SARRERA‎ > ‎

5 - Saiatze horretan ezin gelditu...

MATERIA
Gure inguruan dagoen guztia materia da. Edozein materiak masa du, hau da, pisatzen du. Materia bat dagoen lekuan ezin daiteke beste materia egon une berean. Definizio hau ikas dezakezu: "masa duen eta espazioan lekua okupatzen duen edozer da materia".


MATERIAREN PROPIETATEAK

  • Propietate orokorrak: gorputz guztiek dituzten propietate komunak.
  • Propietate bereziak: gorputz batzuk dituzten ezaugarri bereziak.






MATERIAREN EGOERAK






MATERIAREN EGOERA ALDAKETAK





SUBSTANTZIAK

Substantzia materiaren gaia da. Bi mota bereiz ditzakegu:
  • PURUAK: osagai bakar batez osaturik daude.
  • NAHASTURAK: Osagai bat baino gehiagoz osaturik daude.

Nahasturak bi motatakoak izan daitezke:

 
NAHASTEAK

 HOMOGENEOAK
 HETEROGENEOAK




DISOLUZIOAK

Nahaste homogeneo bat da. bertan bi osagai bereiz daitezke:
  • SOLUTUA : disolbatzen den solidoa (gatza)
  • DISOLBATZAILEA : disolbatzen duen likidoa (ura)


NAHASTEEN BEREIZTE METODOAK





MATERIAREN ALDAKETA FISIKOAK

Materia bat txikitu edo disolbatu dezakegu baina horrek ez du aldatzen materiaren ezaugarriak. Gatza uretan disolbatuta dagoela, gatza jarraitzen du izaten. Aldaketa fisikoetan ez dira materiaren substantzia aldatzen eta materia bera dago beste itxura batekin.


MATERIAREN ALDAKETA KIMIKOAK

Aldaketa kimikoen eraginez substantziaren izaera aldatu egiten da. Erreakzio kimikoetan hasierako substantziak aldatu eta beste batzuk sortzen dira. Adibiderik garbiena eta ohikoena konbustioa da. Erretzen den egurrak, zelulosa, beste sustantziak sortzen ditu eta energia kanporatzen du.


ELEKTRIZITATEA





Elektrizitatea zer den eta honi buruz eduki batzuk argitzeko eskuineko argazkian klikatu. Animazioak ikusi eta ariketak egin.
 




ELEKTROMAGNETISMOA

Materiaren fenomeno magnetikoen eta elektrikoen multzoari deitzen zaio. Materiaren propietate berezien artean aurkitzen da elektromagnetismo.
Substantzia bat elektroiez kargatu daiteke eta elektroi horiek beste substantzia baten zehar garraiatzen direnean, horri elektrizitatea deitzen zaio.

Beste aldetik elektrizitatearekin lotura zuzena duen beste propietate bat magnetismoa da. Hainbat materialek beste batzuk erakartzeko duten ahalmenari magnetismo deitzen zaio.


 





 
Puxikaren

elektrizitate

estatikoak

haurraren

ileak

erakartzen

ditu




ELEKTROMAGNETISMOAREN ERABILERAK
  • LANTEGIETAN
  • NEKAZARITZAN
  • ETXEETAN
  • IRAKASKUNTZAN...


MATERIA ETA ENERGIA
 
 Energia da materia bati aldaketak sortzeko gai den edozein eragile.



ENERGIA-ITURRIAK
  • ZENTRAL HIDROELEKTRIKOAK
  • ZENTRAL TERMIKOAK
  • ZENTRAL NUKLEARRAK
  • ERREGAIAK: PETROLIOA, IKATZA...
  • EGUZKI PANELAK
  • HAIZE ERROTAK...

Aipaturiko energi iturri horietatik, zeintzuk dira berriztagarriak eta zeintzuk ez-berriztagarriak?



EUSKARAREN TXOKOA        


“HIZKUNTZA BAT EZ DA
GALTZEN EZ DAKITENEK
IKASTEN EZ DUTELAKO,
DAKITENEK HITZ EGITEN
EZ DUTELAKO BAIZIK” .
 


MELOMANOAREN TXOKOA
 
Lagun askorentzat abestirk hunkigarriena.
 

Vídeo de YouTube


Comments