แนวคิดเกี่ยวกับการสอน

แนวความคิดเกี่ยวกับการศึกษาและการจัดการเรียนการสอนของศาสตราจารย์ นายแพทย์ ประเวศ วะสี

                   ศาสตราจารย์ นายแพทย์ ประเวศ วะสี นักคิดคนสำคัญของประเทศไทย ท่านได้เสนอยุทธศาสตร์ทางปัญญาแห่งชาติไว้8 ประการ ซึ่งเป็นยุทธศาสตร์ที่สำคัญที่สุดของสังคมไทยทั้งหมดร่วมกันเพื่อพัฒนาประเทศให้ไปสู่ความเจริญที่แท้จริงและยั่งยืนและยุทธศาสตร์ 1 ใน 8 ที่ท่านได้เสนอ คือยุทธศาสตร์ญาณวิทยาหรือยุทธศาสตร์ที่ว่าด้วยความรู้ความจริงและปัญหาท่านประเวศ วะสี( 2537 : 10 - 17 ) ท่านได้เสนอแนวคิดว่าความรู้ที่จำเป็นมี 4 ประเภทใหญ่ ๆ เรียกว่าปัญญา 4 หรือ จตุรปัญญา คือ ความรู้ธรรมชาติที่ เป็นวัตถุ ( วิทยาศาสตร์กายภาพ ) ความรู้ทางสังคม ( วิทยาศาสตร์สังคม ) ความรู้ทางศาสนา ( วิทยาศาสตร์ข้างใน ) และความรู้เรื่องการจัดการซึ่งปัญญาที่เกิดจากความรู้ชนิดใดชนิดหนึ่งไม่เป็นการเพียงพอที่จะ ทำให้เกิดดุลยภาพในสังคมเราจำเป็นต้องมีปัญญาอย่างบูราณาการ การศึกษาและการวิจัยจำเป็นต้องคำนึงถึงปัญหาทุกด้านมิใช่ให้เรียนรู้เป็นส่วน ๆ เพราะความรู้แบบแยกส่วนจะนำไปสู่การกระทำแบบแยกส่วนทำให้เกิดการเสียดุลยภาพและเกิดวิกฤติการณ์ขึ้น การศึกษาเรียนรู้จำเป็นต้องให้ผู้เรียนได้เรียนรู้แบบเชื่อมโยงเนื่องจาก
ในโลกแห่งความเป็นจริงนั้นเป็นโลกแห่งการเชื่อมโยงเป็นองค์รวม การจัดการเรียนรู้ควรจะไปให้ถึง 3 ระดับ คือ 1.) ระดับที่เกิดความรู้ ซึ้งหมายถึงการรู้ความจริง การที่บุคคลจะทำอะไรให้สำเร็จได้บุคคลนั้นต้องรู้และใช้ความจริง ความรู้ต้องเป็นความจริงเพราะการใช้ความจริงทำให้ทำได้ถูกต้อง การให้ผู้เรียนสัมผัสความจริงเท่ากับ เป็นการให้ผู้เรียนมีความรู้ระดับเบื้องต้น 2.) ระดับที่เกิดปัญญา เป็นระดับที่ผู้เรียนสามารถบูรณาการหรือเชื่อมโยงความรู้ใน 4 ด้านดังกล่าวข้างต้นและนำไปใช้ให้เป็นประโยชน์ในการดำเนินชีวิต 3.) ระดับที่เกิดจิตสำนึก คือ การเกิดความเข้าใจความสัมพันธ์ของสิ่งต่าง ๆ และเข้าใจตัวเองว่าสัมพันธ์กับสรรพสิ่งอย่างไร ประเวศ วะสีท่านได้กล่าวต่อไปว่า จริยธรรมจะเกิดแก่บุคคลต่อเมื่อบุคคลนั้นได้บรรลุการเรียนรู้ทั้ง 3 ระดับดังกล่าวจึงควรมีการปฎิรูปการเรียนให้มาเน้นการสัมผัส
ความจริงการคิดและการจัดการให้มากขึ้นทุกระดับ
                   ประเวศ วะสี ( 2537:23-24 ) ท่านได้แสดงทัศนะเกี่ยวกับการเรียนการสอนของไทยในสถาบันการศึกษาทุกระดับตั้งแต่อนุบาลจนถึงมหาวิทยาลัยว่าเป็นการศึกษาที่สร้างความอ่อนแอทางสติปัญญาและทำลายศักยภาพในการเรียนรู้เนื่องจากเน้นการถ่ายทอดเนื้อหาในห้องเรียนและท่องจำจากตำราเป็นใหญ่ ผู้เรียนขาดประสบการณ์และการศึกษาจากความเป็นจริงรอบตัว ขาดการคิดวิจารณญาณ ขาดการนำประสบการณ์หรือข้อมูลมาสังเคราะห์ให้เป็นปัญญาที่สูงขึ้น การเรียนวิธีนี้จริยธรรมยังไม่เกิด เพราะจริยธรรมเกิดจากความเข้าใจโลกและเข้าใจตัวเราเองอย่างลึกซึ้ง ท่านประเวศ วะสีท่านเสนอว่าการศึกษาที่ดีควรจะสร้างคนให้ฉลาดเป็นคนดีแลมีความสุข กระบวนการเรียนรู้ควรจะเน้นที่การช่วยให้ผู้เรียนได้เรียนรู้วิธีเรียนและสามารถเรียนรู้อย่างต่อเนื่องท่าน (ประเวศ วะสี 2537:26-29 ) ได้เสนอวิธีการเรียนรู้ที่ปรับมาจากแนวคิดทางพระพุทธศาสนาเกี่ยวกับปัญญา 3 อันได้แก่ สุตมยปัญญา ( ปัญญาที่ได้จากการรับรู้รับฟัง )
จินตมยปัญญา (ปัญญาอันเกิดจากความคิด ) และ ภาวนามยปัญญา ( ปัญญาอันเกิดจากการภาวนา ) มาเป็น
1. การศึกษาจากการสัมผัสความจริงได้แก่ความจริงทางธรรมชาติความจริงทางสังคม วัฒนธรรม ความจริงโดยการทำงานและกิจกรรม ความจริงที่เป็นสุนทรียะและความจริงทางข้อมูลข่าวสาร
2. การศึกษาจากการคิดการคิดเป็นกระบวนการที่สัมพันธ์และต่อเนื่องจากการศึกษาโดยสัมผัศความจริงประกอบด้วย
2.1 การฝึกสังเกต
2.2 การฝึกบันทึก
2.3 การฝึกการนำเสนอต่อที่ประชุม
2.4 การฝึกการฟัง
2.5 การฝึกการปุจฉา - วิสัชนาหรือถาม - ตอบ ฝึกการใช้เหตุผล วิเคราะห์ สังเคราะห์ ฯลฯ
2.6 การฝึกการตั้งสมมติฐานและการตั้งคำถาม
2.7 การฝึกแสวงหาคำตอบต่อคำถามที่ตั้งขึ้น
2.8 การวิจัย เพื่อสร้างความรู้ใหม่
2.9 การเชื่อมโยงบูรณาการและการเข้าใจตนเองเกิดการรู้ตัวเองตามความเป็นจริงว่าสัมพันธ์กับคนอื่น
และสิ่งอื่นอย่างไร ซึ่งจะทำให้เกิดจริยธรรมขึ้นในตนเอง
   2.10  การฝึกการเขียนและการเรียบเรียงทางวิชาการ
3.  การศึกษาจากการเจริญสติ การเจริญสติเป็นวิธีการทางปัญญาที่จะช่วยให้การสัมผัสความจริงและการคิดมีความตรงและคมชัดมากขึ้น ทำให้เอาปัญญามาใช้ได้ทันช่วยป้องกันความผิดพลาดและสกัดกั้นความไม่ดีงามไม่ให้เข้าสู่ตัวทั้งยังเป็นเครื่องรักษาสุขภาพได้อย่างดีอีกด้วย

 

Comments