Omenatge de Mouly a Pradel
 

Omenatge de Mouly a Pradel

Aqui çò qu'escriuguèt Enric Mouly per Omenage A Andriu Pradèl septembre 1971.
"Era ascut lo 17 d'agost 1912 a Sant Sauvador (Roergue). Era lo cinquième enfant de Juston e Madalena, de pichòts païsans que vivian en maganhant sus una borièta de tres ectaras .
Lo novèl nascut foguèt batejat Onorat Andrieu. Era polit coma un angelon, mas , pecaire! d'una santat que quitava pas de pemplelejar, tant plan , que per venir bèl , siaguèt uros dels soèns d'una mamà adorabla.
Anèt a l'escòla de Sant Sauvador. Li s'agradava a l'escòla e fasià lo milhor elèva que se poguèsse veire. Mas las chiffras li pudian, e quand venguèt lo jorn del "certificat" la paur lo ganhèt , al punt que se diguèt malaute per s'estalviar d'afrontar aquèl examen.
Coma èra adrech de sas mans , que raivava d'èstre mecanician, anèt a Vilafranca s'aprene dins un garatge. Jusqu'au regiment , d'un biais o de l'autre trabalhèt dins las autòs, mai que mai coma caufaire, per menar de cars; quand ajèt l'age.
En tornant del regiment reprenguèt son mestièr de caufaire. Tombèt d'anar a La Sala cada jorn, ont faguèt la conaissança d'una polida dròlla dont lo gentum e la discrecion l'avian conquitat. Se maridèron lo 27 de decembre 1938. S'es pas jamai vist en luòc dos novis pus amarmits l'un per l'autre , milhor afrairats de carctari, e tant valents, tant discrèts l'un coma l'autre.
Tardèron pas a comandar una ainada. Mas èra pas nascuda , ailàs, que la guèrra se declarèt. Pradel foguèt mobilisat lo 10 de setembre 1939. E sabètz consi aquò s'adobèt.!
Amb un fum de camaradas, Pradel foguèt fach prisonièr, e pendant quatre ans demorèt en Alemnaha, a-z-aganir, a trabalhar coma un galerian, mème en ivern, dins los bosses, a copar d'aubres, amb de nèu dusca 'l genolhs.
Quan poguèt èstre rapatriat , se tornèt metre a menar de cars , mas sa santat, que sèra afrabada en Alemanha, li permetèt pas de contunhar. Poguèt trobar a las minas de La Sala, una plaçòta de magasinièr. D'autres enfants arribèron...
En estalbiant , en li permejant , e d'abòrd qu'el èra adrech coma un cat , e farià a temps perdut,la maja part del trabalh, l'idea lor venguèt de crompar un boçin de patus, e de bastir un ostalon.Un ostalon modeste, cèrtas, mas sufisent par abrigar la nisada.
E vaqui Pradel peirièr, fustièr, plâtrièr, vitrièr, pintre, electrician ! Amb amor , disn la jòia, coma un aucèl fa son niu, lo bastiguèt son ostalon. Esperava aquò's tot vistable, de li poder viure un briu, uros, sens la mendra ambicion, tranquile coma lo vin d'un sòu, amb sa familhòta que comptava, ara , doas filhas e dos garçons. E s'es pas jamai vist una familha pus urosa , ont dròlles e parents s'aimèssen e foguèssen cadun a cercar çò que podià far plaser a l'autre...
Aquel papa , qu'anava pas jamai a l'aubèrjani al cafè, que fumava pas , que jogava pas a las cartas, per se distraire sos maina dons, ajèt un jorn l'idèa d'escriure las espingadas d'un rainal e d'un lapinon. O! non pas qu'aièsse enveja de z'o publicar jamai ! Nani !
Era pas escrivan ! Mas s'agradava de s'amusar aital , a imaginar las coquinadas de Tussa- Crestas e Sanison. E de z'o escriure ! En lenga de Besson plan segur; li èra pas vengut a l'idèa que lo Conte d'un rainal se poguèsse escriure en françès. Era pas per èstre legit de degun : s'amusava!...
Un jorn , sul jornal, legiguèt un article que recomandava una revista "Oc" en lenga occitana. Per criosament li s'abonèt, mas quand li arribèt lo primièr numero li comprenguèt pas ren. Un moment regretèt son argent, e puèi li pensèt pas mai.
E tot serià demorat aqui s'èra pas tombat a conneisser Mouly que l'encorèt a sègre lo Cors del Collège d'Occitania per aprene la lenga tot en butant son Conte de Trussas-Crestas .
En Roèrgue venia d'espelir un felibre novèl, que se podià pas veire pus simpatic, ni plus modeste, pus abiaissut, pus sincère.
Trussas-Crestas e Sanison sortiguèt en libraria en 1966. Foguèt coronat per l'Academià de Tolosa, e aquò valguèt a Pradel lo grade de Mestre en Gai Saber...
Mas ailàs ! dins l'ivèrn de 1962 , la crisa de Bassin s'èra , tot d'un còp , mudada en tragedia. La grèva de la fam foguèt decidada, e demandavan de volontaris. Ne mancava pas de volontaris: totes los obrièrs z'o èran volontaris per aquela grèva de protestacion desesperada. Ne tirèron vingt al sòrt. Andrieu Pradel tombèt de li èstre . Malgrat la piètra santat
qu'avià, e los pessamens que l'assucavan, la fagèt " la grèva de la fam" ! Tant plan qu'al cap de quauques jorns lo prenguèron mièg mòrt a l'espital. Quand l'ajèron remontat un briat , quand poguèt tornar a l'ostal, vencit, aflaquit, desesperat a l'idèa que riscava de lo caler quitar aquel ostal qu'avian tant trimat a bastir; de lo quitar per anar ganhar son croston de pan qual sab ont ! de pensar a tant de misèria, ne venià malaute a forças, lo paure òme!...
D'aquelas espròvas que durèron de meses , e de meses, Pradel s'en es pas jamai remetut. Malgrat que las causas, aduèi , pel el ajèssen finit per s'arrengar, aquel còr tròp sensible, arribava pas a tapr sa blassadura. E malgrat l'amor e las atencions d'una companha incomparabala, e lo plaser de veire creisse sa familhòta ; malgrat totes los soèns de la medecina, s'en es anat dabant ora a cinquante nòu ans.
S'en es anat dabant ora , car sa bèla obra de felibre roèergat èra pas començada. Maites escrichs coma "l'Esquila Vielha" , "La Pintada", "Lo Tabat d'Africa", "Lo Pietre de Cantacocut", "Vertat Engarronadas" , La Trapèla de Sant Peire" , s'avià viscut aurià pas mancat de z'o reprene per li passar un còp de rabòt, abant de z'o publicar. E avià atalat una autre trabalh que ne deviam parlar lo primièr còp que nos seriam tornats veire...
Mas la mòrt èra aqui , qu'a dalhat totes nòstres projèts! S'en va duèi regretat de totes los que l'an conegut. Per totes demorara un esemple de modestia, de drechura, de bontat; ;;;;
a COMPLIBAT lo 30 de setembre 1971 Dich sus la tomba de A. Pradel per lo Majoral Enric Mouly.

 

Mouly Pradel, Besson , Bodon e gaireben saique Marti , un ròdol comol d'escrivans occitans...


Ostal Bodou

Ostal Roqueta.M 

Ostal Mistral 

Ostal Calelhon 

Ostal Manciet 

casal nòstre

Taban

cardabela 

ostal d'occitania tolosenc

F BRUN

Calandreta mureth

POC

Jacme 

IDECO(crompar de libres)

Radio Occitania 

paratge

Trobadours 

Nord Vivarais

Jean Duvernoy et l'inquisition

 

 

retorn