Hồi nhỏ còn ở quê, tôi thích nhất là được theo bà ngoại đi chợ Tết coi Sơn Đông mãi võ. Sau khi con lân múa một vòng quanh chợ để dụ dỗ khán giả, chủ yếu là trẻ con như tôi, đến bãi đất trống đầu chợ để coi biểu diễn nội công và bán thuốc gia truyền. Ở đó, trong tiếng trống thì thùng, một ông già mình trần bị trói gô  lại như đòn bánh tét. Một ông khác huyên thuyên về thuốc gia truyền “đau đâu xứt đó,xức tới đâu hết đau tới đó”, rồi tháo dây cho ông già. Người ta có thể thấy lằn dây trói hằn trên da người, đỏ tươi như suýt tứa máu. Sau khi được cởi trói và xức thuốc gia truyền, ông già nhảy lên múa may như lão hầu vương, rồi chạy vòng quanh cho đám trẻ con và dân quê túm tụm xung quanh xem da thịt ông đã lành lặn như bình thường, thậm chí ông còn tỏ ra hoạt bát sung sức hơn trước nữa. Ông đưa đầu cho người ta đặt lên một tấm gạch tàu, rôì người bán thuốc gia truyền dùng chày vồ bổ lên tấm gạch  một cái như trời giáng, tấm gạch bể tan mà ông già chỉ lúc lắc đầu cười để chứng tỏ đầu ông vẫn không sao. Tôi đã há hốc mồm ra xem, rồi nhiều ngày sau vẫn còn băn khoăn hỏi  bà ngoại: “Tại sao người ta chịu để cho người khác trói mình, đánh mình, mà vẫn cười tỉnh khô như vậy?” Bà tôi nói: “Người ta phải  kiếm sống, cháu à”.

Tám chín tuổi tôi lên Chợ Lớn, mâý ngày Tết đi theo trẻ con ở ngoài đường, chỗ nào có múa lân thì xúm lại coi. Hình ảnh con lân đầy màusắc lấp lánh, khi chồm tới, khi co lại, lúc dựng đứng lên, lúc lăn tròn trên mặt đất, trông vừa oai hùng vừa lãng mạn. Tôi nhỏ nên chen lấn vô tận vòng trong, thích nhất là được đứng gần cái trống khổng lồ, nghe tim mình cuồng nhiệt đập theo tiếng trống và tiếng chập choãng. Sau này không chắc tai tôi hơi lãng có phải là do những âm thanh quá lớn ấy không, nhưng chắc chắn tiếng trống múa lân và sơn đông mãi võ dội vào tim tôi lúc tuổi thơ đã làm trái tim tôi sau này dễ xúc động trước sự bi hùng.

Vì vậy, trong các nghệ thuật dân gian tôi yêu thích múa lân hơn cả. Một con lân để múa vào ngày Tết phải hội đủ bốn quý tướng của tứ linh: hàm rồng, mũi lân, mày phương, sau gáy có đuôi rùa. Ngoài ra gần mép có gai như vây cá, vì ngư tượng trưng cho thành đạt, thăng tiến (cá vượt vũ môn, cá hóa long). Râu lân là bộ phận quan trọng nhất trên đầu lân. Theo quan niệm từ xưa, lân râu bạc hay râu đen là dựa theo tuổi tác của đoàn lân. Đoàn lân phải ba mươi tuổi trở lên mới có lân râu bạc. Lân múa cúng trước chùa Ông của người Hoa ở Chợ Lớn có đủ râu bạc, râu đỏ và râu đen: Lân râu bạc tượng trưng cho Lưu Bị, lân râu đỏ là Quan Công, lân râu đen là Trương Phi. (Chùa Ông thờ Quan Công). Ngày nay các đoàn lân có đủ các loại lân và vô số râu khác nhau tùy theo yêu cầu của nơi rước lân đến múa. Để khai trương người ta đem lân râu vàng và râu bạch kim, tượng trưng cho vàng và bạc, múa trước bàn thờ Thần Tài, hàm ý cầu mong cho làm ăn phát tài, lúc nào

cũng dôì dào vàng bạc. ngày Tết, để mừng năm mới tốt lành, gia đình an khang, công việc phát đạt, đất nước thịnh vượng, thiên hạ thái bình, các đoàn lân chia nhau đi khắp thành phố biểu diễn với từng bộ năm lân, bảy lân, hoặc chín lân, mỗi lân một màu sắc tươi tắn khác nhau, nhưng ý nghĩa màu sắc các lân không rõ ràng lắm. Có người cho là năm lân tượng trưng cho ngũ hành, bảy lân là bảy sắc cầu vồng, cả hai đều tượng trưng cho thiên địa hài hòa, mưa thuận gió xuôi, còn chín lân là biểu tượng của sự thiêng liêng và tốt đẹp. Tuy nhiên có nhiều người không đồng ý cách giải  thích đó, cho là bày ra lắm lân là để cạnh tranh nhau, biểu thị tánh trẻ con thích màu mè, chứ không có ý nghĩa nào hết. Chỉ có trắng đen đỏ là ba màu truyền thống của lân.

Trước đây đội lân chỉ múa lân, đội rồng chỉ múa rồng. Bây giờ các đoàn đều có đủ lân sư rồng, múa tá lả. Thực ra ý nghĩa múa lân khác với múa sư tử và múa rồng. Con lân theo truyền thuyết là một quái vật gớm ghiếc xuất hiện ở biển đông gieo tang tóc cho người, Phật Di Lặc thương chúng sanh mới giả ra ông địa xuống trần hái linh chi thảo dụ quái vật ăn. Quái vật ăn xong linh chi thảo ruột gan cồn cào, ói ra hết lửa sân si, trở nên hiền lành. Từ đó lân trở thành “thân tín” của Phật Di Lặc, xuất hiện ở đâu là mang phước lành đến nơi đó.

Sư tử cũng là con vật “thân tín” của Phật Di Lặc, vốn là chúa tể sơn lâm, tượng trưng cho sự dũng mãnh anh hùng, nhưng dưới chân đức Phật, sư tử lại rất hiền lành nhu mì. Hai tính cách  đối  lập của sư tử tượng trưng cho đức tánh bậc trượng phu, biết cách ứng xử trong đời. Múa sư tử thường là một phần của lễ hội dân gian cho thêm phần vui vẻ, cũng có ngụ ý mong cho dân giàu nước mạnh.

Rồng là biểu tượng của vua chúa, ngày xưa chỉ múa trong cungđình. Rồng vàng tượng trưng cho vua sáng, rồng xanh tượng trưng cho tôi hiền (Kim Long là vua, Thanh Long là tể tướng). Vua tôi đồng tâm nhất trí vì nước vì dân thì thiên hạ mới thái bình. Ngày nay không còn vua nữa, múa rồng được dân gian hóa, và…thị trường hóa một chút: rồng vàng múa với rồng bạc để cho thế gian có lắm bạc vàng !

Múa lân tuy là nghệ thau65t dângian nhưng ngày nay nó đã rời làng quê đến những thành thị tân kỳ trên thế giới: Hồng Kông, Singapore, Cựu Kim Sơn….Ở những nơi đó nó được nghiêncứu phát triển thành một bộ môn nghệ thuật biểu diễn có tính chuyênnghiệp. Ở Chợ Lớn hiệnnay chưa có 9doàn múa lânchuyên nghiệp nào, nơi biểu diễn vẫn là lề đường, công viên, sân chùa…và tiếng trống múa lânvang lên mãi mãi là một nghệ thau65t dân gian, nhưng xu hướng của các đoàn lân hei65n nay cũng dần dần chuyênnghiệp hóa và thương mại hóa. Nhân gặp võ sư Lưu Kiếm Xương, trưởng đoàn Lân Sư Rồng Nhân Nghĩa Đường, tôi đặt vấnđề này, ông nói:

-Múa lân chủ yếu là phục vụ, đem lại niềm vui và mong ước điều tốt lành cho mọi người trong xã hội. Trước đây múa lân cũng có phục vụ lễ khai trương, chúc thọ, đám cưới, đám tang, hay các lễ lạc gia đình khác. Hiện nay chúng tôi quan niệm múa lân là đem không khí vui tươi, phát tài phát lộc cho người ta, nên chúng tôi phục vụ mọi cuộc vui của nhân dân, và không biểu diễn trong đám ma, ngoại trừ đám ma của các bậc trưởng lão trong môn phái. Ngày xưa ai muốn rước lân đến nhà thì chỉ cần treo một cây cờ phướn trước cửa nhà, trên cao có buộc giải thưởng để dụ lân đến múa. Đội lân nào đi ngang thấy cờ phướn thì cứ vào múa rồi nhận thưởng. Tập quán này khiến nảy sinh nhiều vụ tranh giành  không hay giữa các đội lân. Ngày nay thời đại mới, phương thức phải thay đổi cho phù hợp. Ai  muốn mời lân đến nhà nên hợp đồng trước để đoàn lân sắp xếp giờ giấc, chuẩn bị số người, đúng hẹn thì đến biểu diễn, tránh trường hợp gia chủ treo cờ phướn đã lâu rồi, khách khứa mời đến đông đủ rồi, mà chờ hoài chờ hủy không thấy ông lân nào tình cờ đi ngang qua, hoặc có khi ùn ùn kéo đến một lúc ba bốn đội lân, khiến gia chủ lúng túng khó xử.

Ngày nay bản thân nghệ thuật múa lân cũng có thay đổi. Do được nghiên cứu và phát triển, nghệ thuật này vừa bảo tồn được những giá trị cổ truyền vừa có thêm những nét sáng tạo độc đáo, cũng như hiện đại hóa cho phù hợp với nhu cầu thẩm mỹ thời nay. Thí dụ ngày xưa múa rồng chỉ có tám động tác, bây giờ bài múa rồng căn bản có đến ba mươi mấyđộng tac. Ngày xưa chỉ có mấycái trống cổ đệm tiếng cắc tùng, ngày nay “dàn nhạc” được bổ sung thêm nhiều nhạc cụ khác, hòa tấu thành bài bản hẳn hoi khi lân rồng biểu diễn. Người thưởng ngoạn được thỏa mãn cả tai mắt bởi nhạc điệu tưng bừng rộn rã và sắc màu tươi thắm cũng như động tác múa khéo léo nhuần nhuyễn.

Kể ra nghệ thuật cũng nên không ngừng nâng cao, không  ngừng sáng tạo. Có thể những đứa trẻ bây giờ chạy theo đoàn múa lân mỗi Tết sau này lớn lên sẽ còn lưu lại trong ký ức của mình những âm thanh và màu sắc của đoàn múa lân hiện đại  hôm nay như một kỷ niệm quê mùa, như tôi nhớ về gánh sơn đông mãi võ ở chợ Tết làng tôi. Không biết qua thế kỷ 21 trẻ con còn được chen trên hè phố coi múa lân chăng? Hay phải mua vé vô đại hí trường để thưởng thức.