C: Semiotyka - funkcje

  1. Przedstaw sytuację komunikacyjną wg Jakobsona. Opisz funkcje znaku w języku.

                       Kontekst

                       Komunikat

    Nadawca                           Odbiorca

                       Kontakt

                       Kod

    • nadawca – funkcja ekspresywna, w której celem komunikatu jest nadawca;
    • odbiorca– funkcja konatywna, impresywna, której istotą jest wpływ na partnera;
    • kontekst – funkcja przedstawieniowa (referencyjna, symboliczna), czyli reprezentacja przedmiotów i faktów;
    • kod – funkcja metajezykowa, która koncentruje się na samym kodzie (opisuje język);
    • kontakt - funkcja fatyczna, czyli nawiązanie i podtrzymywanie kontaktów w społeczeństwie;
    • komunikat – funkcja poetycka, czyli operacje ze znakami, z formą językową tekstu, koncentracja uwagi na sposobie mówienia.

    a) funkcja ekspresywna(emotywna)- dominuje w tekstach nastawionych na wyrażanie uczuć nadawcy wypowiedzi np.: list, e-mail, sms, „U mienia wsio w pariadkie Wink”. Traktowana jest także jako funkcja prezentacyjna, czyli informująca o płci, pochodzeniu, wieku nadawcy np.: slang młodzieżowy, regionalizmy itp.

    b) funkcja informatywna(poznawcza)- dominuje w tekstach nastawionych do przekazywania informacji o faktach i wydarzeniach, które wzbogacają naszą wiedzę czy utrwalają obraz otaczającego nas świata np. wywiad, artykuł publicystyczno-naukowy, komunikat urzędowy, podręcznik

    c) funkcja poetycka(estetyczna)-dominuje w tekstach nastawionych na formę estetyczną przekazu, rolą tej funkcji jest przedstawienie tekstu w sposób oryginalny, unikatowy. Występuje głównie w utworach lirycznych, literaturze pięknej, aforyzmach, sentencjach. Wykorzystuje środki artystycznego przekazu, celową eliptyczność, metonimię itp.

    d) funkcja fatyczna- dominuje w tekstach służących do nawiązania kontaktu, podtrzynamia go, czy też do zasygnalizowania jego zakończenia. Nadawca tekstu o niczym nie informuje, ani do niczego nie nakłania. Występuje w rozmowach potocznych lub rozmowach przez telefon. np. Trzymaj się ciepło

    e) funkcja metajęzykowa- dominuje w tekstach służących do wyjaśnienia sensu kodu, którym jest nazwa przyporządkowana jakiejś rzeczy lub zjawisku. Występuje w tekstach lingwistycznych, pracach językoznawczych, w zdaniu np. „Dostałem bilet do kina”

    f) funkcja impresywna- wyraża się świadomym dążeniem nadawcy do kształtowania określonych postaw i zachowań odbiorcy za pomocą m.in.: nakazów, zakazów komend, poleceń, próśb. Często tekst występuje w formie wołacza. Funkcja ta dominuje we wszelkiego rodzaju ustawach, zarządzeniach, regulaminach, reklamach, podaniach, zdaniach np. „Nie ruszaj się”, „Zaczekaj, proszę”

    Opis funkcji jezykowych znaku


  2. Podaj przykład wypowiedzi językowej w funkcji impresywnej i wyjaśnij dlaczego twój przykład spełnia tą funkcję?

  3. Funkcja impresywna tekstu wyraża dążenie nadawcy do kształtowania postaw i zachowań odbiorców. Teksty o tej funkcji są bardzo zróżnicowane zarówno pod względem siły i rodzaju zawartego w nich apelu do odbiorcy, jak też środków, jakimi się ten apel wyraża.

    Przykładem funkcji impresywnej mogą być komendy wojskowe (np. Naprzód marsz, Padnij).

    Nakaz nie zawsze wyrażony jest trybem rozkazującym. Można go wyrazić także bezokolicznikiem (np. nie wychylać się, przechodzić prawą stroną), trybem oznajmującym czasowników o znaczeniu dyrektywnym (proszę natychmiast wyjść, zarządzam wymianę dokumentów dokumentów terminie do dnia 1 lipca br.), wyrażeniem z czasownikiem mieć (masz to zrobić w ciągu godziny).

  4. Podaj przykład wypowiedzi językowej w funkcji ekspresywnej i wyjaśnij dlaczego twój przykład spełnia tą funkcję?

  5. Swoje uczucia i oceny może nadawca wyrażać nie tylko w postaci informacji o nich, ich beznamiętnego opisywania, ale również dając upust przejawom tych uczuć poprzez odpowiednią intonację, przycisk, wykrzyknienia, odpowiedni dobór słownictwa, świadczący o stosunku do danej osoby, zjawiska czy sytuacji. W tym wypadku mówimy o funkcji ekspresywnej tekstu.

    Główna rola funkcji ekspresywnej polega więc na uzewnętrznianiu przeżyć.

    Spotykamy się z nią w poezji, np. w znanym dwuwierszu z Pana Tadeusza:

    O roku ów! Kto ciebie widział w naszym kraju!

    Ciebie lud zowie dotąd rokiem urodzaju […]

    Językowym wyrazem ekspresji są tu: apostrofa, zdanie wykrzyknikowe, określenie roku 1812 jako „roku urodzaju”.

  6. Podaj przykład wypowiedzi językowej w funkcji poetyckiej i wyjaśnij dlaczego twój przykład spełnia tą funkcję?

    Funkcja poetycka – jej celem jest zachwycić, zaskoczyć lub rozśmieszyć odbiorcę.
    Tekst o funkcji poetyckiej pełen jest porównań, przenośni itp.
    Funkcja poetycka tekstu nie ogranicza się tylko do poezji. Z funkcją tą spotykamy się w przemówieniach, prozie czy też lirycznej, w różnego typu żartach, przysłowiach itp.
    Przejawia się często w rozmowach potocznych, korespondencji, w żargonach zawodowych, uczniowskich, a więc wszędzie tam, gdzie dąży do odświeżenia języka, przełamania szablonu.

  7. Podaj przykład wypowiedzi językowej w funkcji symbolicznej i wyjaśnij dlaczego twój przykład spełnia tą funkcję?

  8. Podaj przykład wypowiedzi językowej w funkcji metajęzykowej i wyjaśnij dlaczego twój przykład spełnia tą funkcję?


    FUNKCJA METAJĘZYKOWA – orientacja aktu mowy na system językowy, który występuje jako przedmiot objaśnień. Na przykład w podręcznikach do gramatyki, gdzie mamy komunikaty na temat samego języka. 

  9. Podaj przykład wypowiedzi językowej w funkcji fatycznej i wyjaśnij dlaczego twój przykład spełnia tą funkcję?

    Funkcja fatyczna – jest to funkcja nawiązywania, podtrzymywania kontaktu lub sygnalizowania jego zakończenia np.
    hej!, cześć, witam, dzień dobry, aha, jak leci?, halo!, baj baj!, bywaj, do widzenia, do zobaczenia
    Tego typu wyrażenia o niczym nie informują, ale komunikują, że chcemy nawiązać, podtrzymać lub zakończyć kontakt z partnerem aktu mowy.

Comments