kur flitet për Shekspirin, fare pak emra i q
ëndrojnë përkraë dhe asnjë përsipër.
Nuk ka aktor qe s'
ëndërron të luajë në një pjes të Shekspirit.

E ngriti artin në majet më të larta. Ka shkruar vepra me karakter universal. Është përkthyes në shumë gjuhë.
Drama e parë është : Henriku V.
Punoi në teatër. Shkroi 37 vepra, 13 tragjedi, 10 drama historike, 14 komedi, 154 sonete, 2 poema (te gjata).
Jeta e tijë ndahet në katër periudha:
Periudha e rinins,
Periudha e pjek
uris,
Periudha e viteve pesimiste,

Periudha e pajtimit me vetveten ose periudha e fundit.

Mbizotru
es elemeni fantastiko-alegorit. Komedia ndahet ne: satirike-problemore

Tragjedia - Romeo dhe Zhulieta
Personazhet: Romeo - biri I Montagut, Zhulieta - e bija e Kapuletit, Eskali - princ I Veronës, Parisi -  bir bujari dhe kushëriri i princit, {Montagu, Kapuleti} krerët e dy familjeve të armiqësuara,

Tragjedia - Hamleti
Personazhet: Hamleti - princ i Danimarkes, Klaudi - xhaxhai i Hamletit, Gertiuda - nëna e Hamletit, Palloni - sherbetori i Klaudit, Ofellia - vajza e Pallonit ejt...

                                                                                   Përgaditi për Mësimi Ynë: Florim Salihu - XI3
© SOURCE: FLOKS (Florim Salihu)   

     
          


Comments